1. Sınıf Final Ve Vize Karma Özet…

İlk İslam Dönemi Tarihi
1.Ünite

*güney arabistanda 3 devlet kurulmuştur
-mainliler

-sebeliler

-himyeriler…

*mainliler:merkezi main şehri, ticarete önem verirler *sebeliler:merkezi merib şehri.tarıma önem verirler bu nedenle bazı su bendleri inşa etmiştir, en meşhuru me’rib seddidir. *himyerililer:arapların kahtaniler koluna mensuptur. askeri bakımdan en güçlü devletti.himyerililer yahudileri desteklerken habeşliler ve bizanslılar hristiyanları desteklemiştir. yahudileğe zorlayan son himyeri hükümdarı zû nüvas hristiyanları da yahudiliğe kabul etmeye zorladı ve kabul etmeyen bir çok necranlı hristiyanı “UHDUD” adı verilen ateş çukurunda diri diri yaktı…habeşlilere bağlı eryat kumandasında bir ordu yemene girdi ve himyeri hakimiyetine son verdi.habeşistanın yemen valisi ebrehe san’a’da büyük bir kilise yaptırdı. Arapların hac için kabe yerine buraya gelmelerini sağlamak istedi ama başarılı olamadı. sonra büyük bir orduyla mekkeye gelip kabe’yi yıkmak istedi fakat fil suresinde anlatıldığı gibi amacına ulaşamadı sonra dağıldı sasaniler ele geçirdiler. *kuzey arabistanda 5 devlet kurulmuşur. *nabatiler:devletin merkezi petra şehridir.roma imparatorluğu ile çöl arasında tampon devlet görevi üstlenmiştir.kuzey ve güney arabistan arasındaki kervan ticaretini elinde bulunduran bir devlettir. *tedmürlüler:başkent tedmür uluslararası ticaretin önemli duranlarından biriyid.islam döneminde tedmür HALİD BİN VELİD tarafından sulh yoluyla fethedilmiştir. *Gassaniler:genel itibariyle bizans müttefiki olarak kaldılar. hz.ömer hakimiyetine son vermiştir. *hireliler:en önemli hükümdarları arasında İMRUÜL KAYS III.MÜNZİR VE III.NUMAN B.MÜNEZİR yer almaktadır.6.yüzyılın sonlarında hire nesturi hristiyanlığının merkezi haline gelmiştir.tarım ve hayvancılığın yanında uluslar arası ticaretle uğraşırlardı.hire ve enber şehirlerinde arap dili ve edebiyatı büyük gelişme göstermiştir.hz.ebubekir döneminde halid bin velid tarafından fethedilmiştir. *kindeliler
*hicazın en önemli şehirleri:mekke medine ve taif’tir.*yemenden gelen cürhümlüler mekke çevresine yerleştiler hz.ismail onlardan arapça öğrendi ve bu kabileden bir kızla evlendi. *mekke ve kabenin idaresi hz.ismail tarafından yürütülürken cürhümlülerin eline geçmiştir. onlarda sonradan bozulmuştur. *cürhümlülerin mekke hakimiyeti sırasında güney arabistandaki sel felaketi yüzünden kuzeye göç ederek mekke civarına gelen huzaa kabilesi amr b.Luhay liderliğinde cürhümlülerle yaptığı savaşla onları mağlup ederek şehirden çıkardı. *ismailoğulları sayıları az olduğu için taraf olmadı.beni huzaa ile anlaşarak şehirde kalmaya devam etti.*mekke ve kabe idaresini eline alınca amr bin luhay tevhid geleneğini bozup şehirde putperestliğin başlamasına sebep oldu. *hübel’i mekkeye kabenin bulunduğu yere zemzemin üst kısmına koymuştur. *huzâalılardan sonra mekke idaresi ve kabe hizmetleri kureyş kabilesinin eline geçti. *hz.peygamberin 5.dereceden dedesi kusay b.kilab liderlik vasfıyla kureyş kabilesi arasında seçkin bir yer kazandı. *kusay b.kilâb’ın yaptıkları:kinane ve kudaa kabilelerinin yardımıyla beni huzaa ile mücadele etti ve kazandı.dağınık olan kureyş kollarını birleştirerek mekkeye yerleşti.mekke topraklarını 10 parçaya ayırdı ve her kola 1 parça dağıttı.kureyşin bazı kollarıda mekke dışına yerleştirildi.
*mekkede iskan edilenlere:kureyşü’l bitâh mekke dışındakilere:kureyşü’z zevahir denir. *dârünnedve:kureyş kabilesinin önemli meseleleri görüşüp karara bağladığı toplantı yeriydi.esas itibariyle bir asiller(mele’) meclisiydi. *kıyâde:reislik, önderlik, ve kumandanlık cahiliye döneminde mekkede ordu kumandanlığı ve kafile başkanlığını ifade etmek için kullanılmaktadır.
*livâ:bu görevi yürüten kimse kabileye ait sancağın muhafazasından sorumluydu. *hicabe(Sidane)kabeye hizmet edene denir.
*sikâye:kabeyi ziyarete gelen hacılara su temini görevi demektir. *rifâde:hacıları ağırlama ve yiyecek ihtiyaçlarının karşılanması görevini ifade etmektedir.
kan yalayanlar ve koku sürünenler:kusaydan sonra hicabe(sidane) ve livâ görevleriyle dârünnedve yöneticiliği eskisi gibi abddüdar’da kaldı. Sikâye rifade ve kıyade görevleri ise abdümenafa verildi. Muttalip:yemen’e abdüşşems:habeşistana nevfel’de irana gidip imtiyaz elde etti. önemli putlar: hübel:kabede bulunan hübel, putların en büyüğü olup kureyş’in en önemli putu idi. isâf ve naile:isaf ve naile adı cürhümlü kadın ve erkeğin kabede gizlice birleştirkleri için taşlaşmış ve biri safaya diğeride merve tepesine dikilmiştir. *lat: taifte yaşayan sakif kabilesinin putudur. beytür-rabbe diye örtü inşa etmişlerdir.
*menât: müşellel denilen yerde hüzeyl kabilesine ait siyah bir kayadır. evs ve hazrec kabilesi dahil bir çok arap özen göstermiştir. uzza: Nahlede bulunan bu put 3 küme düzenli ağaçtan oluşmakta olup etrafında beytü’l uzza denilen bir ev yapılmıştır.
*mekkede en eski ve en büyük çarşı hazvere çarşısıdır. önemli panayırlar: ukaz:zilkade ayının başında kurulur ve 20 gün devam eder. mecenne:ukazın ardından zilkade ayının son on gününde kurulur. zülmecâz:hacular mecenne panayırırının ardından buraya gelip 8 gece kaldıktan sonra buradan ayrılırlar. hubâşe:ticari faaliyetlerinin yanı sıra diğer panayırlardan farklı olarak esirler burada yakınları tarafından fidye ödenerek kurtarılır haklarında kısas uygulamasına karar verilen katiller burada cezalandırılır.

ARAPLAR TARİHİ AÇIDAN İKİ KISMA AYRILIR 1-ARAB-I BÂİDE (ZAMANLA YOK OLANLAR) 2-ARAB-I BAKİYE (SOYLARI DEVAM EDEN) arab-ı bakiyede iki kısma ayrılır .
*Arab-ı Aribe(kahtaniler olarak bilinir) 2 ‘ye ayrılır-cürhüm
-ya’rub
*Arab-ı müsta’ribe (sonradan araplaşanlar) Ya’rublarda iki kısma ayrılır. Kehlan ve himyer.
Ensab:Soy bilgisi demektir. eyyamü’l arab: kabileler arası savaşmaya denir. arap toplumu: hürler mevâli ve kölelerden oluşmaktadır. mevâli azad edilen köleye denilir.
 2.Ünite
*hz.peygamberin soyununda mensup olduğu kuzey araplarına ismaililer veya adnaniler gibi isimlerde verilmekteydi. *hz. Muhammedin babası kureyşin beni haşim kolundan abdullah bin abdulmuttalip annesi ise kureyş kabilesinin beni zühre koluna… mensup vehb b.abdümenafın kızı aminedir.

*abdullah bin abdulmuttalip : (haşim=kureyş)

*amine bint vehb b.abdümenaf (beni zühre=kureyş)

Anannesi :berra bint abdüluzza

Babaannesi: fatıma bint amr

Dedesi: abdulmuttalip b. Haşim Dedesi: velb b.abdümenaf

*abdullah peygamberimiz doğmadan kısa bir süre önce vefat ettiği için yetim dünyaya gelmiştir.

*hz.peygamberin babası abdullah ticaret için Suriye’ye gitti ve dönüş yolunda Medine’de hastalandı. Akrabalarının yanında 1 ay kaldıktan sonra vefat etti.

*hz. Peygamber fil vak’asından 50-55 gün sonra doğmuştur..

*hz.peygamber birkaç gün annesi bir sürede ebu lehebin cariyesi süveybe emzirdi. Hz. Hamzayıda emzirdiği için hz.peygamber amcasıyla süt kardeşidir.

*Hz. Peygamber (as) 4 veya 5 yaşına kadar halimenin yanında kaldı,6 yaşında babasının Medinedeki mezarını ziyaretten dönerken Ebva denilen yerde annesini kaybetti,Ümmü Eymen tarafından Mekke’ye getirilerek dedesi Abdülmüttalibe teslim edildi.8 yaşında dedesi Abdülmuttalip ölünce amcası EBU Talibin himayesine girdi.

*süt annesi: halime bint ebu züeyb(hevazin kabilesinin sa’d b.belir koluna mensup)

*süt annesi eşi:haris b. Abduluzza *süt kardeşleri:abdullah, üneyse, şeyma

*peygamberimiz 25 yaşında Hz . Hatice ile evlenene kadar amcası ebu talibin yanında kalmıştır.Ebu talibin hanımı,daha sonra İslamiyeti kabul edip Mediniye hicret eden kadın sahabilerden Fatıma bintEset’tir.

*arap kabileleri arasında çıkan savaşlara “Eyyamü’l arab” denilir.

*Mekkede haksızlığa uğrayan yerli ve yabancıların haklarını zalimlerden korumak için and içen Hilful Fudul derneğine katılmıştır.

*hilfü’l füdul abdullh b.cüd’an evinde yapılmıştır

*haram aylarda cereyan eden savaşlara ficar savaşı denir. (zilkade, zilhicce, muharrem, recep)

*hz.peygamberin katıldığı savaş : eyyamü’l facari’l – evvel I.grup ficar savaşlarının dördüncüsüdür. Müttefik kureyş:kinane ve kays-aylan arasında etmiştir. Haşimoğulları zübeyr b.abdülmuttalip kumandasında bu savaşa katılmak zorunda kaldı. Kinane zaferiyle sonuçlandı.. -Bahira olayı bir rahibin ebu talibin ebu talibe yeğeninin yani Hz.Muhammed’in incilde gönderileceği vaad etilen peygamber olduğunu bildirmesi olayıdır Hz.Muhammed’e emin mert güvenilir vefalı ve sözünde duran anlamında Muhammed’ül-emin denmiştir ..

*Hz.peygamberi ukâz fuarında şiiriyle etkileyen kişi kus b. Saide dir.

*kronolojik sıralama:

-Abdulmuttalip vefatı

-ficar savaşı

-hz.hatice ile evlilik

-ebu talibin vefatı..

3.Ünite

İSLAMIN MEKKE DÖNEMİ

Hz Muhammed’in (as) Peygamberliğinin Başlaması

ılk vahiy tecrübesinden önceki aylarda sadık rüyalar, yani takip eden günlerde gerçekleşen rüyalar görmeye başladı. Zaman zaman Allah ın selamı üzerine olsun Ey Allah ın elçisi şeklinde sesler duyuyordu.Eşine cinlerin etkisinde kalmaktan korktuğunu söyledi.

İlk Vahiy : Peygamberimiz as 40 yaşında iken Hira mağrasında 27 Ramazanda (610) Cebrail meleğiyle ilk vahiy geldi. Oku! (Alak)

Hz. Peygamber’in Varaka b.Nevfel ıle Görüşmesi :Varaka Kitab-ı Mukaddes i bilen bir Hristiyandı.Hz. Hatice peygamberimize oolanları Varakaya anlatmış Varakada Muhammed e görünen varlığın Musa ya da gelen Cebrail isimli melek old. söyledi.Sonra peygamberimiz Kabeyi tavaf ederken karşılaştı ve onada söyledi.

Vahyin bir süre kesilmesi:Vahiy bir süre kesilmiş sonrasında Cebrail Duha suresini getirmiştir.

Gizli Davet Dönemi ve ılk Müslümanlar:Müddesir ayetleri nazil olduktan sonra Peygamberimiz çevresindeki insanlardan başlayarak tebliğe başladı.3 yıl süren bu dönemde, Hz. Hatice,Peygamberimizin kızları Zeyneb,Rukıyye,Ümmü Kulsum,Hz. Ebubekir,Hz. Ali,Zeyd b,Harise,Osman b Affan,Zübeyr b. Avvam,Abdurrahman b.Avf,Talha b.Ubeydullah,Sa’d b. Ebu Vakkas,Osman b. Maz’un,Said b.Zeyd,Ayyaş b.Ebu Rebiave hanımı Esma bint Seleme,Ebu Ubeyde b. Cerrah,Erkan b.Ebu’l Erkan,Ebu Seleme,Ca’fer b. Ebu Talib ve Ubeyde b. Haris müslüman oldular.Gizli Davet döneminde peygamberliğin 6. yılında Hz. Ömer müslüman oluncaya kadar Erkam b.Ebu’l Erkam ın evi nde toplanılmıştır.Hz. Ömer müslüman old. sonra müslümanlar namazlarını Kabe de kılmaya başladı.

Açık Davetin Başlaması: Hicr 15/94 ayeti geldikten sonra açık davet başlamıştır.

Müşriklerin Tepkileri: Hz. Muhammed in Mekke deki 13 yıllık tebliğ faliyeti sırasında kabile liderlerinden kabul eden olmadı.Müşriklerin içinde Hz. Peygambere karşı ser tutum takınanlar:Ebu Cehil,Umeyye b. Halef,Nadr b.el-Haris ve Ebu Leheb dir.Utbe b. Rebia daha yumuşaktır.

*Nubüvvetin 6. yılında Hz. Hamza Ebu Cehil in Hz. Peygamber e hakaret etmesi üzerine müslüman olmuştur.Bazı köleler ağır işkenceler görmüştür.Bilal-i Habeşi çok işkence gördü.Hz.Ebubekir satın alıp özgürlüğüne kavuşturmuştur.Ammar b.Yasir in anne ve babası Sümeyye ve Yasir işkence sonucu hayatını kaybeden ilk müslümanlardır.Ammar Lat ve Uzza lehine ve Peygamberimiz aleyhine sözler söylemesi üzerine hayatını kurtarmıştır.Sonra Peygamberimize gidip durumu anlatmış ve Peygamberimiz gönülden olmadıktan sonra mahzuru olmadığını söylemiştir.

Kureyş’in Yeni Dine Karşı Çıkma Sebepleri

1-Müşriklerin ileri gelenlerinin statülerini korumak istemesi.(müslümalık köleliğe karşıdır,eşitlik)

2-Araplar için ataların dini doğru olanıydı.Tutucudurlar.

3-Arapların kabileci bir toplum olmaları en önemli engeldi.Bu kabilecilik yüzünden Ebu Cehil Hz. Peygamberin nübüvetini kabul etmeyi Haşimoğullarının üstünlüğü olarak değerlendirmiş ve bu meseleyi Mahzumoğullarıyla Haşimoğulları arasındaki rekabet çerçevesinde ele almıştır.

4-Hac ibadeti,putlara saygı Mekke nin ticareti için çok önemliydi müşrikler ekonomik açıdan zarar görmek istemiyorlardı.

5-Müşrikler liderlik yapacak kişinin zengin yada güçlü olmasını isterdi.Peygamberimiz zengin vede kabile lideri değildi.

*Sosyal Statüsü yüksek olanlar tepki göstermiler, gençler ise Peygamberimiz dinlemeye saha istekli<olmuşlar vede birçok müşrik çocuklarından Müslüman olanlar vardı.

HABEşıSTAN HıCRETı: Müslümanlara yönelik baskılar artınca peygamberimiz nübüvvetinin 5.yılında (615) Müslümanların bir kısmını Habeşistana göndermiştir.2 yıl devam etmiştir.ılk Hicret edenler onbiri erkek dördü kadın olmak üzere 15 kişidir.Bunların arasında Hz.Osman ile kızı Rukıyye de vardı.Bu müslümanlar arasında baskı görmeyen Cafer b.Ebu Talib ve eşi Esma bint Umeys de bulunuyordu.Bu da hicret edenlerin sadecebaskıya maruz kalanlar arasından seçilmediğini gösterir.

Kureyşlilerin Ambargosu:Müşrikler peygamberimize engel olamayınca Haşimoğullarının onu terk etmesini sağlamak için sosyal,siyasi,ekonomik ambargo başlattılar.Bu karara göre Haşimoğullarına kız verilmeyecek,kız alınmayacak,alışveriş yapılmayacak ve konuşulmayacaktı.Amca çocukları Muttaliboğullarıda ambargoya dahil edilmiş ancak Müşriklerle hareket eden Ebu Leheb ve çocukları ambargo dışı bırakılmıştır.Müşrikler bu kararı Kabe duvarına asmıştır.Gizlice müslümanlara yardım edenler vardı Hişam b. Amr,Hakim b. Hizam yardım göndermiştir.Ayağa kalkıp ilk tepkiyi gösteren Zubeyr b. Ebu Umeyye dir.Ambargo 3 yıl sürmüştür.Hişam b. Amr,Mu’tim b. Adi,Ebu’l Bahteri b.Hişam,Zem’a b. Esved ambargonun kaldırılmasında etkili olmuştur.

Hüzün Yılı:Ambargonun kaldırılmasından 8 ay sonra Peygamberimizin amcası Ebu Talib,kısa süre sonrada eşi Hatice vefat etmiştir.Bu sebeple bu yıla hüzün yılı denmiştir.

Hz. Peygamberin Taif Yolculuğu:Peygamberimiz destek almak için Taif e gitmiş ve umduğu desteği bulamamıştır.Mu ‘tim b. Adi peygamberimize dönüşte koruma vermeyi kabul etti.Birlikte Mescid-i Haram a gittiler ve Peygamberimiz iki rekat namaz kıldı.

Akabe Biatları:Peygamberliğin 11. yılında Medineden gelen 6 Hazrecli müslüman oldu. Bunlar Akabe mevkinde ıslam çağrısına olumlu cevap vermiştir.

1.Akabe Biatı :Peygamberliğin 12. yılında memleketlerine dönen müslüman olan Medineliler daha kalabalık bir grupla geri döndüler.Akabe mevkinde Peygamberimiz onlarla toplantı yaptı.Bu toplantıya 10 Hazrecli ve 2 Evsli de katılmış ve onlardan ıslam ilkelerine uyacaklarına Biat almıştır.

2.Akabe Biatı:Peygamberliğin 13. yılında ikisi kadın olmak üzere 75 Medineli Müslümanla Akabe de tekrar görüşme yaptı .Gelenlerin çoğu Hazrec kabilesindendi.

Birinci Akabe biatında daha çok ahlaki prensipler öne çıkarılmışken ,ıkinci Akabe Biatında Siyasi hedefler amaçlanmış bvöylece Hz. Peygamber in Medineye hicretinin ilk adımı atılmıştır.ıslam ın Medinelilerin arasında hızla yayılmasında Medinelilerin Mekkeliler kadar tutucu olmamaları,Yahudilerle ilişkileri nedeniyle dinler konusunda bilgi sahibi olmaları ,Kabile ileri gelenlerinden bazılarının erken müslüman olması,Peygamberimizi aralarındaki kan davalarını çözecek olarak görmeleri,ıslam ın insan ruhunu tatmin eden mesajının önemli etkisi vardır.

İsra ve Miraç : Hz. Peygamber in Mekke deki Mescid-i Haram dan Kudüsteki Mescid-i Aksa ya yaptığı gece yolculuğuna ısra Kudüsten göğe yükselmesine Miraç denir .Allah ın huzuruna çıktığında beş vakit namaz farz kılındı.

Müslümanların Hicreti:Hz. Peygamberin hicretinden Mekke fethine kadar hicret,hak batıl mücadelesinda taraf olmanın en önemli göstergesidir.Hbu Bekir dışındaki hemen hemen diğer müslümanlar Peygamberimizden önce hicret etmiştir.Hz. Ebubekir Habeşistan a hicret girişiminde bulunmuş , ıbnud-Duğunne tarafından geri çevrilmiştir.Medine ye ilk hicret eden kişi Ebu Seleme dir.Müslümanların çoğu gizli Hicret ederken Hz. Ömer Kabe ye gidip meydan okuyup yola çıkmıştır.

Hz.Peygamberin Mekke de mücadele etme imkanını sonuna kadar kullandıktan sonra başka bir yol kalmadığında hicretine müsade edilmiştir.

Medine’nin Hicret Yurdu Seçilmesinin nedenleri;

1-Mekke ile ilişkiyi tamamen koparmayacak bir yer olmasıdır.(Kabe nin Mekke de oluşu)

2-Medine deki otorite boşluğu.

3-Medine de peygamberimizin ailesinin sıhriyet bağı olan Hazrec kabilesinin yaşaması(kabile dayanışması)

4-Nufüs potansiyeli bakımından Hicaz daki en önemli yer olması.

5-Mekke ye yakın mesafede olması.

6-Burdaki müslümanlardan gördüğü destek.

Medine ye Doğru Yolculuk:Peygamberimize Hicret izni verilince Hz. Ebu Bekir ile birlikte Medine ye hicret edeceğini bildirdi Hz. Ebubekir e.Hicret kararı Hz. Ebu Bekir in ailesi ve Hz. Ali dışında kimseye duyurulmadı.Medine ye gitmek üzere yola çıktığı halde Hz.Peygamber in önce Sevr dağına gitmeyi tercih etmesi Mekkeli Müşrikleri yanıltmak ve etrafın sakinleşmesini beklemek içindi.Hz.Peygamber peygamberliğinin 14.yılında (M.622) Rebiüllevvel Pazartesi günü Hz. Ebu Bekir,Amir b. Füheyre ve yanlarında bulunan kılavuzla yola çıktı.

Süraka b.Malik in Peygamberimizi yakalama girişimi:Başta yakalamak istemiş ancak Preygamberimizle karşılaştığında atının ayakları kuma batmaya başlamış Peygamberimizin farklı özelliği olduğunu anlamış ve aman dileiş Peygamberimize o topraklardan geçinceye kadar korumalık yapmıştır.

Büreyde b.Husayb ın Müslüman olması:Oda Peygamberimizi yakalamak istemiş ancak onunla sohbet ettikten sonra müslüman olmuş ve onu korumuştur.

Hz.Peygamber Kuba da:Hz. Peygamber Kuba dan Yesrib e giderken Salim b.Avfoğullarının

arazisinde Ranuna vadisinde ilk Cuma Namazını kıldırmıştır.

Hz. Peygamber Medine de:Peygamberimiz Medine de Ebu Eyyub Halid b. Zeyd el-Ensari nin evinde kalmıştır.Sonra Peygamberimiz eşi Sevde ve kızları Fatıma ve Ümmü Kulsum ü de Medine ye getirtti.Ancak kızı Zeyneb i kocası Ebu’l As Rebi o zamanlar müşrik old. için alıkoydu.

Hicretin Sonuçları

1-Peygamberimiz hicret ederken temkinli davranışlarıyla insanların işlerinde gereğince davranmaları gerektiğini hayatında göstermiştir.

2-Hicret Peygamber in Ashabının fedakarlarını göstermiştir. Malları ve canları pahasına hicret etmişlerdir.

3-Hicret Mekke de zayıf olan Müslümanların izzet bulmasının dönüm noktasıdır.

4-ıslam ın kitlelere ulaşmasının önündeki engeller büyük ölçüde hicret ile ortadan kalkmıştır.

5-Muhacir ve Ensar kavramı ıslam Tarihine kazandırılmıştır.

6-Hz. Peygamber Muhacir Ensar kardeşliğini başlatmış böylece kan bağına dayanmayan,inanç birliğine dayanan toplum oluşturmanın adımı atılmıştır.

7-Hicretten sonra Medine ıslam Dünyasının merkezi olmuş.

8-HicretlebirlikteyıllardırdevamedenHazrec-Evs düşmanlığı yerini Peygamberimizin etrafında kenetlenmiş ümmete bırakmış.

9-Hicretten kısa süre sonra Peygamberimiz Yahudilerle Medine sözleşmesini imzalamıştır.

10-Hicretten sonra Müşriklerin işi zorlaşmış çünkü bu sadece Kureyşin sorunu olmaktan çıkmış daha geniş alana yayılmış.

11-Medineye göç eden Müslümanlar maddi açıdan Müşriklere zarar verme imkanı bulmuş. Çünkü Medine Mekkelilerim şam Tic. Yolu üzerindedir.

Hz.Peygamberin Medine ye hicreti dünya tarihinin dönüm noktalarından biridir.Hz. Peygamber in yetiştirdiği samimi Müslümanlar onun vefatından yaklaşık 10 yıl içinde bilinen Dünya nın önemli bir bölümüne ıslam mesajını ulaştırmayı başarmışlardır.Müslümanlar Hz. Ömer döneminde hicreti tarih başlangıcı yaparak onun hak ile batıl arasınıb ayıran bir dönüm nok tası olmasını teccil ettiler.

4.Ünite

*hicretten önce yesrib’de: beni kurayza , beni kaynuka, beni nadir (Yahudilerden oluşan kabileler) Ve güney Arabistan kökenli evs ve hazrec kabileleri bulunuyordu…

*evs ve hazrecin Abdullah b.übeyi ortak başkan seçme teşebbüsleri hz.peyga…mberin hicreti ile sonuçsuz kaldı.. *mü’şellelde sahilde bulunan menat adlı puta diğer kabileler tapmakla birlikte ona en fazla saygıyı evs ve hazrec gösteriyordu..

*Medine belgesi hicretin 1.yılı yürürlüğe konmuştur.. Müslümanlar ve Yahudiler arasındaki sözleşmedir.

*hicretin 1 yılı Cuma namazı farz kılınmıştır 2.yılında şaban ayında ise ramazan orucu farz kılınmıştır..

*ramazan bayramından bir iki gün önce hz.peygamber fıtır sadakası ile ilgili hükümleri açıkladı..

*şevval ayının girmesiyle birlikte bayram namazı kılındı..

*zilhicce ayının onuncu gününde kurban bayramı namazı kılındı..

*hicretin 2.yılında ramazan ayından sonra ise zekat farz kılındı.. *ezanla ilgili rüya gören sahabi Abdullah b.zeyd b. Sa’lebedir..

*Medine belgesinde yesrib vadisi harem bölge ilan edilmiştir. Hz.peygamber bu görevi ka’b b.malike vermiştir.. *birer ay arayla meydana gelen ilk 3 seriyye şunlardır: -hicretin 1.yılı ramazan ayında hz.hamza kumandasında yapılan sifulbahr seriyyesi -hictretin 1.yılı şevval ayında ubeyde bin haris kumandasında yapılan rabiğ seriyyesi -bundan 1 ay sonra zilkade ayında sad b. Ebu vakkas kumandasında yapılan harar seriyyesi..

*bedir savaşından önce tertiplenen gazveler; -ebva -bedru’l ula -buvat -zü’l üşeyre’dir..

*bedir savaşı ebu sufyan kumandasındaki Mekke müşrikleri bedir kuyuları yakınlarında savaştı..

*bedir savaşı müşrik ordusundan esved b. Abdülesed ile İslam ordusundan hz.hamza ortaya çıkıp döğüştüler *müşrik ordusundan ebu cehil ümeyye b. Halef utbe b. Rabia şeybe b. Rabia ve ebu süfyanın oğlu hanzala bu savaşta ölmüştü

*bedir savaşının en önemli sonuçlarından biriside uhud savaşına sebep olmasıdır..

*kaynuka çarşısında bir yahudinin ticaretle meşgül olan Müslüman bir kadına saldırısı sabırları taşırdı ve beni kaynukaya kuşatma yapıldı.. yenilince ubade b. Samit i medineden onları çıkartmaları konusunda görevlendirdi.. *bedir gazvesinden 2,5 ay sonra ebu sufyan 200 kişilik silahlı birlikle medineye hareket etti.. (sevik gazvesi) hz.peygamber onların peşine düştü ve onlarda savaşı göze alamayarak kaçtı..

*hicretin 3.yılının başında muharrem ayında hz.peygamber süleym ve gatafan kabilelerinin medineye hücum edeceklerin haberini aldı ve 200 kişilik kuvvetle karkaratüldür adlı yere gitti fakat müşrikler kaçtı..

*züemer ve bahran gazvesinde aynı şekilde müşriklerin kaçması ile sonuçlandı..

*hz.peygamber uhud savaşında mekkeden hareket eden ordu hakkında bilgi toplamak üzere enes b. Fedale ile karaksi mu’nisi görevlendirdi.. daha sonra hubab b. Münziri sayısı ve hazırlıkları hakkında bilgi istedi..

*uhud savaşında geri dönen kişi Abdullah bin übeydir..uhud savaşında sancak musab b. Umeyre verildi Abdullah b. Cübeyr konusundaki 50 okçuyu uhud dağının karşısındaki ayneyn tepesine yerleştirdi..

*bedir savaşıda mübareze şeklinde başlamıştır; Kureyş ordusundaki Talha b. Ebu talhayı hz. Ali Osman bin ebu talhayıda hz.hamza öldürdü..

*musab bin umeyr şehid düşünce hz.peygamber sancağı hz.aliye teslim etti..

*uhud savaşından sonra Müslümanlar güçsüz olmadığını göstermek amacıyla hamraülesedde hz.peygamber 5 gün kalmıştır.. müşrikler geri dönmeye cesaret edememişlerdir..

*esed kabilesi uhuddan 3 ay sonra Müslümanlara ani baskın yapmaya karar vermişlerdir. Hz.peygamberde ebu seleme b aşkanlığında 150 kişilik bir kuvvet gönderdi sonunda tüleyha’nın adamları etkisiz hale getirildi. (katan seriyyesi)

*bir-i maune faciası: amir b. Sa’saa kabilesi başkanı ebu bera suffeden 70 kişiyi emniyetine karar vererek islamı anlatmak için istenilen yere göndertti. Heyet bir-i maune denilen kuyunun yanına varınca konakladı ebu beranın yeğeni amir b. Tufeyl elçiği öldürüp süleym kabilesi kollarından topladığı askerle saldırıp 2 kişi hariç diğerlerini katletti..

*reci vakası : Adal ve kare kabilesi islamı öğrenmek için heyet istedi 10 kişilik heyet reci suyuna vardığında hüzeyl kabilesinin bir kolu olan lihyanoğullarından 100 kişi saldırıp 3 kişi hariç herkesi şehit ettiler..

*beni nadir Yahudilerinden kab b. Eşref kureyşlileri hz.peygambere karşı şiirleriyle tahrik etmişti Müslümanların hanımları için aşk şiirleri okumaya başladı Muhammed b. Mesleme bir grup müslümanla onu öldürdü.. *nadiroğulları hz.peygamber duvarın dibinde gölgelenirken taş yuvarlayarak öldürmeye çalıştılar ama başarısız oldular. Daha sonra kuşatma yapılara nadiroğulları medineden çıkmak zorunda kaldı..

*beni mustalik gazvesi: Huzaa kabilesinin bir kolu olan mustalik kabilesi reisi haris b.ebu dırar ile Müslümanlar arasında oldu.. Müstalikoğulları yenildiler ve hz.peygamber harisin kızı cüveyriye ile evlendi onlarda islamı kabul ettiler..

*hendek savaşının diğer adı azhab savaşıdır..

*hendek savaşı esnasında medinede Yahudi kabilelerinden sadece kureyza bulunuyordu diğer çıkarılan Yahudilerinde bir kısmı haybere sığınmışlardı..

*hendek kazma fikri Selman-ı farisin tavsiyesi üzerine olmuştur..

*beni kureyza uhudda Müslümanları huyey b.ahtabın zorlaması ile antlaşmayı bozarak Müslümanları arkadan vurmuştur..

*esça kabilesinin reisi naym b.mes’ud savaş suçu işlemesinden dolayı onlara kuşatma yapıldı sa’d b. Muaz konuyu çözmek için hakem tayin edilmiştir..

*hicaz bölgesindeki önemli şehirlerden biri olan medinenin bu adı almasının en önemli nedeni hz.muhammedin hicreti idi..

*bedir savaşından sonra Medine sözleşmesine aykırı davranarak antlaşmayı bozan Yahudi kabilesi beni kaynukadadır.

*hz.peygamberin katıldığı askeri harekata gazve denir..

5.Ünite

-Hz.Muhammed’i Medineye hicret için harekete geçiren esas unsur İslamiyetin oradaki parlak geleceğidir.

-Hz.Muhammed Medineye Hicretinde Abdullah bin Ureykut kılavuzluk yapmıştır.

-Hicret öneminden dolayı Hz..Ömer zamanında Hicri Takvim başlangıcı olarak kabul edilmiştir

-Mescid-i Nebevi bir eğitim öğretim yeri olduğu gibi askeri işlerin görüşüldüğü bir mekan da olmuştur

-Mescid-i Nebevinin bitişiğinde fakir kimsesiz ve barınacak yeri olmayan müslümanlar için yapılmış olan yere Suffe denir. Burada kalanları Suffe Ehli denir. Suffede eğitim görmüş yetişmiş kimselerede Kurra adı verilir

-Hz.Muhammed hicretten sonra Medinedeki şehir topluluklarını şehir devleti halinde teşkilatlanmaya davet etmiştir. Bu davet sonucunda Medine Vesikası imzalanmıştır. Aynı zamanda bu anlaşma dünyanın ilk anayasası olarak kabul edilir.

-Medine vesikası sözleşmesi ile araplar ve yahudiler müslümanları dini siyasi ve sosyal açıdan tanıdıklarını ilan etmiş oluyorlardı.

-Hicretin 1. yılında Cuma namazı farz kılınmış ilk nüfus sayımı yapılmış ilk ezan meşru kılınmıştır.

-Hicretten bir ay sonra ikişer rekat olarak kılınan öğle ikindi ve yatsı namazlarının farzları dört rekat’a çıkartılmıştır.

-Hicretin 2. yılı Şaban ayında Ramazan orucu farz kılınmış Ramazan ayından sonrada Zekat farz kılınmıştır

6.Ünite

-Hz. Muhammed’in bizzat kendisinin katıldığı savaşlara Gazve kendisinin katılmadığı bir sahabinin komutanlığı altında gönderdiği askeri birliğe ise Seriyye adı verilir.

-Bedir gazvesi Hz.. Peygamberin Müşriklerle yaptığı ilk savaştır.Bu savaş sonucunda Ebu Cehil başta olmak üzere 70 kadar müşrik öldürülmüştür.Yine bu savaşta sağ olarak esir alınan iki müşrik ki bunlar Ukbe b.Ebu Muayt ve Nadrb. Haris Müslümanlara yaptıkları zulüm ve işkencelerden dolayı idam edilmişlerdir.

-Bedir gazvesi başta Medine olmak üzere tüm Arap yarımadasında Müslümanların itibarının artmasına vesile olmuştur.

-Bedir gazvesi sonucu öldürülen Ebu Cehil’in yerine Müşrikler Ebu Süfyan’ ı seçtiler.

-Uhud savaşında Hz. Hamza’ yı şehit eden Vahşib. Harb’ tır.

- Hz Muhammed 630 yılında hiç savaşmadan ve kan dökmeden Mekkeyi fethetmiştir.Bu arada Ebu Süfyan’ da uzun terddütler sonucunda Müslüman olmuştur.

-Hz. Muhammed Mekke’ nin fethinden sonra orada hiç asker bırakmadan buranın idaresini yeni müslüman olmuş olan Attab b. Esid’ e bıraktı ve Huneyn’ e gitti.

-Tebük Seferinden sonra 631 yılında Hz Muhammed Hz.Ebu Bekir’ i hac emiri tayin etti.Hac da bu yıl farz kılındı.

-Hz. Ayşe’ nin İfk olayı Beni Müstalik Gazvesi esnasında meydana gelmiştir.

-Putperestliğin kökü Tevbe suresinin ilk 8 ayetinin inmesiyle tamamen kazınmıştır.

-Arap adetlerine göre savaşın başında yapılan teke tek vuruşlara Mübareze adı verilir..

7. Ünite

HZ.EBU BEKİR DÖNEMİ

GİRİŞ :

1- Hz Ebu Bekir Kureyş kabilesinin Teymoğullarına koluna mensuptur.Babasının adı Osman olup EBU KUHAFE adıyla tanınmıştır. Annesi ise, Ümmü’l Hayr Selma bint Sahr’dır.

2-HZ Ebu Bekir in Cahiliye dönemindeki adı abdü’l kabe idi

.

3-O Allah(c.c) Resulü’nün cehennemden azat edildiğini müjdelemesi sebebiyle ATİK . Onun peygamberliğini ve getirdiği haberleri tereddütsüz kabul etmesi sebebiylede SIDDIK adıyla tanınmıştır.

4-Hz Ebu Bekir in diğer bir özelliğide kendisi hayatta iken bütün aile fertlerinin islamı kabul etmesidir. 5-Hz Ebu Bekir, Hicretin 9. Yılının hac mevsiminde Allah(c.c) resulü adına hac emiri olarak görev yaptı

HZ EBU BEKİR’İN HALİFE SEÇİLMESİ

1-Resulullah’ın vefatının hemen ardından Medineliler, Beni Saide çardağı adı verien toplantı yerinde Müslümanların yönetiminde istekli olduklarını açıkladılar. Ensarın adayı olarak Hazreç reislerinden SA’D B. UBADE nin adı öne çıktı.

2-Halifelik seçiminde genel kanaatin Kureyş üzerinde birleşmesi üzerine Hz Ebu Bekir, yanında bulunan Hz. Ömer ve Hz Ebu Ubeyde’yi işaret ederek bunlardan birinin halife olarak seçilebileceğini açıkladı. Fakat her ikiside halifelik için uygun adayın Hz Ebu Bekir olduğunu söylediler.

3-İlk halife seçimine farkli bir açıdan bakan 2. Topluluk Haşimilerdir

4-Hz. Ebu Bekir in halifeliğine, Kureyş içinde haşimilerle soy yakınlığı olan Ümeyyelilerde itiraz etmişlerdir.Özellikle bu kabilenin en önemli şahsı olan Ebu Süfyan b. Harb, Kureyş içinde Teymoğulları gibi zayıf bir kabileye mensup olan Hz Ebu Bekir e biat etmenin gerek Haşimiler, gerekse Ümeyyeliler, adına kınanacak bir davranış olduğunu dile getirmiş. Ardından HZ Ali’yi halifeliğini ilan etmeye çağırmıştır.

Hz. Ebu Bekir in ilk icraatı: Üsame ordusunun sefere gönderilmesi

1-Hz Ebu Bekir, halife olur olmaz ilkönce Üsame b. Zeyd komutasındaki orduyu sefere gönderdi.

2-Seferi Hz Peygamber (sav) Hazırlamıştır lakin hastalığı sebebiyle gönderememiştir

3-Üsame genç olması sebebiyle komutan olmamasını isteyenler vardı. Lakin Hz Ebu Bekir bunlara aldırış etmemiş Efendimiz(sav) görevlendirdiği için Üsame yi görevden almamıştır

4-Seferde ciddi bir çarpışma olmamış bazı asi kabileler itaat altına alınmıştır.

RİDDE OLAYLARI:

Ridde olayları ve sebepleri

1-Ridde dinden çıkma demektir.

2-Mürted dinden dönen kişiye denir

3-Beni müdlic den Esved el Ansi ; Beni Hanife den Müseylime ; Beni Esed den Tüleyha b hüveylid peygamberlik iddiasında bulunmuştur.Bunlara mütennebi denir

. 4-Arap kabilelerinin büyük bölümü din konusunda parçalanmışlardır. Arap yarımadasında bütün olarak dinlerine sebat edenler sadece Medine, Mekke ve Taif halkı olmuştur.

Ridde Olaylarının Bastırılması

1-a-Tuleyha Esed, Gatafan ve tayy kabilelerinden taraftar toplayarak isyan başlatmıştır. b-Tüleyha üzerine komutan olarak Halid

b. Velid gönderilmiştir.

c-Halid Necid bölgesinde Büzaha da toplanan Tüleyha taraftarlarıyla karşı karşıya geldi

d-Yenik düşen Tüleyha Gatafan ve Esed kabilelerine sığınarak İslam a girdiğini ilan etti

2-a-Halid Tüleyha yı etkisiz hale getirdikten sonra peygamberlik iddiasında bulunan Secah ve onu destekleyen Beni Temim üzerine yürüdü.

b-Temim birlikleri Butahta mağlup edildi

c-Malik öldürülünce tek kalan Seccah Yemame ye giderek paygamberlik iddiasında bulunan sahtekar Müseylimeye destek verdi.

3-a-Müseylimeye karşı İkrime b. Ebu cehil i ardından şurahbil

b. Hasene yi gönderdi, ardından Halid b. Velid geldi.

b- Bu savaşa AKRABA savaşı denir.

c-Bedirden sonra en şiddetli muharebedir

d-Tarafların 10.000 kayıp verdiği kaydedilir

e-Şehit sayısı 2200 kişi olup 700 ü Kur’an hafızıdır f-Müseylime bu savaşta ölmüştür.

4-a-Yemende Esved el Ansi İslam tarihinde riddeyi ilk başlatan kişi olarak kabul edilir.

b-Allah Resulü, Kays b. Hübeyre el Muradi vasıtasıyla etkisiz hale getirilmiştir.

c-Efendimiz (sav) vefat edince Yemen de 2. Ridde olayı başlamıştır

d-Bu olayı Eş’As b. Kays EL Kindi organize etmiştir. Bölgeye Muhacir b. Ümeyye komutasında askeri birlik gönderildi. Halifenin emriyle İkrime bölgeye gitmiş ve isyan bastırılmıştır.

e-Bu olaydan sonra Arap yarımadasında siyasi hakimiyet yeniden sağlanmıştır.

HZ EBU BEKİR DÖNEMİ FETİHLERİ

1-Hedefler Suriye ve Irak olmak üzere 2 bölgedir.

IRAK FETİHLERİ:

1- Müsenna b. Harise eş-Şeybani İranlılarla giriştiği mücadelesinde dahada güçlenmek için Medine ye geldi ve Hz Ebu Bekir den kendisini sasanilere karşı görevlendirmesini istedi. İsteği kabul edildi.

2-Halid b. Velid Irak sınırını geçtikten sonra kendisine katılan Müsenna ve diğer komutanlarla birlikte Basra körfezinde Übülleyi ardından Acemlerin ordugahı durumundaki Hübeyre şehrini ele geçirdi

3-Hire kuşatıldı ve teslim oldu fakat yapılan görüşmelerde Müslüman olmayı kabul etmemekle birlikte cizye karşılığı barış yapmayı teklif ettiler.

4-Barusma şehri savaşmadan teslim oldu. Enbar şehri biraz direnip teslim oldu. Aynüttemr de ele geçirildikten sonra Basra körfezinden Aynütemr e kadar Fırat nehri boyunca uzanan topraklar Müslümanların hakimiyetine girmiş oldu.

SURİYE FETİHLERİ:

1- Ebu ubeyde b. Cerrah Cabiye ; Yezid b. Ebu Süfyan Belka ; Şurahbil b. Haseme Ürdün ; Amr b. AS arebe’ye ordusunu yerleştirdi.

2-Müslümanlar Suriyeye girince Herakleios, Kardeşi Theodoros kumandasındaki ordusunu gönderdi. Amr b. As yardım isteyince Halid b. Velid bölgeye gitti.

3-Ecnadeyn muhaberebesi Müslümanların kesin galibiyetiyle sonuçlandı.

HZ EBU BEKİR İN VEFATI

1-Vefatından önce yerine seçilmek üzere Hz Ömer i belirledi.

2-Hz Peygamber(sav) yanına defnedilmesini Hz Aişe ye vasiyet etti

3-Cenaze namazını Hz Ömer kıldırdı.

4-2 Yıl halifelik görevini sürdürdü.

HZ. Ebu Bekir in şahsiyeti ve yönetim anlayışı Şahsiyeti:

1- Arap soy bilimi olan Ensab hakkında zamanının otoritesi olarak kabul ediliyordu.Ayrıca Eyyemü’l Arab konusunda uzmandı.

2-Hz Ebu Bekir tesirli şekilde Kuran okuduğu için Mekkelilerin baskısına maruz kalmıştır ve şehri terk etmiştir.Tekrar İbn Duğunnenin korumasında şehre girmiştir.

3-Mescid i Nebevi arsasının bedeli Hz Ebubekir tarafından karşılanmıştır. Yönetim anlayışı- İstişare, kararlılık, hoşgörü, ehliyet ve insan hakları İstişare: İslam tarihinde bunun siyasi anlamda sistemleşmiş şekline şura denir. En önemli yardımcısı hz Ömer dir. Medinede davalara bakma görevini hz Ömer e vermiştir.Ebu ubeydeyi beytülmal emini tayin etmiştir. Zeyd-Hz Ali- Hz Osman a devletin katipliğini vermiştir. Kararlılık in ve devlet işlerinde ihmaline ve tereddütüne raslamak mümkün olmaz.Karar verdimi cesaretle uygulamıştır. Karşı çıkılmasına rağmen Üsameyi komutan tayin etmiştir. Çünkü Hz Peygamber (sav) böyle istemiştir. Hoşgörü: Kendisine karşı çıkanları olgunlukla karşılamış şahsiyet meselesi yapmamıştır. Ehliyet:En önemli ilkesi ehliyettir. İşleri yöneticilerin yakınlarına değil işin ehli olanlara verilmesini uygun görmüştür. İnsan haklarına saygı: Üsame ordusuna verdiği 10 öğüt: Hainlik yapmayınız, vefasızlık etmeyiniz, haddi aşmayınız, kimsenin uzuvlarını kesmeyiniz, Çocukları kadınları ve yaşlıları öldürmeyiniz,hurma ağaçlarını kesip yakmayınız, koyun inek deve gibi hayvanları gıda dışında kesmeyiniz, Manastırlara çekilmiş insanları kendi hallerine bırakınız.

1-Hulefa-yı Raşidin dönemi ilk halifesi kimdir?

Hz.Ebu Bekir

2-Hz.Ebu Bekir in anne ve babası kimdir hangi kola mensubdur?

Babası Osman Ebu Kuhafe adıyla tanınmıştır.Annesi Ümmül’l Hayr Selma Bint Sahr’dır.Kureyş kabilesinin Teymoğulları koluna mensubdur.

3-Müslüman olmadan önceki ısmi nedir?

Abdü’l-Kabe

4-Müslüman olduktan sonra peygamberimizin verdiği isim ?

Abdullah

5-Hz.Ebu Bekir için kullanılan ‘Atik’ ve ‘Sıddik’ kavramları neden kullanılmıştır?

Atik:Allah Rasulu’nun cehennemden azad edilmesini müjdelemesi sebebiyle

Sıddik:Allah Rasulu’nun peygamberliğini ve getirdiklerini tereddütsüz kabul etmesi sebebiyle

6-Hz. Ebu Bekir’in satın alıp azat ettiği köleler ?

Bilal-i Habeşi ve annesi Hamame,Amir b.Füheyre,Ubeys,Ümmü Ubeys,Ebu Fükeyhe,Zinnire,Nedhiye

7-Onun aracılığıyla müslüman olanlar kimler?

Hz.Osman,Talha b.Ubeydullah,Sa’d b. Ebu Vakkas,Zübeyr b. Avvam

8-Hz. Ebu Bekir Hac Emiri görevini ne zaman yapmıştır?

Hicretin 9. yılında

9-Müslümalar halife seçmek için nerde toplanmışlar bu toplantıya ne denmiş?

Beni Saide Çardağında ,Beni Saide Toplantısı

10-Halife ne demektir?

Bir kimsenin yerine geçen ve onu temsil eden kimse ,ıslam devletlerinde devlet başkanı demektir. Müslümanların önder ve lideri olması sebebiyle imamda denir.

11-Halifeliği iamametten ayırmak için hangi kavramlar kullanılmış?

ımamet-i kübra,imamet-i uzma

12-Hz. Ebu Bekir’in halifeliğine karşı olanlar kimlerdir?

Ensar’ ın adayı:Sa’d b.Ubade,Hazrecli;Hubaba b.Münzir,Haşimiler,Haşimilerle soy yakınlığı olan Ümeyyeliler öz.Ebu Süfyan b.Harb

13-Haşimilerin karşı çıkma sebebi nedir?

Hz. Peygamberle yakınlık sebebiyle hilafetin kendilerine ait olması gerektiğini düşünmeleri ve Hz.Ali yi uygun bulmaları.

14-Hz. Ebu Bekir in Halife Seçilmesindeki belirleyici unsurlar nelerdir?

O dönemin tarihi,siyasi ve sosyal gerekçeleri (öncelikle Kureyş e mensub olması)

15-Hz. Ebu Bekir in Halife seçilmesindeki olayların Müslüman toplumu açısından önemi nedir?

Hz. Peygamberden sonra karşı karşıya kalınan ilk iç meseledir.(Sonra meydana gelen ridde olayları hilafet meselesini geri plana itmiş)

16-Hz.Ebu Bekir’in Halife olduktan sonraki ilk icraatı nedir?

Mute Savaşı nın cereyan ettiği bölgeye Usame bç Zeyd ordusunu sefere göndermiş.

17-Ordunun gönderilmesi sırasında çıkan problemler neler?

*Ordunun şehirden ayrıldığını öğrenen mürtedlerin saldırı endişesi

*Azatlı bir kölenin oğlu ve genç olması sebebiyle Ashaptan bazı kimselerin Üsamenin değiştirilmesini istemesi

18-Hilafet meselesinden sonra ıslam toplumunun karşı karşıya kaldığı en önemli sorun nedir?

Ridde olayları

19-Ridde olayları ne demektir?

Müslümanların birliğinin yanı sıra varlığınıda tehtid eden dinden çıkma ve isyan hareketleri

20-ırtidat ve mürted ne demektir?

ırtidat:Sözlükte bir şeyden sönmek,vazgeçmek,yüzçevirmek,gidilen yoldan geri dönmek terim olarak ise iman ettikten sonra ıslam dininden dönmek

Mürtedinden dönen kişi

21-Mütenebbi ne demek?

Peygamberlik iddiasıyla isyan başlatan kişi.

22-Peygamberimiz dönemindeki peygamberlik iddiaları-ridde?

Beni Müdlic ten Esved el-Ansi (yemen),Beni Hanife den Müseylime(Yemame) ,Beni Esed deb Tuleyha b.Huveylid

23-Ridde yi başlatan ilk kişi?

Esved el-Ansi

24-Hz. Ebu Bekir Döneminde ridde olaylarına karışanlar kimler?

Secah,Uneyne b.Hısn(asla kalben inanmadığını itiraf etmiş) ,Kurre b. Seleme,Fucae b.Abdüyalil,Ei’asb.Kays, Hakem b. Zeyd e tabi olan Beni Bekirb.Vail,Malik b.Nüveyre idaresindeki Beni Yerbu mensubları 25-Arap yarımadasında dininde sebat eden halklar?

Mekke,Medine ve Taif halkı

26-Ridde olaylarının nedenleri nelerdir?

Dini sebep:Müslüman olanların tamamiyle kalplerinin ıslam a ısınmamış olması sebebiyle irtidat etmeleri

Siyasi Sebep:Kabilecilik düşüncesi yani asabiyyet (siyasi varlıklarını koruma gayesiyle ıslam a girmişler)

Ekonomik sebep:Zekat vermek istememeleri (Bu aynı zamanda siyasi olarakda görülebilir çünkü zekat vermek o dönemde itaat sembolü idi)(zekat vermek istemeyen :Kurre b.Hubeyre)

27-Ridde olaylarını bastıran komutanlar kimlerdir ?

Halid b. Velid,ıkrime b. Ebu Cehil, Halid b. Said b. el_As ,Amr b. As , Huzeyfe b. Mihsan, Arfece b. Herseme , şurahbil b. Hasene

28-Ridde olaylarını çıkaranların üzerine gönderilen komutanlar kimler?

Tuleyha :Halid b. Velid

Secah ve onun destekçisi Malik b.Nüveyre(öldürüldü) :Halid b. Velid

Müseylime (Secah da ona sığınmıştı) :ıkrime b. Ebu Cehil şurahbil b. Hasene Halid b.Velid

Bekir b. Vail (Bahreynde) : Ala b. Hadrami Halid b. Velid

Umman ve Mehre : Huzeyfe b. Mihsan Arfece b. Herseme ıkrime b.Ebu Cehil

Eş’as b.Kays el-Kindi(Yemende) : Muhacir b.Umeyye ıkrime b.Ebu Cehil

29-Bahreyn de ridde olaylarında ıslam üzerine kalan kimdir ?

Abdü’l-Kays

30-Peygamberimiz döneminde Esved el-Ansi yi etkisiz hale getiren kimdir?

Kays b.Hübeyre el-Muradi

31-Esved el-Ansi den sonra Yemen de 2. ridde hareketini başlatan kimdir?

Ei’as b. Kays el-Kindi

32-Akraba Savaşı nedir?

Akraba şavası Müseylime ile yapılan yemame savaşındaki şiddetli çarpışmalara denmiştir.Bedir den sonraki en şiddetli çarpışmadır.

33-Yemame şavasının önemi nedir?

Bu savaşta çok sayıda hafız şehit olmuştur.Bu da K.Kerim’in kaybolması hususunda endişe yaratmıştır.K.Kerim in mushaf haline getirilmesi zorunlu olmuştur.(Hz.Ömer in ısrarıyla)

34-K.Kerim kim zamanında ve kim tarafından mushaf haine getirilmiştir ?

Hz. Ebu Bekir zamanında Zeyd b. Sabit başkanlığındali bir kurul tarafından

35-Hz. Ebu Bekir’in vefatından sonra K.Kerim kimlerde kalmıştır?

O öldükten sonra Hz. Ömer ondan sonrada Rasulü Ekrem in hanımı Hafza da.

36-Hz. Ebu Bekir Döneminde fetihler nereleri hedef almış ve buralarda hangi imp. vardı?

Irak ve Suriye yi hedef almış .Irak ta Sasani ımp. Suriye de Bizans ımp. vardı.

37-Arapların o dönemde fetihlerdeki başarısının en temel nedeni nedir?

ıslamla kazandıkları manevi güç ve ıslam dinin insanlara ulaştırma arzusu(ılay-ı kelimetullah)

38-Bu fetihler sırasında Sasani ve Bizans dev. durum nasıldı?

Bu devletlerde iç zayıflık sebebi olan mezhepler arası mücadele etnik çatışma vergi adaletsizliği uzun süren savaşlar halkı yormuş bu durum halkı yormuş durumdaydı.

39-Irak fethinin sebepleri neler?

*ılk hedef Sasani ımp. olmalıydı çünkü bu büyük dev.le mücadele etmeden müslümanların Arabistanın doğusuna ilerlemesi mümkün değildi.

*Irakta çok sayıda Arap kabilesi vardı bunlarla yapılacak ittifak farslılarla mücadeleyi kolaylaştıracaktı.

40-Irakta fethedilen yerler ?

Hire Übülle Hübeyre (acemlerin ordugahı) Barusma Enbar(stretejik önemi var Sasani ımp. erzak ve silah merkezi) Aynütemr

Yani Basra körfezinden Aynütemr e kadar Fırat nehri boyuna uzanan topraklar fethedilmiş.

41-Irak fethinin sonuçları neler?

*Hirelilerle cizye karşılığında barış yapıldı.

*Bu fetihler Hz. Ömer dönemindeki Sasani ile büyük mücadelenin hazırlık safhasını oluşturmuş.

42-Suriye fethinin sebepleri neler?

*Bölge çevresindeki Hristiyan Arap çemberini yarmak bu sayede Müslümanların Araplar dışındaki milletlerle yakın temasa geçmesini sağlamak

43-Irak fethindeki komutanlar kimler?

Müsenna b.Harise eş-şeybani başlattmış Halid b.Velid

44-Suriye fethinde görev alan komutanlar kimler ve ordularını nerelere konuşlandırmış?

Ebu Ubeyde b.Cerrah Cabiye ‘ de Yezid b.Ebu Sufyan Belka’da şurahbil b.Hasene Ürdün de Amr b. As Arabe ye ordularını yerleştirmiş.

45-Müslümanlara Suriye kapılarını açan muharabe hangisi?

Ecnadeyn Muharabesi

46-Ecnadeyn muharebesinin önemi?

ılk Müslüman -Bizans savaşı olması ve Suriye kapılarını müslümanlara açması

47-Ecnadeyn muharebesi komutanları kimlerdir?

ıslam ordusu : Halid b. Velid

Bizans ordusu : ımp. Herakleios un kardeşi Thedoros

48-Hz.Ebu Bekir in vasiyeti?

*Hz.Osman a yazdırdığı ahitname ile Hz. Ömer i halef bırakmıştır

*Cenazesi toprağa verilir verilmez cihatlara devam edilmesi

*Üzerinde bulunan beytülmale ait emanetlerin yerine konulması

*Hz. Peygamber in yanına defnedilmek istemiştir.

49-Hz. Ebu Bekir in cenazesini kim kıldırmıştır?

Hz.Ömer

50-Hz.Ebu Bekir döneminin müslümanların yönetimi için önemi nedir?

Peygamber idaresinden hilafet dönemine geçilmiştir.

51-Hz. Ebu Bekir in şahsiyeti nasıldı?

Güzel ahlaklı doğru cömert az ve öz konuşan hassas duygulu güler yüzlü

hoş sohbet soğukkanlı bir insandı.Cahiliye devri kötülüklerine uymamıştır.ılim ve hikmet sahibiydi.Kur’an okumayı çok severdi.Ayrıca ensab hakkında zamanın otoritesi ve Eyyamül-Arap konusunda uzmandı.

52-Yönetim hakkındaki prensipleri nelerdir?

ıstişare Kararlılık Hoşgörü Ehliyet ınsan haklarına saygı

53-ıstişare ne demektir?

Yöneticinin karşı karşıya kaldığı bir problemin halli için görüşüne değer verdiği kişilerle yaptığı fikir alışverişidir.ışlam tarihinde buna şura denir.

54-Hz. Ebu Bekir dönemindeki devler görevlileri kimler?

Medinede davalara bakma görevi:Hz.Ömer

Beytülmal emini(hazine) : Ebu Ubeyde b. Cerrah

Devlet katipliği :Zeyd bç Sabit Hz. Ali Hz.Osman

55-Hz. Ebu Bekir in istişarede bulundukları kimler?

Hz.Ömer Hz.Osman Hz.Ali Abdurrahman b.Avf Muaz b. Cebel Zeyd b. Sabit

56-Hz. Ebu Bekir in ‘En iyiniz olmadığım halde sizin başkanınız olarak seçilmiş bulunuyorum sözü ‘ hangi prensibiyle alakalı?

Tevazu

57-Yanlış hareket ve davranışta bana doğru yolu gösteriniz ‘ sözü hangi öz. alakalı?

Alçak gönüllülüğü ve şeffaflığı

58-Yönetim şekli nasıl bir idare olarak tanımlanır?

Tatlı-sert

59-Emrinde çalışmak istemeyenlerin kararına saygı göstermesi hangi prensibine uygun?

Hoşgörü

60-Devlet başkanlığı görevinde kalabilmesinin ancak görevini layıkıyla yapmasına bağlı olduğu sözü hangi prensibiyle alakalı?

Ehliyet

61-Üsame ordusuna verdiği öğütler hangi prensibiyle alakalı?

ınsan haklarına Saygı

62-ıslam tarihine geçen ve ınsan haklarına saygının en güzel örneği olan antlaşma hangisidir?

Hireliler ile yapılan antlaşma

63-Hz.Peygamber zamanından Hz.Ebu Bekir döneminde de görev yapan bürokratlar kimler?

Mekke valisi Attab b. Esid Taif valisi Osman b.Ebül-As Cened valisi Muaz b. Cebel Zebid Aden ve Yemen Salihli yönetimindensorumlu Ebu Musa el Eş’ari

Bahren valisi Ala b.Hadrami

64-Hz.Ebu Bekir ridde olaylarında neden Zekat’a ayrıcalık vermemiştir?

Zelatta gösterilecek bir ihmalin müslümanların siyasi birliğini tehtid edeceğinden(çünkü zekat aynı zamanda itaat sembolüydü)

65-Hem Suriye hemde Irak da görev yapan komutan?

Halid b. Velid

66-Hz.Ebu Bekir hangi Savaşta servetinin tamamını Peygamberimizin emrine tahsis etmiş?

Tebük Savaşı

67-ılk ıslam fetihlerinin başarılı olmasının nedenleri?

*ıslamiyetin verdiği manevi güç(en temel)

*ıslamiyeti insanlara ulaştırma arzusu (en temel)

*Müslüman askerlerin aralarındaki dayanışma

*Komutan ile asker arasındaki sevgi ve saygı

ÜNİTE 8

HZ.ÖMER DÖNEMİ (Soru Cevap şeklinde özet)

1-Hz.Ömer ne zaman ve nerede Müslüman olmuştur?

Nübüvvetin 6. yılında Peygamberimiz Darul Erkam’da iken oraya gitmiş ve Müslüman olmuş.

2-Kaç yıl halifelik yapmıştır?

10 yıl.

3-Hangi boya mensuptur ve anne babası kimdir?

Adi boyuna mensuptur.Nesebi Ka’b b. Lüey de Rasulullah iel birleşir.Babası hattab b.Nüfeylannesi Mahzum oğullarından Hateme bint.Haşim dir.

4-Adiy boyunun Cahiliyye dön. Görevi?

Mekke şehir dev. De Sifare (elçilik) görevi yapıyordu.

5-Sifare görevi nedir?

Bir savaş durumunda karşı tarafa gönderilen elçidir.Ayrıca kabileler arası çıkan anlaşömazlıklarda etkin rl alır ve verdiği kararlar bağlayıcı olur.

6-Hz. Ömer in özellikleri?

Etkili konuşan bir hatipti.(Cahiliye dön. De de ıslamiye dön. De elçilik görevi yapmış)Ahlak şeref adalet ve hürriyeti konu alan şiirleri sever ezberler halka tavsiye ederdi.Güçlü bir muhakemeye sahipti.

7-Hz. Ömer’i Müslüman olması için ne etkilemiştir?

K.Kerim ayetleri (Başta Rasulullah ı öldürmeyi düşünecek kadar ıslam a tepkiliydi)

8-Hz. Ömer in Müslüman olmasının Müslümanlar açısından önemi?

*Mekke de müslümanlar güç kazanarak rahatladı

*Müslüman old.herkese ilan etti.Müslümanlak topluca Kabe de ibadet yapabildi.

*Aktif olarak olayların içinde yer aldı her zaman Hz. Peygambere yardım etti.

*2. Akabe biatından sonra Medine yeaçıktan hicret etti (Avali Böl. Ümeyye b.Zeydoğullarına misafir olmuş)

*Peygamber hicret ettikten sonra toplanan kadınların Biatını almak için peygamberimiz onu görevlendirmiştir.(Mekke nin fethinden sonra da )

9-Muvafakat ı Ömer ayetleri ne demektir?

Onun ileri sürdüğü bazı görüşleri destekler mahiyetinde gelen ayetlere denmiştir.

10-Muvafakat-ı Ömer ayetleri?

*şarabın kesin biçimde haram kılınması(Bakara2/219)

*Hz. Peygamberin evine gelen kimselerle hanımlarının perde arkasından konuşmasının daha uygun olacağı(Ahzab 33/53)

*Münafıkların reisi Abdullah b.Übey b. Selül ün cenaze namazının kılınmaması gerektiği ( Tevbe 9/84)

11-Hz.Öemer in net ve tavizsiz tavrını nasıl ortaya koymuş?

Hudeybiye deki müslümanlar aleyhine olan şartlara karşı çıkmış Peygamberimiz ve Hz.EbuBekir razı etmiştir.Yine Rasulullah hastalandığında Haşimilerin Hz. Ali yi halife yapma çabasını görmüş Hz.Peygamber i bir vasiyet yazmaya zorladıklarını hissetmiş ve buna engel olmuştur.

12-Hz. Ömer in evlilikleri?

Hz.Ömer ilk evliliğini Zeyneb bint Maz un el Cumahiyye ile yaptı.Bu evlilkten Abdullah ve Hafza doğdu.Cahiliyye dönemindeki eşleri Müleyke bint Amr ve Kureybe bint Ebi Ümeyye ıslamiyet i kabul etmedikleri için müşrik kadınlarla evlenmeyi yasaklayan ayet (el-mümtehine 60/10) doğrultusunda boşadı. Rasulullah ile akrabalık kurmak için Hz.Ali ve Hz.Fatıma nın kızı ÜMMÜ KÜLSÜM ile son evliliğini yaptı.

13-Hz.Ömer in en meşhur lakabı?

FARUK tur. Faruk hak ile batılı birbirinden ayıran demektir.

14-Hz.Ömer nasıl Halife seçilmiştir?

Hz.Ebubekir Hz.Ömer i kendine halef tayin edeceğini istişare etmiş sonra da Hz.Osman ı çağırarak ahitname hazırlatıp halka okutmuş haklda kabul edince Hz.Ömer Hulefa-yi Raşidin

döneminin 2. halifesi olmuştur.

15-Halife olduğunda ınsanlar ona nasıl hitap etmiş?

Halifeu Halifeti Rasulillah demişler o ise ‘Emiru’l Mü’minin’ denmesini istemiştir.(ılk defa Hz.Ömerr için kullanılmış)

16-Emiru’l-Mü’minin ne demektir?

Mü’minlerin Emiri

17-Yönetim anlayışı nasıldı?

*ınsanların sosyal konumuna ve zenginliğine itibar etmez herkesin şikayetini dinlerdi.

*Geceleri dışarı çıkarak dolaşır muhtaçların ihtiyaçlarını karşılamaya çalışırdı.

*ışleri hemen çözmekten yana pratik ve dünya hayatını önemseyen bir anlayışa sahipti.

*Tarihte başarılı olmuş kimselerden ve uygulamalarından yararlanırdı.

*Devlet malı konusunda çok titiz davranır yapılan harçamaların milletin yararına ol.dikkat ederdi.

*Kendisi Beytülmal den maaş alır ve en az payı alırdı.

*Bid’at ve hurafelere karşı tavır takınırdı.

18-Bir görevli tayin ettiğinde nasıl bir uygulama yapardı?

*Muhacir ve ensardan bir grubu şahit tutar,onun için bir sözleşme yazardı.Ona beygire binmemesini,sorumlu olduğu kimselerin orta hallilerinin güçlerinin yetmeyeceği yiyecekleri yememesi,ince giymemesi ve halkın ihtiyacından önce başka bir işle meşgul olmamasını şart koşardı.

19-Hudeybiye de Bey’atü’r-Rıdvan ın önünde gerçekleştiği ağacı neden kestirmiştir?

Halifeliği döneminde halk ilgi göstermeye,kutsal saymaya başlayınca tevhid inancını zedeleyebilir endişesi ile kestirmiştir.

20-Yerine Halef bırakması istendiğindeki uygulaması ne olmuş?

ılk Müslümanlardan Abdurrahman b.Avf,Hz.Osman,Hz.Ali,Talha bin Ubeydullah ,Zubeyr b.Avvam,Sa’d b.Ebu Vakkas ve seçilmemel üzere oğlu Abdullah tan oluşan üç gün içinde aralarından birini Halife seçmek üzerebir şura toplamıştır.

21-Yönetimde takip ettiği yöntemler?

ıstişare denetim

22-Kadınlardan kimlerin görüşüne başvururdu?

şifa bint Abdullah ‘ın ve kızı Hafza nın.

23-Denetim uygulamasının faydası?

Bu uygulama idarecilerin keyfi icraatlarını önlediği gibi aynı zamanda halkın yönetime güvenini de sağlamıştır.

24-Hz.Ömer kimleri sıkı denetime tutmuştur?

Muaviye b. Ebü Sufyan Amr b.As Muğıre b.şu’be ve Ziyad b.Ebih

25-Yöneticerle ilgili denetim uygulamasını nasıl yapardı?

Her hac mevsiminde yöneticileri Mekke ye çağırır halkın şikayetlerine göre onları toplum huzurunda hesaba çeker ve cezalandırmaktan çekinmezdi.

26-Hz. Öemr in ‘En sevdiğim insanlar bana eksikleimi ve hatalarımı söyleyenlerdir’ sözü neye verdiği önemi gösterir?

Denetim

27-’Fırat kıyısındaki bir deve helak olsa Allah bunu Ömer den sorardiye korkarım’ sözü neyi gösterir?

Sorumluluk duygusunu

28-Kenar-ı Dicle de bir kurt aşısa bir koyunu

Gelir de Adl-i ilahi sorar Ömer’den onu mısraları kime aittir?

Mehmet Akif Ersoy ‘a.

29-Hz.Ömer i kim öldürmüş neden?

Muğıre b.şu’be nin kölesi Ebü Lü’lüe Firuz en-Nihavendi öldürmüştür.Nedeni ise efendisinin kendisinden fazla ücret aldığını söyleyerek bunun azaltılmasını Hz.Ömer den istemiştir.Halife onun demircilik marangozluk nakkaşlık yaptığını öğrenince Muğıre nin aldığı ücretin fazla olmadığını söylemiş.Bunun üzerine Ebü Lü’lüe ertesi gün sabah namazında Hz.Ömer i hançerlemiş ve kurtulamayacağını anlayınca kendini de öldürmüş.

30- Ağır yaralanan Hz.Ömer oğlu Abdullah ı yollayarak Hz.Aişe den ne istemiştir?

Peygamberimizin ayağının dibine defnedilmek için izin istemiştir ve oraya defnedilmiştir.

31-Cenaze namazını kim kıldırmış?

Suheyb b.Sinan

32-Irak cephesinde yapılan savaşlar?

Köprü Savaşı,Kasidiye Savaşı,Nihavend Zaferi

33-Köprü Savaşını neden Müslümanlar kaybetmiştir?

Komutan Ebu es-Sakafi başta başarı göstermişse de Fırat nehrinin doğusuna geçip geri çekilme hattını tehlikeye atmıştır.Burda fillerle takviye edilmiş ıran ordusu ile karşılaşmış geri çekilme hattıda olmadığı için ordu yok edilmiş ve Müslümanlar kaybetmiştir.

34-Kasidiye savaşı komutanları kimler?

ıslam ordusu:Sa’d b.Ebü Vakkas ıran ordusu:Rüstem

35-Kasidiye savaşının önemi nedir?

Kuzey Irak ve ıran kapıları müslümanlara açılmıştır.

36-Kasidiye savaşının sonucu?

Kisra 3.Yezdicerd sarayını ıslam ordusuna terk ederek doğuya kaçmıştır.Çünkü Sa’d b.Ebu Vakkas Kasidiye Savaşı nsan sonra baş şehir Meadin i hedefalmış ve orayıda ele geçirmiş.Sonra sırasıyla: Celula Hulvan Ahvaz Rame hürmüz(Numan b.Mukarrin almış) Tüster Hüzistan Musul Erdebil alınmıştır.

37-Nihavend Zaferi komutanları kimler?

ıslam ordusu:Nu’man b.Mukarrin o şehit düşünce Huzeyfe b.Yeman

Sasani ordusu:Firuzan

38-Savaşın sonucu?

Savaş sonunda Sasani ordusu tamanmen dağıldıNihavend şehri ele geçirildi.

39-Nihavend Savaşı nın önemi?

Sasaniler burda uğradıkları ağır yenilginin ardından bir daha toparlanamadılar.</u>Dinever Hemedan ısfahan gibi birçok şehir fethedildi.Bu durum Sasani ımp.yıkılışına zemin hazırladı.

40-Fethu’lFütuh hangi zafer için kullanılır ve hangi anlama gelir?

Nihavend zaferine kullanılır ve fetihler fethi anlamına gelir.

41-Sasani ımp.daki halkın Müslümanlara bakışı nasıldı?

Hz.Peygamberin çağdaşı olan Hüsrev Pervizden sonra ıran da güçlü bir hükümdar iktidara gelmemiş dev.zayıflamıştı.Mezdek mezhebibaskı görmüş ve yönetimden çok çekmişti.Nesturilerde rahat değildi.Müslümanların dinde zorlama olmayacağı görüşü ve fethettikleri yerlerdeki adil uygulamaları Müslümanların dürüstlükleri halkı yakınlaştırdı.

42-Hz.Ömer döneminde Suriye cephesindeki savaşlar hangileri?

Fihl Savaşı Mercürrüm Savaşı Yermük Savaşı

43-Fihl Savaşı nın sonucu?

Bizans kuvvetlerine büyük zayiat verildi.

44-Mercürrüm Savaşının sonucu?

Müslümanların galibiyetiyle sonuçlanmıştır.Dımaşk Ba’belek Humus Hama fethedildi.

45-Yermük Savaşı komutanları kimler?

ıslam ordusu komutanı:Halid b.Velid Bizans ordusu Kom.: Thedoros

46Yermük Savaşının sonucu ?

Bizans ordusu yenilmişThedoros öldürülmüş kurtulan askerler Filistin e Antakya ya el-Cezire ve ırminiye ye kaçmışlar.Takip eden ılyaz b.Ganm Malatya ya kadar ilerleyerek Cizye şartıyla bir ant.yapmış.Öğrenen Bizans ımp.Herakeios Malatya ya asker gönderip şehri yaktırmış.Kendi de Antakya dan ıstanbul a dönmüş.

47-Yermük savaşının önemi?

Suriye bölgesi kesin olarak Müslümanların eline geçmiştir.

48-Sonrasında teslim olan şehirler?

şeyzer Kınnesrin Halep Antakya Urfa Nusaybin

49-Kudüs nasıl teslim alınmıştır?

Sınırları Toroslara dayanan ıslam Dev.ımp.Heraklios u sınır bölgelerde yaşayanları korumak için iç kesimlere çekmeye yönetmiş.Böylece geniş bir saha boş bırakıldı buda Fisistin fethine devam edilmesini sağladı.Kudüs kuşatıldı.Patrik Sophronios şehrin anahtarını Hz.Ömer e teslim etti.Hz.Ömer halka el aman verip kendileriyle antlaşma yaptı.Sonra Filistin sahil şehirleri ve diğer şehirler feth edildi.

50-Hz.Ömer Kıbrıs ın fethine neden izin vermemiştir?

Sahillere yakın olduğundan Kıbrıs tehlike oluşturuyordu ancak deniz seferinin zorluğu nedeniyle izin vermemiştir.

51-Veba Salgını nerde çıkmıştır ve bu salgında ölen sahabi?

Amvas ta çıkmış ve Suriye ye yayılmıştır.Ebu Ubeyde b.Cerrah başta ol.üzere 25.000 kişi ölmüş.

52-Mısır ı kim fethetmiştir bu fetihten hangi ünvan verilmiştir?

Amr b.As fethetmiştir.Ona Mısır fatihi ünvanı verilmiştir.(sonra Mısır a vali olmuştur)

53-Mısır ın fethinde alınan şehirler?

Önce Ferama sonra Aynuşems Bilbis Babilon ve ıskenderiye.

54-Hz.Ömer döneminde fethedilen bölgeler?

Sasni imp.tabi Irak ıran Azerbaycan Bizans a tabi Suriye el-Cezire Filistin ve Mısır ıslam ülkesine katılmıştır

55-Bizans ta ıslam fetihlerini kolaylaştıran etmenler?

*Bizans ın Mısır ve Suriye de adil yönetim yoktu * Ağırvergilerveıranlayapılansavaşlardahalkmaduredil mişti* Bu bölgede epeyce Arap yaşıyordu * Müslümanların feth ettikleri yerdeki halka baskı yapmamaları, halka adil davranmaları ve dinlerinde serbest bırakması ant. Çerçevesinde kendi topraklarında kalabilmeleri *ıslam ın müslümanlara kazandırdığı şevk heyecan azim ve gayret cesaret yiğitlik ve ölümden sonraki hayat anlayışı ve şehadet düşüncesi

2. Babası Hattab b Nüfeyl annesi Mahzum oğullarından Hanteme bint Haşimdir.

3. Onun ileri sürdüğü görüşleri destekler mahiyette ayetler geldiği kabul edilir bu ayetlere: Muvafakat-ı Ömer denir

4. Hz. Ömer bütün meselelere karşı net ve tavizsiz tavır koymakla tanınır.

5. Hz. Ömer e suikast düzenleyen kişi Ebu Lü’lüe dir. Hz. Ömer in cenaze namazını Suheyb b. Sinan kıldırdı

6. Hz. Ömer in en meşhur lakabı Faruk tur. Faruk hak ile batılı birbirinden ayıran demektir.

7. Hz Ömer Hz EbuBekir in vasiyetiyle halife oldu.

8. Hz Ömer Kendisine halifetu halifeti Rasulillah(Resulullah ın halifesinin halifesi) denmesini istemedi. Müminlerin idarecisi anlamına gelen ‘’Emiru’ul-Mü’minin’’ denmesini istedi.

9. Hz. Ömer Bey’atü’r-Rıdvan adlı ağacı kestirmiştir.

10. Yönetimde takip ettiği iki yöntem vardır a-İstişare b-denetim.

11. IRAK CEPHESİ :Ebu Ubeyd önce bazı başarılar gösterdi ise de ‘’ Köprü savaşı ‘’ diye bilinen savaşta Fırat nehrinin doğusuna geçip fillerle takviye edilmiş bir İran ordusu karşısına çıkınca ağır bir yenilgiye uğradı. Sad b Ebu Vakkas komutasındaki İslam ordusu Rüstem komutasındaki İran ordusunu yendiği savaşın adı Kadisiye savaşıdır. Müslümanlar 9000-10000 kişi iken Sasani askerleri 70000-80000 kişiydi ayrıca 30 civarında filleri vardı. Rüstem Müslümanlar tarafından öldürüldü. Direfş-i kaviyani adında kutsal bir İran sancağı ele geçirildi.

Nihavend yakınlarındaki savaşta 30.000 kişilik İslam ordusunun kumandanı Numan b. Mukarrin tayin edilmişti.Komutanı Firuzan olan Sasani askerlerinin sayısı 60.000- 150.000 arası tahmin edilmektedir.Savaş 3 gün sürdü. Numan şehit düşünce Huzeyfe b Yeman komutan oldu. Bu savaş Sasani imp. Yıkılışına zemin hazırladı Nihavend zaferine Fethu’l fütuh (fetihler fethi) adı verilmiştir.

12. SURİYE CEPHESİ: Bizans a karşı fihl ve mercürrüm savaşı kazanıldı. Yermük savaşında 25.000 küsür Müslüman ı Halid b.Velid yönetiyordu. Bizans imp herakleios un tayin ettiği theodoros 50.000 – 100.000 arasındaki Bizans ordusunu yönetiyordu . Bizans ordusu ağır bir yenilgi aldı. Herakleios Malatyayı yaktırdı. HZ.Ömer donanma kurulmasına ve Kıbrıs fethine izin vermedi. Kudüs savaşılmadan teslim alındı. Anvas ta çıkan veba salını buradan Suriyenin çeşitli yerlerine yayıldı. Bu salgında başta Ebu Ubeyde b Cerrah olmak üzere bircçk sahabinin de içinde bulunduğu 25.000 e yakın kişi vefat etti

13. Amr b. As Mısırda birçok yer fethettiği için Mısır Fatihi ünvanını almıştır.

14. Hz. ÖMER döneminde büyük vilayetler Hicaz, Yemen , Bahreyn , Şam ,Irak , Fars ve Mısırdır.

15. Hz Ömerin soruşturmadan sorumlu adamı Muhammed .b Mesleme dir.

16. Kadılığa ebu’d Derda yı getirmiştir. Vilayetlere ilk kadı tayinini hz Ömer yaptı.

17. Gayri Müslim tebaanın erkeklerinden can ve mal emniyeti ile inanç hürriyetini sağlama karşılığında cizye adıyla baş vergisi alınırdı.

18. Gayri Müslim topraklardan alınan vergiye harac denir.Hz Ömer döneminde kuruldu

19. Gayri Müslimlerden savaş yoluyla alınan her türlü mal ve esirlere ganimet denir.

20. Bir yere ticaret için gelen tüccardan vergi alınırdı.

21. Hz Ömer devlet gelirlerinin dağıtılmasında adaleti gözetecek bir divan teşkilatı kurdu.

22. İnsanların isimleri levh denilen sayfalara yazıldı.

23. FEY : cizye haraç ve ticaret mlları vergileri sayesinde toplanan para.

24. Hz Ömer cihada katılmayanlara fey gelirlerinden atiyye vermedi. En fazla atiyye alanlar 12.000 er dirhemle Hz Abbas ve Hz Peygamber in hanımları olmuştur.

25. Ensarın atiyyelerinin dağıtılma görevi Zeyd b sabit e verildi.

26. 4 halife döneminde hiçbir halife ölümünden sonra yerine geçecek halifeyi belirlerken ailesinden birini düşünmemiştir.

27. Amr b As nil nehrini kızıldenize birleştiren 69 mil uzunluğunda bir kanal açtırmıştır Bu kanala Emirü’l-Müm’minin nehri adı verilir.

28. Irak ve İran topraklarını tek merkezden kontrol etmek imkansız hale gelince Basra ve Kufe şehirleri kuruldu. Kufe şehrinin merkezinde 40.000 kişinin namaz kılabileceği el-Mescidü-l-Cami vardı. Vakit namazları mahalle mescidlerinde Cuma namazı büyük mescide kılınırdı..

29. Kufe de görevlendirilen Abdullah b. Mesud burada verdiği kıraat ve tefsir dersleriyle Kufe ekolünün temellerini atmış , özellikle Irak ta ehl i re y (akla ve yoruma önem veren akım) hareketinin doğmasında etkili olmuştur.

30. Hz Ömer hadis kitabı yazılmasına izin vermemiştir. Bunun sebebi insanların hadislere yönelip Kur’an ı terk etmelerinden korkmasıdır.

31. Hz Ömer in ictihad ları Irak topraklarına farklı bir statü getirip buradaki gazilere ganimet dağıtmadı. Kıtlık yılında had cezası uygulamadı Sarhoşluk suçunun sünnette belirlenen cezasını arttırdı Aynı anda söylenen 3 talakı ayrı zamanda söylenmiş talak gibi saydı Teravih namazının camide toplu olarak kılınmasını başlattı.

32. Hz Ömer hicreti takvim başlangıcı olarak kabu etti. Muharrem ayı ilk aydır.

9. ÜNİTE

HZ OSMAN DÖNEMİ

I.HZ Osman oniki yıl halifelik yapmıştır. Birinci altı yıl : sükünet dönemi , ikinci altı yıl : karışıklık dönemi

II. İslam tarihinin ilk büyük fitnesi olarak görülen karışıklıklar bu dönemde olmuştur.

III. Kureyş in iki kolundan biri olan Beni Ümeyye ye mensuptur.

IV. Hz Osman Hz Peygamber (sav) efendimizin 2 kızıyla evlendiği için ‘’zü’n – nüreyn’’ lakabıyla meşhur olmuştur. V. Muhacirlerle ensar arasındaki kardeşlik akdi sırasından Evs b Sabit ile kardeş oldu.

VI. Hz Osman eşi Rukiyye nin hastalığı sebebiyle Bedir savaşına katılamadı.

VII. Hz Osman Hz Peygamber (sav) vahiy katiplerinden idi.

VIII. Hz Osman tebük seferi hazırlıkları sırasında ordunun hazırlanmasına miktar olarak en büyük yardımı yaptı.

IX. Hz Osman ın oğlu Eban Hz Peygamber (sav) ın hayatına dair bilgi toplayan ilk siyer alimlerindendir.

X. Hz Ömerin görevlendirdiği 6 kişilik şura aralarında bir halife seçecekti. Hz Osman Abdurrahman b. Avf halifelik adaylığından vazgeçip halife seçimini yaptı ve Hz Osman ı seçti.

XI. Horasan a sürekli ve etkili akınlar Hz Osman döneminde başladı.

XII. Abdulah b sad b ebu serhifrikıye bölgesinin fethine çıktı.Subeytıla civarında yapılan savaşta 20.000 kişilik ordusuyla, bizanstan bağımsızlığını ilan eden gregorios un 120.000 kişilik ordusuna karşı zafer kazandı.Bu savaş Abdullah adlı 7 sahabinin katılması sebebiyle ‘’ gazvetü l abadile/Abdullahlar savaşı’’ olarak anılır.

XIII. Bizanstan kalma tersaneler faliyete geçirildi ve donanma kuruldu ve önemli deniz savaşları kazanıldı. Kıbrıs barış yoluyla vergiye bağlandı.

XIV. Zatü’s-savari Savaşı: 200 gemilik İslam donanması İskenderiye açıklarında II.Konstans kumandasındaki 500 parçalık Bizans donanmasına karşı önemli bir zafer kazanıldı. Yelken direklerinin çoğunluğu sebebiyle zatüs savari adı verilen savala birlikte Bizans ın doğu akdenizdeki hakimiyeti sona erdirildi. 4 halife(hülefayi raşidin) döneminin en büyük deniz savaşdır.

XV. Bu dönemde Kur’an çoğaltıldı. Kur’an çoğaltma heyetinin başkanı Zeyd b Sabit tir. Kureyş lehçesi esas alındı. Orijinal Kur an hz Hafsaya geri verildi.

XVI. Karışıklık dönemi kaynaklarından Ebu Mihnef ve Vakidi açık şekilde Hz Osman ı suçlamış Seyf b Ömer Hz Osman ve diğer sahabilerin suçsuzluğunu savunmuştur. Seyf b Öner rivayetlerinde Fitneyi körükleyen gizli el Abdullah b. Sebe dir. XVII. Sayfa 217 2. Paragraf oku.

XVIII. Yönetime karşı ilk ciddi muhalefet Kufede ortaya çıktı.

XIX. Ebu zer el ğıfari, Muaviye b. Ebu süfyan ın bazı harcamalarını ve Müslümanların ihtiyaç fazlası mallarını Allah yolunda harcamayıp biriktirmelerini şiddetle eleştirmesiyle başlamıştı. Onun sözleri fakir halk arasında büyük ilgi gördü.

XX. Hz Osman 30 yılında Hz Peygamber (sav) den intikal eden ve üzerine Muhammed Rasulullah yazan hilafet mührünü Eris Kuyusu na düşürmüştü. XXI. İsyancılar kufe valiliğine Ebu musa el eş ari yi tayin etmesini istediler, hz Osman bu isteği kabul etmiştir. Bu durum diğer muhaliflere cesaret vermiştir.

XXII. Mısırlıların hz Aliye Basralıların Hz Talha ya Kufeliler in ise Hz Zübeyr e heyet gönderip onlara halifelik teklifinde bulundukları ancak üçünün de bu teklifi şiddetle reddettiği bildirilmektedir.

XXIII. Hz Osman a suikast düzenlenirken engel olmak isteyen karısı Nailenin de parmakları kesilmiştir.

XXIV. Öldürüldüğünde 82 yaşında olan Hz Osman Cennetü baki mezarlığı bitişiğindeki haşşü kevkeb denilen yere defnedilmişti.Muaviye b. Ebu Süfyan halifeliği zamanında onun kabrinin bulunduğu yeri Cennetü l baki içine aldırdı.

XXV. Hz Osman Cennetle müjdelenen on sahabiden (aşere-i mübaşere) biridir.

XXVI. Hicretten sonra Medine de su sıkıntısı yaşanıyordu. Hz Peygamber (sav) ın teşvikiyle bir yahudiye ait olan Rume kuyusunu otuz beş bin dirheme satın alıp Müslümanların istifadesine verdi.

XXVII. Hz Peygamber (sav) dan 146 hadis rivayet etmiştir.

 

10. ÜNİTE

Hz. ALİ VE hZ Hasan dönemi

1. Hz Ali Hz Peygamber in amcası Ebu Talib in küçük oğludur.

2. Tebük seferi hariç Hz Peygamberin bütün seferlerine katılmıştır.

3. Hz.Ali hicretin 2. Yılında Hz. Fatıma ile evlendi Bu evlilikten Hasan, Hüseyin ve ölü doğan Muhsin adlı erkek çocuklarıyla Zeyneb ve Ümmü Külsüm isimli kız çocukları dünyaya gelmiştir. Resulullah ın soyu Hz Fatıma ile Hz Ali nin çocuklarından devam etmiştir.

4. Hz Ali Birçok valiyi değiştirdi. Suriye valisi Muaviye yerine ensardan sehl b huneyf i görevlendirdi. Sehl görev yerine ulaşamadan tebük te karşılaştığı muaviye nin adamları tarafından geri çevrildi.

5. Muğire b şube hz Ali ye valilerin hepsini birden azletmemesini Suriye valisi Muaviye yi görevde bırakmasını aksi taktride kendisini akrabası Hz Osman ın öldürülmesi sebebiyle itham edeceğini söylediysede Hz Al bu tavsiyeleri dinlemedi..

6. Muhalif gruplardan biri hz Aişe , Talha b ubeydullah ve Zübeyr b avam ın önderliğini yaptığı gruptu.

7. Hz Ali ye biattan sonra ortaya çıkan diğer önemli bir muhalif Muaviye dir .Muaviye, Hz Ömer döneminden beri yaklaşık 18 yıldır Suriye bölgesinde valilik yapıyordu ve orada güçlü bir konuma sahipti. Hz Ali ye biat etmeyi Hz Osman ın katillerinin cezalandırması koşuluna bağladı.

8. Hz Osman ın katibi Merva b hakem Hz Aişenin önderliğini yaptığı gruba katıldı.

9. Hz Aişe, Talha ve Zübeyr in muhalefet grubu ve Hz Alinin grubu Basra yakınlarındaki Hureybe mevkiinde karşı karşıya geldi. 10. Savaş hz Aişe nin içinde bulunduğu hevcedin etrafında yoğunlaştı. Hz Aişenin savaşı devesinin üzerindeki hevdecten komuta ettiği ve çarpışmalar onun devesi etrafında yoğunlaştığı için bu savaşa cemel(deve) vakkası denmiştir. Hz ALİ SAVAŞIN BURADA YOĞUNLAŞTIĞINI GÖRÜNCE DEVENİN ÖLDÜRÜLMESİNİ EMRETTİ. Devenin öldürülmesiyle savaş Hz Alinin zaferiyle sonuçlandı. 11. İki ordudan ortalama 10.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Talha ve Zubeyr hayatını kaybetti. Hz Aişe bu olaydan sonra siyasetten uzak bir hayat yaşamıştır.

12. Muaviye ve Hz Alinin ordusu Sıffin de karşı karşıya geldi. Sabah kadar süren çarpışmalar sebebiyle Cuma gecesine herir (hırıltı) gecesi (leyletül herir) denir. En fazla can kaybı bu gece meydana gelmiştir.

13. Hz Ali Ebu Musanın davasını savunamayacağını düşünüyordu.Onun hakemliğine itiraz etmesine rağmen ordusu içindeki tahkim taraftarlarını ikna edemeyince Ebu Musa nın hakemliğini kabul etmek zorunda kaldı.

14. Zamanı geldiğinde hakemler Dümetu’l – cendel bölgesinin ezruh mevkiinde bir araya geldiler.

15. Ebu Musa ya göre Abdullah b Ömer in hilafete gelmesi gerekliydi çünkü Hz Ali ve Muaviye fitmeye bulaşmıştı.

16. Hakemlerin aldığı karar ince Ebu Musa tarafından açıklandı Ancak amr b as a sıra gelince o alınan kararın aksine hileye başvurup Muaviyeyi halife tayin ettiğini bildirdi. Ebu Musa nın aldatıldığını söylemesi bir işe yaramadı.

17. Tahkim cahiliye döneminden beri bilinen aralarında anlaşmazlık bulunan kişilerin yada kabilelerin arasını bulmak amacıyla başvurulan bir yöntemdi.

18. Eş as b kays tahkime desteği artırmak için Temim kabilesine gittiğinde bu kabileden urve b udeyye Allah ın işinde insanları hakem tayin ediyorsunuz . Hüküm ancak Allah a aittir. Diyerek kılıcıyla Eş as a saldırıp bineğini yaraladı.

19. Temim kabilesinden yaklaşık 12000 kişilik bir grup ayrıldı.ilk haricileri oluşturan bu gruba göre Hz Ali tahkimi kabul etmekle hata etmişti. Tahkimi kabul ettiği için onu tevbeye davet ettiler. Hz Ali tahkimi kabul etmenin dini açıdan bir hata değil siyasi açıdan bir zaaf olduğunu söyledi.

20. Haricilerin ‘’Hüküm ancak Allah ındır’’ sloganına hz Ali kendisiyle batılın amaçlandığı hak bir söz demiştir.

21. Hariciler hz Ali tahkimi kabul edince Abdullah b vehb er Rasibi yi başlarına imam olarak seçtiler.Nehrevan savaşında haricilerin önemli bir kısmı öldürüldü.

22. Amr a suikast düzenlemek üzere Mısıra giden Amr b bekr et temimi Amr ı tanımadığı için o sabah namazı kıldırmaya çıkan görevlilerden Harice b Huzafeyi öldürdü.Kısasla cezalandırıldı.

23. Muaviyeye suikast düzenleme görevini üstlenen Burek b Abdullah sözleştikleri sabah namazında saldırı gerçekleştirdi. Muaviye saldırıdan yaralı kurtuldu. Burek öldürüldü.

24. Hz Ali yi öldürme görevini üstlenen Abdurrahman b mülcem Kufe ye giderek kendisine yardım edebilecek bazı kişiler buldu.Mekke de arkadaşlarıyla sözleştikleri tarihte sabah namazını kıldırmak üzere camiye giden HZ ALİ ye saldırdı. Yaralanan hz Ali birkaç gün sonra vefat etti. Abdurrahman kısasla cezalandırıldı..

25. Hz Hasan ın ismini hz Peygamber (sav) vermiş ve kulağına ezan okumuştur.

26. Hz Alinin vefatından sonra yerine oğlu Hz Hasan a biat edildi ancak Mısır ve Suriye Muaviyeye bağlı olduğu için biat etmedi. 27. Hz Hasan hilafeti bıraktıktan sonra Muaviye Kufe ye giderek halkın huzurunda Hz Hasan Hz Hüseyin ve diğer ehli beyt mensupları ile taraftarlarının biatını aldı.

28. Bu anlaşmanın yapıldığı yıla birlik yılı(amül- cema a ) deilmiştir.

29. Muaviye b Ebu Süfyan ın halife olmasıyla Hulefa yi Raşidin dönemi sona ermiş. Doksan yıl sürecek olan Emeviler devri başlamıştır. Bu yeni dönemde Muaviyenin oğlu Yezid i veliahd tayin etmesiyle hilafet saltanata dönüşmüştür.

İslam İbadet Esasları

1.Ünite

*ibadet bedenle ve malla yapılmasına göre 3e ayrılır

-bedeni ibadet

-mali ibadet

-mali ve bedeni ibadet

*ibadet herkesin sorumlu ve yükümlü olup olmamasına göre 2 ye ayrılır.

-ayni ibadet

-kifai ibadet

*vakte bağlı olan ibadetlere MUKAYYED İBADET denir

*vakitten bağımsız ibadetlere MUHADDED İBADET denir

*miktarı belli ibadete MUHADDED İBADET DENİR

*miktarı belirsiz ibadet GAYRI MUHADDED İBADET denir

*beliri olan ibadetlere MUAYYEN İBADET denir.

*seçimlik ibadetlere MUHAYYER İBADET denir.

*yapılması veya yapılmaması istenen fiil mükellefin gücü dahilinde ise bu fiillere verilen hükümler TEKLİFİ HÜKÜM adını alır.

*mükellefin fiilleri

-farz

–müstehap

-sünnet

-mubah

-vacip

-haram

-mekruh

*farzlarda farzı ayn ve farzı kifaye olarak 2;’ye ayrılır

*vacip:farzla eş anlamlıdır ama hanefilere göre Allah ve rasülü tarafından yapılması kesin olarak istenilen ancak dayanağı farz kadar kesin olmayan fiilerdir..

*sünnet: mükked ve gayri müekked sünnet olmak üzere 2 ye ayrılır. (bu ayrım Hz.

Peygamberin dine dahil olan davranışlarının diğer müslümanları bağlayıcılık derecesine göre yapılmştır)

*Hz. Peygamberden sadır olan davranışların dine dahil olup olmamasından ise sünnet-i hüda ve sünnet-i zevaid olarak ikiye ayrılır…

*gayrı müekked sünnetlere müstehab veya mendub denilir.

*sünnet-i hüda sünnetin müekked çeşidine sünnet-i hüdada denilir. dini vecibeleri tamamlayıcı özellik taşıyan fiiler kastedilir.

*sünneti zevaid: dini vecibeler dışında kalan normal insani davranışlardır.

*müstehab:nafile namaz ve oruçların bir kısmı müstehabtır. güzel görülen sevimli ve tercih edilen amel demektir.

*mübah:Allah ve rasulünün mükellefi yapıp yapmamakta serbest bıraktığı fiile mübah denir. helal ve caiz eş anlamlıdır.

*mekruhun kısımları:tahrimen mekruh:harama yakın mekruhtenzihen mekruh:helale yakın mekruh

*fasit:kendisi için belirlenmiş olan şartları eksik olarak taşıyan işlemlere denir. (eksik ibadet)

*müfsit:bir ibadeti bozan fiil veya eksikliğe denir. namazda konuşmak gibi..

*azimet:bir şeye kesin olarak yönelmek ve niyetlenmek anlamına gelir.ruhsat:Allahın kulların özür ve ihtiyaçlarına göre koyduğu geçici hükümlrdir.rükun:ibadetlerde rükunlar o ibadetin farzlarını oluşturur. örneğin:secde namazın rükunlerindendir.

şart:mesela abdest namazın şartlarındandır namazın geçerli olması için..

sebep:vakit namazın ramazın ayı orucun sebebidir

2. Ünite

Temizlik

Manevi kirlerden arınma :Tezkiye

ımanın zıddı olan şirk Kur’an da manevi pislik(neces) olarak nitelendirilmiştir.

Temizlik Kavramı :

Taharet:Hem maddi hem hakiki pisliklerden(necaset)hemde hükmi kirlilik halinden(hades) temizlenmeyi kapsar.Hatta bu kelimenin kalbin gurur,kin,kıskançlık gibi ahlaki ve manevi kirlerden temizlenmeyide kapsar.

Nezafet:Sadece hakiki ve maddi isliklerden temizlenmeyi ifade etmektedir.

*Dini litaratürde temizlik kavramı,hem necaset denilen maddi,hem hades denilen hükmi pisliklerden temizlenmeyihemde kalbe hakim olan ahlaki ve manevi kirleri kapsayacak kadar geniş bir anlamı ifade etmektedir.Ancak fıkıh dilinde temizlik kelimesi maddi ve hükmi pisliklerden temizlenmeyi ifade eder.

Necasetten Taharet:Beden,elbise ve namaz kılınacak yerden hakiki pisliklerin giderilmesidir.

Hadesten Taharet:Abdestsizlik,cünupluk,hayız ve nifas durumlarında meydana geldiği düşünülen pisliklerden temizlenmeye denir.

*ıbadet için öngörülen temizliğin hükmi temizlik olarak adlandırılıp gerçek temizlik karşıtı bir anlam yüklenmesi doğru değildir.Çünkü abdest ve gusul esasen ibadet amaçlı temizlikler olsada gerçek temizliğide kapsar.Buna göre hükmi temizlik kavramını sadece teyemmüm için kullanmak daha dorudur.Çünkü teyemmüm ibadet amaçlı sembolik bir dini temizlik şekli olup gerçek manada temizlik anlam ve niteliği taşımamaktadır.

Necaset(maddi-hakiki pislik):Aslen ve ya geçici olarak temiz olmayıp hijyen kurallarına aykırı olan şeye necaset (pislik) ve neces (pis) denir.

Dinen necis sayılanlar:Akan kan,domuz eti,içki,insan idrarı,dışkısı,ağız dolusu kusmuğu,eti yenmeyen hayvanların salyası,eti,idrar ve dışkısı necistir.Etinin yenmesi ister helal ister haram olsun ,akıcı kanı olan kara hayvanlarından olup dini usullere uygun biçimde boğazlanmadan ölen veya öldürülen hayvanların etleride necistir.

Necis Sayılan Maddelerin Çeşitleri:

Akıcı olup olmaması bakımından necaset:Katı necaset(camid),akıcı necased(mayi)

Gözle görülüp görülmemesi açısından:Görülen necaset(necasetti mer iyye):Belli bir hacmi olup kuruduktan sonra gözle görülebilen necasettir.Görülmeyen necaset(necast i gayri merr i yye) hacmi olmayan ,donup kalmayan ve kuruduktan sonra gözle görülmeyen necasettir.

Necisliği hakkında delil olup olmaması ve delilin kuvveti bakımından:Hafif (necaset i hafife) ve ağır ( necaset i galiza) diye ayrılır.

Eti yenen hayvanların idrar ve dışkısı Maliki ve Hanberilere göre necis değildir.şafilere göre necistir.Hanefilere göre tavuk ,kaz gibi kümes hayvanlarının dışkıları ağır pislik,sığır,koyun,geyik gibi dört ayaklı hayvanların dışkıları ,at,eşek ve katırın idrar ve dışkısı ,havada pisleyip kaçınılması zor olan atmaca,kartal,güvercin gibi kuşların pislikleri hafif pisliktir.Canlı olan hayvanların dışkıları

eti yenen hayvanlarınki hafif,yenmeyenlerinki ise ağır olarak nitelendirilmiştir. Eti yenen ancak dini usule göre boğazlanmayan ölen hayvanların derisi tabaklama işleminden sonra temiz sayılmıştır.Hanefiler domuzu,şafiler köpek ve domuzu bu hükümden hariç tutmuşlardır.Hanefiler murdar olmuş hayvanın içine kan girmemiş boynuz,kemik diş ve tüy gibi katı maddelerini temiz saymışlardır.ınsanın idrarı,dışkısı,ağız dolusu kusmuğu,kanı,kadınlardan gelen kanlar,erkeklerden gelen meni,mezi ve vedi ağır necaset sayılmıştır.

Namazın Sıhhatine Engel Olan Necaset Miktarı:Kirlenmeye yol açması bakımından ağır ve hafif necasetarasında fark yoktur.Aralarındaki fark namazın sıhhatine engel olup olmamasındadır.Ağır pislik olarak kabul edilen necis madde eğer katı ise yaklaşık3,5gramı(1 dirhem) sıvı ise el ayasını (avuç içi)aşan mik. namaza engel olur.

Kaçınılması zor olduğu için vücut ve elbiseye sıçrayan idrar,sokaklarda yürürken bulaşan çamur,işi gereği kasabın üzerine sıçraya kan damlacıkları,sinek ve benz. haşerattan bulaşan pislikler,necis mad. buhar ve tozu kolaylık prensibine göre namazın sıhhatine engel görülmemiş ama dikkat etmekte fayda vardır.

Hades(manevi-hükmi pislik) :Abdestsizlik ve cünupluk sebebiyle insanda meydana geldiği düşünülen hükmi,kirliliği ve ya bu kirliliğin sebebini ifade eder.Büyük hades:Büyük temizlik(tathareti kübra) gusül alınarak giderilebilen cünupluk,hayız ve nifas gibi hükmi kirliliktir. Küçük Hades:(hades i asgar)Küçük temizlik(taharet i suğra) normal abdesle giderilen hükmi kirliliktir.

Maddi-hakiki pislikten temizlenme yolları:Hanefi ve Maliki mezhebi kolaylık ilkesine ağırlık vermiş,şafii ve Hanbeli mezhebi ise tem. Usülleri konusunda daha sıkı şartlar getirmiştir.

Temizlenme yolları kısaca:su ile yıkama,suda kaynatma,ateşe sokma, silme, ovalama, kurutma, kazıma, üzerine toprak serpme, içindeki suyun tamamını veya bir kısmını boşaltma, kimyasal yapısını değiştirme(istihale), tabaklama vr boğazlama.

Suyun Kısımları:

Mutlak Su:Özellik ve tabi durumunu koruyan,içine özelliğini değiştirecek başka mad. karışmadığı sudur.Mutlak suyun 3 öz. ve 2 tabiatı vardır.Suyun öz. rengi,kokusu ve tadıdır.Tabiatı ise incelik ve akıcılıktır.

Mutlak su temiz ve temizleyici olup olmamasın bakımından da gruplandırılmıştır.Suyun tem. Olmasından maksat maddi temizlik ve kullanım aracı olmasıdır.Temizleyici olması ise abdest ve gusül aracı olabilmesidir.Bu bak . 5 e ayrılır:

1-Temiz ve temizleyici özellik taşıyan sular :Rengi,kokusu ve tadı değişmemiş içine pis maddde karışmamış, maddi ve hükmi tem. de kull. şüpheli hale gelmemiş sulardır. ınsanın, koyun, keçi, sığır,deve gibi eti yenen hayvanların,atın ve yırtıcı olmayan kuşlarıniçerek artık bıraktığı sular içlerine necaset düşmediği sürece temiz ve temizleyici sayılır.

2-Temiz ve temizleyici olmakla birlikte kullanılması mekruh olan sular:Tavuk ve ördeğin,kedi gibi eti yenmeyen ve evde bulunması caiz evcil hay. (köpek dışında) çaylak ,doğan gibi yırtıcı kuşların artığı olan sular böyledir.Fakat başka su bulunduğunda bunlarla abdest ve gusül almak mekruhtur.

3-Temiz fakat temizleyici olmayan sular :Abdest ve gusül gibi hükm tem. Kullanılmış sulardır.Bu sular maddi bak. tem. olsalar bile ikinci defa abdest ve gusülde kullanılmaz.

4-Temiz ve temizleyici olmayan sular : Pis su.ıçine düşen pislikten dolayı üç öz. kaybeden büyük su birikintileri ,büyük havuzlar ve akarsular böyledir.Köpeğin ,domuzun,yırtıcı hay. artığı olan sular pis sayılır.

5-Temizliğinde şüphe bulunan sular :Eşek ve katırın artığı olan sular böyledir.Temiz su bulunmadığında bunlarla gusül ve abdest alınır.şüpheyi ortadan kaldırmak içinde ihtiyaten teyemmüm yapılır.

Mukayyet Su:ıçine tem. Bir mad. katılmasıyla tabii öz. ve niteliğini kaybeden sulardır.Meyve suyu ,gül suyu , maden suyu birer mukayyet su örneğidir.Mukayyet sular normal su bulunmadığı zamanlarda sadece maddi tem. de kullanılablir.

Durgun su-akarsu :Akarsu ile büyük havuz niteliğindeki durgun sular, renk koku ve tat gibi 3 temel özelliğinden biri değişmedikçe içine düşen bir pislikten dolayı temiz ve temizleyicilik öz. kaybetmezler.Halbuki küçük havuz niteliğindeki durgun sular içine bir pislik düşünce üç temel vasfında değişme olup olmamasına bakılmaksızın temiz ve temizleyici öz. kaybeder.şafi ve Hanbelilere göre 206 lt. Ve daha fazla mik. su büyük havuz nit. sudur.Normalde yüzeyi 50 m2 olandır.

ıstibra ve ıstinca :ıstibra,tuvaletten sonra idrar yolunda kalabilecek damla ve sızıntıların tamamen kesilmesi için bir süre bekleme ve bundan sonra uzvun dışına çıkan yaşlığı temizleme işidir.ıstinca,

tuvaletten sonra dışkı ve idrar yollarında kalan dışkı,idrar,kan ve meni gibi pislikleri temizlemedir.

Manevi-Hükmi Pislikten Temizlenme Yolları

Abdest:Farsça ab(su) ve dest(el) kelimesinden oluşmakta ve el suyu anlamına gelmektedir.Arapça karşılığı vudu olup güzellik, parlaklık ve temizlik anlamındadır.Fıkıh terimi olarak belirli uzuvları usulüne göre yıkamak ve bazılarınıda ıslak el ile meshetmekten oluşan ibadet temizliğidir.Taharet-i Suğra(küçük temizlik)

Abdestin Frazları:

1-Yüzü yıkamak

2-Kolları dirseklerle birlikte yıkamak

3-Başı meshetmek

4-Ayakları topuklarla birlikte yıkamak

Hanefiler dışındaki üç mezhep bu farzlara başkalarınıda eklemişlerdir.şafiilere göre abdestin farzı altıdır.Dördü bunlar diğer ikisi ise , niyet ve azaları ayetteki sıraya göre yıkamaktır(tertib)Sünni mezheplerin tamamı ilgili ayetten hareketle ayakların yıkanmasının farz old. hükmetmişlerdir. Caferiler ise ayakların yıkanmasının değil mesh edilmesinin farz old. benimsemişlerdir.Bir organı sağlık açısından yıkamak zararlı ise mesh edilir,mesh de zararlı ise terk edilir.Abdest organlarından biri veya birkaçı olmayan kimse mevcut organları yıkar.

Abdestin çeşitleri:Abdest farz,vacip ve mendup olmak üz.3 kısma ayrılır.Her çeşit namaz,tilavet secdesi için abdest almak farzdır.Kabe yi tavaf için Hanefilere göre vacip diğerlerine göre farzdır.Sürekli olarak abdestli bulunmak,ezan okumak,ezberden Kur an okumak,dini ilimleri okuyup okutmak cenaze yıkamak için abdest almak menduptur.

Abdesti bozan durumlar:

1-ıdrar ve dışkı yollarından idrar, dışkı,meni,mezi,kan,gibi bir necasetin herhangi bir sıvının veya mad. çıkması ve yellenmek

2-Vucudun herhangi bir yerinden kan,irin,herhangi bir necis mad. çıkmadı.Ağızdan çıkan akıcı kan tükürükten fazla veya b ona eşitse bozar.Vücuttan çıkan kan çıktığı yerin çev. dağılmadığı sürece abdest bozulmaz.Yaradan çıkan irin ve sarı suda böyledir.Bu sıvıların silinmesi halindede bozulmaz. şafilere göre, idrar ve dışkı yollarının haricindeki bir yerden çıkan kan ve benz. mad. abdesti bozmaz.Ağız dolusu kusmakta abdesiti bozar ama şafilere göre bozmaz.

3-Bayılma, delirme,sarhoş olma,uyuma gibi şuurun kont. engel olan durumlar abdesti bozar.

4-Hanefilere göre rukulu ve secdeli namazda sesli gülme abdesti bozar diğer mezheplerde ise sadece namaz bozulur.

5-Cinsi münasebet.şafilere göre erkek ve kadının tenlerinin birbirine değmesi ile Maliki ve Hanberilere göre temastan cinsel haz duyulmasıyla bozulur.

6-Mazeret halinin sona ermesi.Teyemmüm eden kimse suyu bulunca ,meshli kişinin mesh süresi dolunca,özürlü kimse içinde namaz vakti çıkınca abdesti bozulmuş olur.

Özürlünün abdesti:Mazeretleri en az bir vakit boyunca devam edip ondan sonra da her vakit içinde bir kere tekrarladığı zaman özür sahibi sayılır.Özür sahibi olan her vakit için abdest alır,iki vakit arasında mazereti dışında bir sebeple abdesti bozulmadığı sürece her türlü ibadeti yapar.

Mesh:Bir şey üzerinde eli gezdirmek ,o şeyi elle silmek anlmındadır.

1-Meshler üzerine mesh etmek :Meshin geçerli olabilmesi için mestin abdestli olarak giyilmesi,yıkanması gereken yerleri kaplamış olaması,dayanıklı ve sağlam mad. yapılmış olması,altında veya üstünde ayak parmaklarının üçü girecek şekilde bir delik bulunmaması mestin içine su almaması gerekir.Mesh süresi yolcu olmayanlar için 24 saat,yolcular için 72 saattir.

2-Sargı üzerine mesh etmek :Sağlık için meshetmek de zararlı ise ondanda vazgeçilebilir.Sargının çoğunluğunu sadece bir defa mesh etmek yeterlidir.Sargının abdestsiz veya cünup iken sarılmış olması meshe mani değildir.Süresi yoktur.Özür hali devam ettiği sürece geçerlidir.Sargı değiştirilirse yeni sargının mesh edilmesi şart değildir,müstehaptır.

Gusül:Bütün vucudun temiz su ile temiz su ile yıkanması şek. yapılan hükmi temizliktir.(Boy Abdesti)Dinen farzdır.Gerktiren durumlar cünupluk,hayız ve nifastır.Cuma ve bayram namazlarına gitmek,toplantılara katılmak için ,yolculuktan dönen,baygınlıktan ayılan,hac ve umre için ihrama giren kişilerin,istihaze kanından temizlenen kadının gusletmesi sünnet veya müstehaptır.

Guslün Farzları:Bütün vucudun kuru yer kalmayacak şekilde yıkanmasıdır. Hanefi ve Hanbelilere göre guslün farzı 3 tür.1- Ağzı su ile yıkamak(mazmaza),burna su çekmek(isninşak),bütün vucudu yıkamaktır.Maliki ve şafilere göre ağı ve burnun yıkanması sünnettir.Hanefilere göre niyet sünnet,diğerlerine göre farzdır.Malikilere göre vucudu ovalamak ve gusule ara vermemek farzdır.

*Cunup olan kimseler dua ve zikir amacıyla besmele çekip, fatiha,ihlas,ayetü’l kürsi gibi sure ve ayetleri okuyabilir.

Teyemmüm:Sözlükte işe yönelmek ,bir şeyi kast etmek manasındadır.Farzları:ıki farzı vardır biri niyet diğeri elleri iki defa temiz bir toprağa veya taş gibi toprak cinsi maddeye vurup birinci vuruşta yüzü ikinci vuruşta kolları meshetmektir.

Ne zaman başvurulur:

1-Abdest veya Gusle yetecek mik. su bulunmaması

2-Suyu kullanmayı engelleyen fiili bir durumun ortaya çıkması veya suyu kullanmamak için dinin geçerli bir mazeretin bulunması.

Bozan Durumlar :

1-Abdesti bozan ve guslü gerektiren durumlar bozar.

2-Mazeretin ortadan kalkması

3-Teyemmümle namaz kılan kimsenin namaz esnasında suyu görmesiyle.Hanefilere göre namaz iadesi gerekmez vakit içinde şafilere göre gerekir.

Kadınların özel halleri:

Hayız:Hanefilere göre en az üç gün üç gece en fazla 10 gün on gecedir.on günden çok gelen kan istihazedir.şafilere göre en az bir gün bir gece en çok on be gün ve gecedir.

Nifas(Lohusalık) :Doğumun arkasından gelen kandır.Hanefilere göre en uzun 40 gün şafilere göre 60 gündür.Henüz organları belirmemiş bir düşükten dolayı nifas hükümleri uygulanmaz.

Dini Hükümler:

1- Boy abdestinin gerkmesi ve cinsel ilişkinin yasak olması

2-Kadının adet görmekle ergen olması

3-Namazdan muaf tutulma ve orucu erteleme

ıstihaza:Kadını adet ve lohusalık dışındaki kanamalarının genel adıdır.Bu durumda olan kadının sadece abdesti bozulur.şafilere göre her bir farz namaz için ayrıca abdest almak gerekir.

3.Ünite

*namaz farsça bir kelime olup arapça karşılığı salattır.

*namaz kılan kişiye musalli denir..

*cenaze namazının rükunleri 2 olup 4 tekbir bir kıyamdır..

*farz namazlar farzı ayn ve farzı kifai olarak 2 ye ayrılır..

*günlük 5 vakit namazı ile haftalık Cuma namazı farzı ayndır..Cuma namazı Cuma namazı vaktinde öğle namazı yerine 2 rekat olarak kılınır..

*vacip namazlar: en az iki rekattır bunlar:

-yatsı namazından sonra kılınan 3 rekat vitir namazı-bayram namazları

-nezir ve tavaf namazı

*sünnet namazların diğer adı “revatib”tir.. bir kısmı sünneti müekkede bir kısmıda gayrı müekkededir..-gayrı müekked sünnetlere “müstehab ve mendub da denir”-ramazan ayında kılınan 20 rekatlık teravih namazıda sünneti müekkedir.

*nafile namazlarının diğer adı: reğaib, müstehab, mendub ve tatavvu namazlarıdır..Örn:tahiyyetü’l mescid, mescid, tesbih istihare gibi nafile namazlardır..

*namaz yükümlülük şartları

-müslüman olmak

-büluğ(ergenlik)

-akıl

*namazın şartları:

-hadesten taharet

-necasetten taharet

-setr-i avret-istikbal

-i kıble

-vakit ve niyet

*namazın rükunları

-iftitah tekbiri

-kıyam(ayakta durmak)

-kıraat

-rüku(eğilmek)

-secde-kade-i ahire (son oturuş)

*sözlükte cemaat insan topluluğu demektir..

*fıkıhta ise cemaat içlerinden birini imam yapıp birlikte namaz kılan topluluğu ifade eder..

*cemaatle kılınan namazda kendisine uyulan kişiye İMAM bu kişinin görevine İMAMET denir..

*İmama uymaya İKTİDA İTTİBA adı verilir ki bu kişiye MUKTEDİ MÜTTEBİ ME’MUM VE MÜ’TEM gibi adlar verilir..

*tek başına namaz kılanada MÜNFERİD denir..

*namazın başından sonuna kadar imama uyan kimseye MÜDRİK denir..

*namazın tamamını veya bir kısmını imam ile kılamayan kimseye LAHİK denir..

*imama ilk rekat hariç diğer rekatlarda uyan kişiye mesbûk denir..

*namaz imamlığının şartları:

-müslüman olmak

-baliğ olmak

-akıllı olmak erkek olmak ve özürlü olmamak

-namazın caiz olabileceği kadar sure ve ayeti ezberlemek..

-Altı vakit namazdan az kazası bulunan kişiye sahib-i tertib denilir..

-Cuma namazı kaza edilmez

-bayram namazında ezan okunmaz..

-müdrik:tek başına namaz kılanıda ifade eder..

4.Ünite

müşriklerin baskıları artınca erkam adlı sahabinin evini mescid haline getirmişlerdi

namaz hicretten 1,5 yıl önce “miraç” gecesinde farz kılınmıştır..

iki namazın(öğle ile ikindi) vakti içinde birleştirilerek peş peşe kılınmasına (cem-i takdim) ikincisinin vakti içinde (akşam ile yatsı)peş peşe kılınmasına ise cem-i tahir adı verilmiştir..

ilk Cuma namazı : ranuna denilen vadi içerisinde bulunan “beni salim”namazgahında hz.peygamber ilk Cuma hutbesini okumuş ilk Cuma namazını kıldırmıştır..

*Cuma namazının farz olmasının şartları:-erkek olmak (kadın kılarsa sahih olur ve o günün öğle namazı kılınmaz)-hür olmak(köleye farz değildir kılarsa öğle namazı yerine geçer)-mukim olmak (Cuma kılınan yerde ikamet edenlere farzdır..-sağlıklı olmak-mazereti olmamak

*Cuma namazının sahih olma şartları:-devlet başkanı veya onun görevlendirdiği kişinin kıldırması-genel izin -vakit -cemaat-hutbe-şehir

*farz namazlara tabi sünnet namazların diğer adı REVATİB ‘tir..

*nafile tattavvu’ namazları:-tahiyyetül mescid: camiye girildiğinde 2 rekat namaz kılmak-kuşluk (duha) namazı: /işrak namazı: güneş görüp kerahat vakti çıktıktan sonra istiva vaktine kadar kılnan namaz..-teheccüd namazı : (gece namazı)-istihare namazı: hayırlısını istemek anlamına gelir.. 2 rekatlık bir namazdır..-tesbih namazı-hacet namazı-yağmur duası-kusuf ve husuf namazı-kandil gecelerinde namaz

*hz.peygamber “zatu-r rika, batnu nahl, usfan, zikared gavelerinde korku namazını kıldırmıştır..*namazda VACİBİN SEHVEN TERKİ ile sehiv secdesi vacip olur..

*cenaze namazında kıyam bir rükundur.

 

5.Ünite

*orucun sözlükteli anlamı “bir şeyden geri durma, yapmamadır.. arapça savm ve sıyam kelimelerinin türkçe karşılığıdır..*oruç çeşitleri:-farz oruç:ramazan ayında tutulan oruçtur..-vacip oruç:adak (nezir) oruçları vaciptir..-sünnet mendup oruç:muharrem ayında 9.ve 10.günü (aşure) veya 11. GünRecep ayının 1.günüŞaban ayının 15.günüZilhicce ayının 9.günü ve arefeŞevval ayında 6.günKameri takvime göre her ay 3 gün özellikle 13, 14 ve 15.günHafta içinde p.tesi Perşembe SAVM-I DAVUD gün aşırı oruç tutulur..*günü belli olan adak orucunda imsakten sonrada niyet etmek caizdir..*sağlıklı olmak orucun edasının farz olmasının şartlarındandır..*ramazan ayında orucu ertelemeye izin veren haller-hamilelik-savaş hali-ölüm tehtiti-yolculuk*hz.peygamber zamanında fitre olarak verilen gıda maddeleri-arpa-kuru hurma-buğday-kuru üzüm

6.Ünite

Dört temel erdemin zıddı rezilet olarak görülebileceği gibi; onların aşırısı ve azlığı da rezilet olarak değerlendirilmektedir. Böylece asıl varlık, tam olana yani esasa verilmektedir. Varlıktan eksiklik bir tür yoksunluk yani rezilet olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak bazı islam ahlâkçıları faziletlerin zıddının değil de, onların eksikliği ve aşırılığının rezilet olarak değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerler. Rezilet sahibi kişilerin bulunduğu toplulukta fitne ve fesat çıkar. Bütün faziletler güzel iş ve davranışlardan ibarettir. Bu islam getirdiği prensiplerle Müslümanları faziletli insanlar yapmaya çalışmış böylece onlardan insanlığa örnek ve önder bir topluluk vücuda getirmek istemiştir. Erdemli şehir ve erdemli toplum anlayışının temelinde de bu ahlâk düşüncesi yatmaktadır. Yine erdemsiz toplumlar, rezilet özelliğini haiz yönetici ve bireylerden müteşekkildir. Bedensel hastalıklar bedensel tıp ile tedavi edildiği gibi nefisten ve nefsin alışkanlıklarından kaynaklanan hastalıklar ahlâk ilmi yani ruhanî tıp ile tedavi edilmelidir. Adalet erdemi ile “tevhid” ve ibadetler arasındaki ilişki reziletlerin tedavisi konusunda da ipucu verebilir. İman ruhun aydınlanması için en önemli ışıktır. İbadetler de sınırları bulmada, orta yolu tesis etmede, kısaca adaleti gerçekleştirmede en önemli kılavuzdur.

7. ÜNİTE

HAC VE UMRE

1) Yahudilikteki, en önemli hac mekanı Kudüs ve çevresidir

2) Hıristiyanlıkta anadoludaki en önemli hac yerleri Antakya ve efestir.

3) Haccın en önemli rüknu zilhiccenin 9. Günü eda edilen Arafat vakfesidir.

4) Hac hicretin 9. Yılında farz kılınmıştır ve bu yılda hz.Ebu Bekir hac emiri tayin edilmiştir.

5) Hz Ebu Bekir ve kafilesi yola çıktıktan hemen sonra Tevbe suresinin ilk ayetleri indi ve hac müşriklere yasaklandı. Hz. Ali bayram günü minada bunu duyurdu.

6) Veda haccı hicretin 10. Yılında yapıldı.

7) Hac yapan şahsın, bir müslümandan beklenen manevi havayı yaşatması gerekir. Dini metinlerde böyle bir hac için Hacc-ı mebrur tabiri kullanılır.

8) ‘’Allah’ın insanı cehennemden azat etmesi hiçbir gün, Arefe gününkinden daha çok olamaz’’

9) Gösteriş için veya haram para ile hac yapmak haramdır.

10) İfrad haccı : Hacı adayı mikatta hac niyetiyle ihrama girer, hac uygulamalarını yapar, ihramdan çıkar.İsteyen bundan sonra tekrar umre için ihrama girer.Şafiler kesin yapar. Kurban kesilmesi vacip değildir

11) Temettu haccı: Hacı adayı mikatta umre niyetiyle ihrama girer.Umreyi yapıp ihramdan çıkar.Terviye(arefe gününden önceki gün) günü tekrar ihrama girer ve hac vazifesine başlar.kurban vaciptir.

12) Kıran haccı: mikatta hem umre hem hac için niyet edilir. Önce umre sonra hac yapılır. Arada ihramsız bir hayat yoktur. Kurban vaciptir.

13) Bir insana haccın farz olması için gerekli şartlar şunlardır: Müslüman olmak – Akıllı olmak – Baliğ(ergin) olmak – Yeterli maddiyata sahip olmak – sağlıklı olmak – Vakit.

14) Haccın edasının farz olmasının genel şartları: Yol güvenliği olması – Yolculuğa engel geçici bir durumun bulunmaması.

15) Haccın edasının kadınlara farz olması için harici 2 farz: Uzun mesafeli yolculuklarda kadının yanında eşinin veya bir mahreminin bulunması – Kadının iddet bekleme durumunda olmaması.

16) Haccın sahih olmasının şartları: Müslüman olmak – akıllı olmak – ergin olmak – ihram – vakit – mekan.

17) Haccın farzları : İhram(şart) – Arafat vakfesi(rükün) – Ziyaret tavafı(rükün)

18) Haccın vacipleri: sa’y , safa ve Merve arasında yürümek – Müzdelife vakfesi – Cemrelere taş atmak – İhramdan çıkmadan önce saçlarının kazınması veya kısaltılması – Veda tavafı

19) Haccın sünnetleri:Kudüm tavafı – Hacıların bilgilendirilmesi(3hutbe)-terviye günü minaya gitmek ve zamanı orda geçirmek- bayram gecesini müzdelifede geçirmek- bayram günlerinde geceyi minada geçirmek – minadan dönerken muhassab veya ebtah denen yerde bir süre dinlenmek.

20) İhram: hac veya umre yapacak kişini bu ibadete başlama işlemidir. İhrama giren kişiye normal hayatta helal olan bazı davranışlar ihramdan çıkana kadar yasaklamış hale gelir

21) Harem ile mikatlar arasında kalan bölge hil bölgesidir.

22) Harem ve onu çevreleyen hillin dışında kalan bütün dünya hakkında afak terimi kullanılır.

23) Mikat denilen Mekke’ye farklı uzaklıklarda olan bu yerler şunlardır: Zülhuleyfe, Cuhfe, Karn, Yelemlem, Zatüırk

24) İhrama giren erkekler elbise yerine büyükçe iki havlu şeklindeki izar ve rida ile vücutlarını örterler.

25) Kadınlar için ihram ile getirilen giyim yasağı yüzünün örtülmesidir.

26) İhramdan çıkmak için erkekler saçlarını tamamen kazıtır (halk) veya ucundan en az parmak ucu uzunluğunda , kadınlar sadece uç kısmından yine parmak ucu kadar keser veya kestirirler (taksir)

27) Haccın ihramından bu şekilde çıkışa birinci tahallül denir. Bu durum cinsel ilişki dışındaki yasakları sona erdirir. Bütün yasaklarınsona ermesi için ziyaret tavafının da yapılmış olması gerekir ve bunada 2. Tahallül denir.

28) Dönüşlerden her birine şavt denir ve bir tavaf, yed, şavttan meydana gelir

29) Hacer-i esvedi secdede olduğu gibi ellerini koyup öpmeye istilam denir.

30) Hac niyeti ile ihrama giren afakilerin Mekke’ye geldiklerinde yaptıkları ilk tavafa kudüm tavafı denir. Haccın rüknu olan ilk tavaf, ifade tavafı veya farz tavafda denilen ziyaret tavafıdır. Haccın edasından sonra memleketine dönmek isteyen hacının yaptığı tavaf, veda tavafıdır buna tavafu’s- sader de denir.

31) Safa ile Merve arasında gidip gelmeye sa’Y denir

32) Fıkıh dilinde hac ve umre ibadeti esnasında kesilen kurbanlara hedy denir.

33) Kurban kesecek durumu olmayan 3 gün hacda 7 gün dönünce toplam 10 gün oruç tutar.

34) Vücutla ilgili yasakların mazeret sebebiyle ihlali halinda 3 seçenekten biri tercih edilir: 1- kurban kesilir 2- altı fakire 1 er fidye verilir 3- üç gün oruç tutulur.

35) Hac ve umrede ihram veya harem sebebiyle uzak durulması gereken bir fiilin işlenmesine cinayet denir.

36) Haccın veya umrenin bozulması : cinsel ilişki yasağının hacda Arafat vakfesinden önce, umrede tavaftan önce ihlal edilmesi hac veya umrenin bozulmasına sebep olur. Bu durumda hac veya umre fiillerine bozulmamış gibi devam edilir.sonra hac kaza edilir ve küçük baş hayvan kesilir.

37) Bedene : hacda yapılan bir yanlış için büyük baş hayvan kesmek

38) Dem : hacda yapılan bir yanlış için küçük baş hayvan kesmek

39) İhsar engellenmektir.İhrama girdikten sonra herhangi bir sebeple yoluna devam edemeyen veya yoluna devamı fiilen yada dinen engellenen kişi muhsar durumundadır. Muhsar: engellenen kişi demektir.

40) Fevat bir şeyin vaktinin geçmesidir. Hac için ihrama giren bir kişi arefe günü Arafat vakfesine yetişmezse o seneki haccın vaktini geçirmiş olur. 41) Vekale yoluyla yapılan hacca bedel haccı denir

41) Arefe günü ve kurban bayramı günlerinden oluşan 5 gün içinde umre yapmak tahrimen mekruhtur.

8. ÜNİTE

KURBAN VE ADAK

1. Dini metinlerde Eyyamu’n – nahr yani kesim günleri olarak isimlendirilen bu zaman dilimi, on iki kameri ayın sonuncusu olan zilhicceni 10-11-12 günleridir

. 2. Kurban bayramında kesilen hayvanlara Arapçada udhiye veya dahıyye yada adhat denir. Kurban bayramına Arapçada idü’l adha denmiştir.

3. Kurban kesilmesi Hanefi mezhebindeki hakim görüşe göre vacip iken, diğer mezheplerin çoğunluğuna göre müekked / kuvvetli sünnettir.

4. 20 miskal (85gr.( altın veya bunun değerinde bir paraya mala sahip olan kimse zengin hükmündedir . Yani bu ölçüde bir mal varlığı olan kimse dinen zengin hükmündedir kurban kesmek için sorumludur.Yalnız burada söz konusu olan malda, zekatta aranan şu iki şart aranmaz Malın üzerinden 1 kameri yılın geçmiş olması 2malın nami yani artıcı olması. Üzerinden yıl geçmemiş böyle bir nisap nisab-ı istiğna yani ihtiyaçsızlık ölçüsü olarak isimlendirilmiştir.

5. Kurban ibadetinin geçerli olabilmesinin şartları vardır bunlar sıhhat şartlarıdır. Kur’an-ı Kerim de buna behimetü’l en’am olarak geçer.

6. Koyun ve keçiler 1 yaşını, sığır ve mandalar 2 yaşını , develer ise 5 yaşını geçince kurban edilebilir.

7. Kuzular için özel hüküm vardır 1 yaşından küçük olup 1 yaşında gibi görünürse kesilebilir.

8. Küçükbaş hayvanlar 1 kişi için büyükbaş hayvanlar 7 kişi için kesilebilir.

9. Satın alınan kurbanlık kaçarsa veya çalınırsa kişi zenginse 1 tane daha alıp keser fakirse yeni bir hayvan almak zorunda değildir.Kesin işleminden sonra hayvan bulursa istenildiği gibi değerlendirilebilir.

10. Kurban olmaya engeller: 2 veya 1 gözü kör – yürüyemeyecek kadar topal – kötürüm derecesinde hasta – kesim yerine gidemeyecek kadar zayıf ve düşkün – kulağının veya kuyruğunun tamamı veya yarısından çoğu kesilmiş – boynuzlarının birisi veya 2si kökünden kırılmış – dili kesilmiş – dişlerinin tamamı veya çoğu dökülmüş – memlerinin başları kopmuş – doğuştan kulakları veya kuyruğu bulunmayan – ayağı kesilmiş olan.

11. Kesim vakti 3. (şafilere göre 4.) günün akşam namazı vaktinin girmesiyle sona erer.

12. Kurban kesimi dini litaretürde tezkiye olarak geçer. Yemek borusu (meri) ve nefes borusu (hulküm) ile birlikte bunların etrafında bulunan 2 damar (vadec) kesilerek yerine getirilir ver kanın iyice akması sağlanır.4 ün 3 ünün kesilmesi de yeterli bulunmuştur.

13. Kesen kimsenin besmeleyi kasıtlı olarak terk etmesi Hanefilere göre hem kurban olma özelliğnin düşürür hemde eti haram sayar.

14. Kuyuya düşen kaçan sıkışan vs hayvanın kesimi kanı en kolay nasıl boşalacaksa öyle olur ancak zorunlu hallerde başvurulabilir buna izdırari kesim denir.

15. Ehli kitap yani Yahudi ve Hıristiyan olan bir kimsenin kestiği de yenir. Fakat bu durumda kesim işlemini yapan gayri müsliminde mutlaka Allah ın adını anması gerekir. Yinede bunun tabiî ki zor olduğu için gayri müslümlere kurban kestirmek ilkesel düzeyde mekruhtur.

16. Kurban etlerinin 3te biri eve 3te biri eşe dosta 3te biri de fakirlere dağıtılır.

17. Fakihler kurban derisinin demirbaş olabilecek bir eşyayla takasına onay vermiştir.

18. ADAK NEZİR KURBAN : Sırf Allah rızası için mutlak olarak adanan veya bir şeyin olması yada olmamasına bağlanarak adanan kurbandır.hepsi fakirlere dağıtılır.

19. AKİKA KURBANI: Çocuğun doğumundan sonra bunu lutfeden Allah a şükür nişanesi olarak kesilen kurbandır. Akika kurbanı Hanefilere göre mubah veya mendup diğer mezheplere göre sünnettir.

20. Nesike kurbanı: Akika kurbanıyla aynı şeydir Peygamber efendimiz bu ismi tercih etmiştir.

21. HEDY KURBANI: hac ibadetiyle ilgili kurbanların genel adıdır.sadece fakirler yiyebilir.

22. KUTLAMA VEYA ŞÜKRAN KURBANI:Önemli bir kimseyi karşılamak açılış yapmak vs. için kesilir. Eti istenildiği gibi kullanılır.

23. Vasiyeti olmadıkça ölmüş bir kişi adına kurban kesilmesi doğru bulunmamıştır

24. Kurban bedelinin veya kendisinin bağışlanması biçiminde eda edilmesi söz konusu olamaz.

25. Kurbanlık hayvanın satımı ve alımı, diğer meşru malların satın ve alımı gibidir.

26. Kurban yükümlüsünün güvenilir birisine vekalet vererek kurbanını kestirmesi mümkündür.

27. Kurban kesildikten sonra kurban namazı adıyla herhangi bir namaz kılınmaz. Aynı şekilde kesilen kurbanın kanının alına veya yüze sürülmesi de doğru değildir.

28. Fıkıh kitaplarında nezr terimiyle anlatılan adak dinen yükümlü olunmadığı halde yüce Allah a farz veya vcip cinsinden bir ibadet yapma sözü vermeye adak denir.

29. Hanefiler mubah saymış , başta şafiler ve diğer mezhepler mekruh kabul etmiştir. Hz Peygamber (sav) hoş karşılamamıştır. 30. Adanılan ibadetlerin yerine getirilmesi gerektiği de Kur an ve sünnet ile sabit olan bir hükümdür.

31. Adağın şartları Müslüman olmak ve aklı başında ve büluğ çağına ermiş olmaktır.

32. Bir şarta bağlı olmayan adağa mutlak adak denir: Allah rızası için kurbankeseceğim 3 gün sonra oruç tutacağım gibi. 33. Bir şarta bağlı olan adağa mukayyed veya muallak adak denir. Sınavları verirsem Allah rızası için Dört rekat namaz kılacağım gibi. 34. Hanefilere göre zaman belirtilsede zaman önemli değildir vaktinden önce yerine getirilebilir. Şafiler adağın ancak o tarihte yerine getirilebileceğini söylemişlerdir.

9. ÜNİTE

YEMİNLER VE KEFARETLER

1. Kasem suretiyle yemin.Vallahi – Billahi – Tallahi denerek yemin cümlesi kurulur

2. Talaka evliliği sonlandırmaya bağlanan yemin. Mesela şu eve ayak basarsam karım boş olsun gibi.

3. Örfün yemin anlamı verdiği kalıplar: Kuran ekmek çarpsın , Mushaf hakkı için vs gibi.

4. Kimi ifade kalıpları niyete ve maksada göre yemin sayılır. ÖR: Şöyle yaparsam kafir olayım , şuraya gidersem Allah a kul Peygambere ümmet olmayayım gibi

5. Yanlışlıkla yapılan yemin ( Yemin i lağv): Mesela borcunu ödemediği halde ödemiş olduğunu zannederek Vallahi borcumu ödedim yada bir kişiyi gördüğünü unutarak Vallahi görmedim ve dil alışkanlığıyla söylenilen yeminler bu kapsamdadır

6. Yalan yemin (yemin-i gamus): Geçmişte veya şimdiki zamanda meydana gelen bir olay hakkında bile bile ve kasten yapılan yalan yemindir.Borcunu ödemediğini bildiği halde Vallahi ödedim denmesi böyledir.Hanefilere göre böyle bir yeminde kefaret yoktur çünkü onu herhangi bir dünyevi bedel yada ceza karşılayamaz. Şafii mezhebi ise, yalanı cezalandırmak amacıyla, Ğamus yemininde kefaretin söz konusu olacağını belirtmişlerdir.

7. Vaad yemini ( yemin- mün’akide)yerine getirilmesi kesin olarak kararlaştırılmış yemin anlamına gelen mün’akid yemin, gelecekte gerçekleşmesi mümkün olan bir eylem üzerine yapılır. Ör: Vallahi borcumu ödeyeceğim.

8. Münakıt yemin 3 kısıma ayrılır A-)Mutlak yemin: herhangi bir vakitle kayıtlı olmayan yemindir. Söz gelimi Vallahi borcumu ödeyeceğim gibi.bu yemin ancak taraflardan biri ölünce bozulur ve kefaret gerektirir. B-)Muvakkat yemin: Bir vakitle kayıtlı olan yemindir. Mesela Vallahi borcumu bugün ödeyeceğim.keffaret sorumluluğu devreye girer. C-)fevr yemini: Bir konuşmaya veya davranışa o anda cevap olmak üzere yapılan anlık yemindir. Mesela yemeğe davet edilen bir kişinin Vallahi yemek yemem demesi gibi yada sokağa çıkmak üzere olan kadına kocasının eğer sokağa çıkarsan boşsun demesi böyle bir yemindir.Eğer yemine bağlanan eylem dini esaslara aykırı (haram) olursa yemine sadık kalınmaz aksine terk edilir ardından kefaret ödenir.

9. 1- İbadet olma özelliği taşıdığı için kefaretler.a – ancak Kur an ve sünnet tarafından konulabilirler , kıyas veya başka yöntemler kullanılarak yeni kefaretler konulamaz b- naslar tarafından belirlenen ibadet ve şekillerle yerine getirilirler. C- sadece Müslümanları ilgilendirirler.

10. 2- Ceza özelliği taşıdıkları için kefaretler a- dinen yükümlü sayılanların sorumluluğundadırlar. Yani ceza ehliyeti taşıyan akıllı ver ergin kişiler kefaret öderler. B- diğer cezalarda daolduğu gibi işlenen suçun vebalini bütünüyle ortadan kaldırmazlar. Bunlar tevbe ve helalleşmenin yerini tutamazlar.

11. Yemin kefareti birinci aşamada on fakirin doyurulması veya giydirilmesi ile bir köle azadı gelmektedir. Bunlardan biri yerine getirilemezse oyüzden 2. Seçenek olan 3 gün oruç tutma seçeneğine geçilir. On fakiri yedirme veya giydirmeye gücü yeten 3 gün oruçla kefareti yerine getirmiş olamaz.

12. Hanefiler, ayetteki on fakirin bir günlük yemek ihtiyacını karşılama hükmünün bir tek fakirin on günlük yemek ihtiyacını karşılama biçiminde de uygulanabileceğini söylemişlerdir.

13. Yemek yedirilen veya elbise temin edilen fakirler sorumlunun bakmakla yükümlü olduğu kimseler olamaz.

14. Bir fakire bir günde on fıtır sadakası vermek veya bir fakire bir günde on elbise vermek bir günlük yiyecek ve bir günlük giyecek vermek sayılır.

15. Kefaret yemin bozulduktan sonra yerine getirilir.

16. Hanefilere göre gayri Müslim bir fakirede kefaret ödenebilir. Şafii ve malikiler ancak hür ve Müslüman fakirlere kefaret ödemesi yapılabileceğini belirtmişlerdir.

17. Oruç bozma kefaretine kefaret-i savm denir kaynağı sünnettir.

18. Önce bir köle azadı olmazsa 2 ay ara vermeden oruç tutma olmazsa altmış fakiri sabahlı akşamlı doyurmasını emretmiştir. Şafiler sadece cinsel ilişkinin kefaret gerektireceğini ileri sürmüşlerdir.

19. Hanefiler ve Şafiilere göre kefaret sırası takip edilir Malikilere göre edilmez.

20. İhramlıyken tıraş olma kefareti kefaret-i halk diye adlandırılır. Kefareti ya 3 gün oruçtur ya altı fakiri doyurur yada küçükbaş hayvan kurban eder

21. Hayızlı eşle cinsel ilişki kefareti bir dinar yaklaşık 4,25 gr yada yarım dinar altını sadaka olarak verecektir.

22. Bilindiği üzere kasden ve tasarlayarak adam öldürmenin dünyadaki cezası Kur ‘ an – ı Kerim e göre kısastır.

23. Kazayla adam öldürülürse öldürülenin ailesine verilecek olan diyet cezası yanında birde kefaret vardır. Kefaret i katl olan bu sorumluluk önce bir Müslüman köleyi hürriyetine kavuşturmak eğer bu yapılamıyorsa 2 kameri ay üst üste oruç tutmaktır.

24. Zıhar kefareti : Sen bana annemin sırtı gibisin diyerek eş boşama kefaretidir. Bu çirkin davranışı kınayan Kur’an böyle bir boşanmanın geçerli olamayacağını belirtmiş fakat yapılan çirkin davranışı cezasız bırakmamıştır. Önce bir köle azadı , eğer bu yapılamıyorsa 2 kameri ay ard arda oruç tutmak bunada güç yetmiyorsa 60 fakiri sabah akşam doyurmak.

10. Ünite

Haramlar ve helaller

1. Haramlık durumuna hurmet haram kılmaya tahrim haram kılınan fiile veya nesneye de ‘’haram’’ adı verilir.

2. Haram için 3 unsur , özünde veya vasfında bir kötülük bulunmak – yasaklığı kesin bir dille sabit olmak – delalet açısından kesin bir ifadeyle yasaklanmak

3. Hanefiler dışındaki İslam hukukçularının çoğuna göre ise haram zanni delil sayılan ve kesin bilgi ifade etmeyen haber-i vahid ile de sabit olabilir. Hanefiler , haber-i vahidle kesin ve bağlayıcı şekilde yasaklanan fiile tahrimen mekruh kesin ve bağlayıcı olmayan yasaklanmaya ise tenzihen mekruh adını verirler.

4. Özünden haram ( haram li zatihi/li- aynihi):TANIMI: dinin ana kaynaklarının özü mahiyeti ve varlığı açısından kötülük ve zarar içermesi dolayısıyla temelden haramlığına hükmettiği fiildir. Zina hırsızlık vs. HÜKMÜ : Fiil gayri meşrudur.zaruret durumunda sadece zarureti savacak ölçüde ruhsat/izin vardır. Mükellef bu fiili yaparsa batıl kabul edilir ve ulaşılmak istenen menfaat fiilin sahibine tanınmaz.haramı inkar eden dinden çıkar.Haram fiilini işlemekten sakınanlara adil, işleyenlere ise fasık asi günahkar denir.

5. Dolaylı haram (haram-li ğayrihi) : Özü açısından değil, vasfı açısından kötülük ve zarar içermesine dayanarak dış bir unsur dolayısıyla haramlığına hükmedilen fiildir.Başkasının malını rızasız almak fiilinde başkasının malını almak fiili için haramlık söz konusu değildir ; haramlık başkasının malını malikinden izinsiz olarak elkoymaktan dolayı ortaya çıkmıştır. Vasfındaki gayri meşruluk ortadan kalkmadıkça dolaylı haramlık sona ermez. Hanefilere göre batıl kabul edilmez ancak nezih sayılmaz böyle bir mülkiyet habis bir mülkiyettir. Haram kısmın terki farzdır. Kesin haramı inkar eden dinden çıkar. Haramlık kesin delile dayalı değilse helal sayan kimse dinden çıkmaz ama fasık olur

6. Allah (c.c) şirk koşmak en büyük haramdır.

7. Şirkten sonra büyük günahlar gelir hadislere göre şirkten sonra en büyük günah komşunun hanımıyla zina etmektir ondan sonrada seninle yemeğini paylaşır korkusuyla çocuğunu öldürmendir. Namaz oruç gibi farzları terk etmek kumar hırsızlık yalan iftira gibi fiilleri yapmakta büyük günahlardandır.

8. Küçük günahlar haramın en alt kademesidir.

9. Yasak fiil bazı halde ‘’ruhsat’’ denilen istisnai hükümle sadece ihtiyacı giderme derecesinde ve geçici olarak mubah, hatta bazen vacip olabilir.

10. Terfih (genişlik) ruhsatı (mubah ruhsat ):haram hükmü ve bu hükmün sebebi ortadan kalkmadığı halde mubah muamelesi gören ruhsattır.hayatı tehlike durumunda mecbur olarak başkasının malından yeme gibi. Azimet veya ruhsat gibi 2 seçenek vardır ruhsat yolu da mubah tır. Azimeti tercih etmek daha sevaptır.

11. Iskat (zaruret ve kolaylık) ruhsatı ( vacip ruhsat) : ölümden kurtulmak için eğer başka seçenek yoksa domuz eti yemek gibi.tek seçenek ruhsatı kullanmaktır ruhsat azimet olmuştur. Ruhsat kullanılmaz azimette ısrar edilirse günahkar olunur

12. İbaha-i şer’iyye (din kaynaklı mübah ) : deniz hayvanlarının yenmesinin helalliği gibi. Ayet veya hadisle onalı mübah.

13. İbaha-i Asliye/akliye) (akıl kaynaklı mübah):Ayet veya hadis bulunmadığı için mübahlık aksi sabit oluncaya kadar devam eder. İnsanı ihtiyaçlardır şeker yemek gibi.

14. Tür olarak sadece domuz eti haramdır.

15. Eti yenmeyen hayvanlar: azı dişleriyle kapıp avlayan hayvanlar kurt ayı vs –tırnaklarıyla kapıp avlayan ve korkunç tabiatlı hayvanlar kartal akbaba vs – iğrenç tabiatlı olup insana tiksinti veren hayvanlar yılan akrep kene vs.

16. Melez hayvanlar: Hanefiler ve malikiler doğan yavrunun annesine tabi olduğunu belirtirler. Şafiiler ve Hambeliler ise baba veya anneden birinin etinin yenmemesinin yavrunun etinin haramlığı için yeterli olduğunu savunmuşlardır.

17. Deniz su hayvanları : Fakihlerin çoğuna göre bütün deniz hayvanları helaldir. İmam malik e göre yalnızca deniz domuzu mekruhtur.

18. Şafii mezhebine göre eti yenmeyen kara hayvanlarına benzeyen su hayvanları haramdır. Hanefilere göre deniz hayvanlarından yalnızca bütün türleriyle balık helaldir.

19. Hayvanı kesen veya avlayan kişinin Müslüman yada ehli kitap olması gerekir. Bu yüzden ateistlerin animistlerin ve putperestlerin kestiği hayvanın eti helal değildir.

20. Dini kesim usulünce yapılmayıp kendiliğinden veya başka hayvanların saldırısı sonucu ölmüş hayvanlara meyte (murdar) adını verir. Bu etler haramdır.

21. Tavuk kaz ördek ve hindi gibi eti helal kümes hayvanlarının dinen necis sayılan maddelerle beslendikleri taktirde bekletilmeden kesilip yenmeleri bütün mezheplere göre mekruhtur. hayvan bekletilip temiz gıdayla beslenmesinden sonra yenilebilir. 22. Sarhoş edici ve uyuşturucu maddeler kesin bir üslupla yasaklanmıştır.

23. Birçok alim Sigara içmenin birçok zararından dolayı haram olduğunu söylemiştir.

24. Haram nesnelerle tedavinin helal olması şartlıdır. Kullanılmadığı halde sağlığı tehdit eden gerçek bir hastalık oluşması – yerine geçecek bir ilaç olmaması – güvenilir bir doktor tarafından tavsiye edilmelidir.

25. Dışarda Erkeğin göbekle diz kapağı arası kadının ise el ayak ve yüz dışındaki bütün vücudunun örtülmesi ile olur 26. Saç ektirip peruk takmayı İslam hoş görmemiştir. dövme yaptırmak ve Kaş aldırmak doğru değildir hz. Peygamber (sav) ın lanetine uğrar. Normal olan dişlerle oynayıp modaya uymak caiz değildir. İlla gerekli olmadıkça estetik ameliyat caiz değildir.

27. Altın gümüş kap kacak ev eşyası ipeğin de sergi vb olarak kullanılması erkek ve kadın tüm Müslümanlara haramdır.

28. Mukaddes sayılan tapınılan uluhiyet izafe edilen şeylerin resimlerini yapmak ve kullanmak haramdır. Canlı resimleri kutsama veya ululamaya götürmedikçe caizdir. Canlılara ait olmayan resimleri yapmak serbesttir.

29. Haram işlerde çalışmak, hırsızlık ve gasp, ihtikar , faiz rüşvet , kumar piyango ve faiz esasına dayanan bireysel emeklilik ve hayat sigortası haramdır. Sigortanın haram olmasının sebebi ; diyelimki sigortaya 500 tl ile bağlanırsın ama evin yandığı zaman sigorta sana 30.000 lira verir yani verdiğinden fazlasını alırsın bu yüzden haramdır ve birçok sigorta şirketi bankalarla bağlantılıdır.

30. Bir müslümanın iffetsiz biriyle evlenmesi caiz değildir. Ancak tevbe edip nefsini düzeltenler dışında. Ehli kitapolan gayri müslümlerden kız almak caizdir ancak kız vermek caiz değildir.

31. Zinayı meşru kılmak için evlenmek yasaktır.Ayrıca annenin hayatı söz konusu değilse kürtaj haramdır.

32. Yabancının avret yerine bakmak,masturbasyon,üreme organı dışında cinsel birleşme,hayızlı eşle ilişki,zina,homoseksüellik,lezbiyenlik,yabancı olan karşı cinsle baş başa kalma, hayvanla cinsel ilişki kadınsı veya erkeksi davranışlar haramdır.

33. Av tarla bahçe sürü köpekleri dışında köpek beslemek veya domuz beslemek haramdır.

 

İSLAM SANAT TARİHİ

1. ÜNİTE

*sanatın sözlük anlamı: el alışkanlığı ile yapılan

-ustalık

-hünerle yapmak

-eser yaratmak

*plastik sanatlar: resim heykel ve mimarlıktır..

*bir sanatı yapmak için geçerli bilgi ve hünere sahip olan kimseye kimseye sanatkar usta veya artist denir

*zanaat, sınaat, sanaat kelimesinden bozulmuş insanların maddi ihtiyaçlarını karşılamak için el emeği ve becerisi ile yapılan ve sanat özelliği olmayan iş anlamında kullanılmıştır..

*sanat kelimesinin ilk dönemlerdeki tanımının içine giren sanat dalları mimarlık heykel ve resimdir.

2. ÜNİTE

1.emevi ordugah camileri?

Basra ve kufe camileri siddi ukbe fustat

2.kudüsteki mescidi akssayı ilk yapan?

702 halife abdülmelik

3.mescidi aksayı tekrar camiye dönüştüren?

Selahaddin eyyübi

4.emevilerin en önemli yapısı?

Emeviye camii

5.neyin yerine yapılmış?

Roma tapınağı ve bizaans bazilikası

6.mozaik süslemelerinde hangi figürler var?

Köşkler servi ağaçları cennet manzaraları

7.islamın ilk anıtsal yapısı?

Kubbetüs sahra

8.2.hac yeri denen yer?

Kubbetüs sahra

9.onarımını kim yapmış?

Kanuni

10.duvar resimleri önemli olan ürdündeki kasr?

Kusayru amre

11.emevi çöl sarayları?

Kasrül hayrül garbi kasrül müşetta hırbetül mefcer

12.kasrül müşettanın kabartmaları nerde?

Berlin pengamon

13.abbasi mimarisinin getirdiği en büyüyk yenilik?

Şehirleşme

14.hangi şehir kurulmuş?

Samerra

15.islam sanatındaki ilk türbe?

Kubbetüs süleybiyye

16.kimler gömülüdür?

Mutez müstansır mühteda

17.ühaydır sarayının özellikleri?

Ayrı ayrı avlular çevresinde beyt denilen bir düze

18.abbasilerin en büyük sarayı?

Cevsakul hakani

19.mütevekkili kendi merkezi için yaptırdığı saray?

Belkuvara

20.samerradaki alçı süsleme sanatı?

Mermer tozu ile alçı karıştırılarak.kalıpla veya yaşken çizilerek.

21.irandaki Abbasi eserleri?

Nayin camiive tarihane

22.samanoğulları türbesi nerde?buharada

23.emevi ve Abbasi devrinin sanat özelliği?

Geç antik devir mimarisi üzerine sentez.abbasi : Türklerin etkisiyle doğuya dönük b. Tarz.

24.kuzey afrikada model alınan eser?

Kayveran sidi camii

25.kurtuba camiini kim yaptırmış?

1. abdurrahman.içi kırmızı beyazdır.

26.batı İslam sanatın önemli seri?

Kurtuba camii

27.yapısı hangi mimarileri etkilemiş?

Kuzey Afrika Avrupa Akdeniz

28.ispanya beni ahmer devletinin merkezi?

Gırnata

29.gırnatadan kalan en önemli eser?

Elhamra sarayı.

30.meşver nedir?

Sultanın davalara bakıp tebaasını kabul ettiği bölüm.

31.harem kısmının merkezinde ne vardır?

Arslanlı havuz

32.planda ne tercih edilmiş?

Sağlamlıkta çok gösteriş ve rahat

33.fatimi mimarisinde örnek alınan eserler?

Kayveran ve tolunoğlu

34.fatimilerin eserleri?

Hakim cami akmer camii el cuyuşi camii seb abenat seyide rukiyye türbesi

35.mısırda eyyübi mimarisinde bişey kalmışmıdır?

İlk medrese ve bikaç türbeden başka bişey yok.

36.iranda kendinden sonra doğu İslam sanatlarını etkileyen devlet?

Büyük Selçuklu

37.mısırda erken İslam devri eserlerinden ayrılan yapı? Şerif teteba

38.üçgenlerle kubbeye geçiş hangi mimaride görülür?

Uygur

39.ilk karahanlı eserleri eyden yapılş?

Kerpiç sora tuğla

40.İlk kerpiç yapılara örnek?

Eski dehistan mezarlığında şirkebir

41.enine gelişmiş mihrap önü kubbeli camii( veya ilk merkezi planlı camii?

Hazar camii

42.diğer karahanlı camii?

Talhatan baba camii

43.buharada pişmiş toprak süslemeli camii?

Mugak atari camii

44.buharadak yapıları yapan?

Arslan han

45.sarı kırmızı küçük tuğlalı camii?

Namazgah

46.karahalı tuğla işçiliğinin an olgun örneği<*

Kalan minaresi- mescidi cumanın minaresi

47.İlk türbe?

Samerradaki kubbetüs süleybiyyye

48.özbekistandaki en eski karahanlı eseri?

Arap ata türbesi

49.karahanlı tuğla mimarisi eseri?

Ayşe bibi ve balacı hatun tübeleri

50.karahanlı kervansarayları?

Ribatı melik dehistan Akçakale daye hatun beşane

51.anadoludaki sultan hanlarının planını andıran?

Beşane

52.karahanlıların kervansaray mimarisinde geliştirdikleri?

Avlu eyvan kubbe kompozisyonları

53.gaznedeki ağaç direkli camii?

Arusi felek

54. minareleri kime ait?

1. si sultan 3. mesud 2. si behram şah

55.gazneli minarelerinin karahanlı minarelerinden farklılığı nerden belli?

Arusi felekin minarelerinden

56.en önemli gazneli camii

Leşkeri bazar

57.gazneli medreseleri var mıdır?

Hayır kalmamıştır.

58.gaznelileri bust şehrindeki sarayı?

Leşkeri bazar

59.taht salonunun duvarlarında ne var?

Sultan mahmudun hassa ordusunun figürleri

60.sultan mahmutun şehname yazarı firdevsiye yaptırdığı eser?

Ribatı mahi ( çahe)

61.Selçukludan önce eyvan kubbe birleşmesi nerdedir?

Gazneli Ribatı mahi

62.büyük Selçuklu Camii modeli?

Anıtsal camii

63.ilk örnekleri?

İsfahan mescidi cuması

64.isfanhandaki mescidi cumayı yaptıran?

Melikşah

65.klasik Selçuklu kubbe formu hangi eserde?

İsfahan mescidi cuması

66.bu kubbe şeması nerelere uzanır?

Anadolu ve mısır

67.hanımı terken hatuna yaptırdığı?

Kümbeti haki

68.gotik prensiplerinin görüldüğü?

Kümbeti haki

69.büyük Selçuklunun en olgun yapısı?

Kümbeti haki.

70.diğer mescidler?

İran kazvin mescidi cuması ve mescidi haydariye

71.Selçuklunun iranda tüm mimari özellikleri topladığı eser?

Zevvare Cuma Camii

72.Zevvare Cuma hangi camilere öncülük etmiş?

Asya camileri

73.7 45 lik kubbe ilk hangi eserde?

Zevvare Cuma

74.İran ve Orta Asya camilerinin vazgeçilmez planı?

4 eyvanlı avlu

75.aynı prensiplerle yapılan camii?

Ardistan mescidi cuması

76.4 eyvanlı avlulu camiinin kullanışı nasıldır?

Pratikte namaza elverişli değil ayrı mihraplar istiyor.

77.en erken medreseler hangi dönemde?

Gazneliler

78.melikşah devrinden kalan diğer eserler?

Hargirt ve rey

79.4 eyvanlı avlu nerde uygulanmış?

Önce medrese sonra anıtsal camii

80.büyük Selçuklunun mezar anıt tipleri?

Kümbet türbe

81.tuğrul bey zamanı kümbedi?

Kümbedi ali 8 gen kırk kızlar yuvarlak

82.önemli mezar anıtları?

Harekan 1-2

83.Selçuklu türbesinin en olgun örneği?

Sultan Sencer

84.bu kubbeyi geçen yapı?

Hoca Ahmet yesevi türbesi

85.büyük Selçukçu kervansarayları?

Ribatı enuşirvan

3.ÜNİTE

osmanlı mimarisi soru cevapları

1.osmanlıların klasik çağın temellerini attıkları eser?

Bursa ve Edirne de uzun bir mimari tecrübeden sonra edirnedeki üç şerefeli camii.

2.osmanlı mimarisinin klasik dönem özellikleri?

1. araziyi kullanmak 2.sadelik 3.malzeme kullanımı 4.ışık ve renk 5.proporsiyon-tenasüb

6.mukarnas ve silmeler 7. simetri

3.ehli hiref nedir*

Osmanlıda sanat zanaat grupları

4. tüm mimar esnafı kime bağlıydı?

Ssermimaranı hassa –hassa mimarbaşı-

5.mimarlık eğitimini zorluğu hangi eserlerde anlatılır?

Sai çelebi ‘in Tezkiretül bünyani(mimar sinanı anlatır)

Cafer ağanın risalei mimariye ( sulatan ahmed camiinin mimarı sedefkar Mehmet ağayı anlatır)

6.inşa edilecek camilerin plan ve krokilerine ne ad verilirdi?

Resim tasvir veya mimar karnamesi

7.hassa mimarlar ocağı ne zaman sonlanmış ve yerine ne gelmiş?

19. yy ın ortalarına kadar sürmüş sonra 2.mahmut zamanında enbiyei hassa müdürlüğü kurulmuştur.

8.daha sonra bu kuruluş nereye bağlanmıştır?

Ticaret ve nafia nezaretine

9.osmanlı inşaatlarında kullanılan malzemeler nelerdir?

Taş tuğla ahşap ****l

10. süslemede neler kullanılmıştır?

Alçı taş çini (kaşi) kalem işi

11.doğrudan sıva üzerine boya ve altınla yapılan bezeme işine ne ad verilir?

Kalem işi

12.külliye nedir?

Osmanlıda cami merkez olmak üzere birbirine bağlı yapılar topluluğu.

13.ana yollar üzerinde bulunan külliyelere ne ad verilir?

Menzil külliyeleri

14. muvakkithane nedir?

Namaz vakitlerini tespit eden muvakkitin bulunduğu küçük yapı.

15.küçük külliyeler hangi yapılardan müteşekkildir?

Cami medres imaret- tabhane hama ve türbe

16. küçük külliye örnekleri?

Bursada yıldırım yeşil Muradiye

17.ilk çok programlı külliye hangi eserdir?

İstanbuldaki FATİH külliyesi

18.fatih külliyesinin mimarı kimdir?

Atik Sinan

19) .2. beyazıdın külliyeleri nelerdir?

Fatih külliyesinden 16 yıl sonra 3 külliye yaptırmıştır.bunlar;İstanbul Amasya ve edirnededir.

20. 2.beyazıdın tımarhanesi de olan külliyesi hangisidir?

Edirne deki beyazıd külliyesi

21. 2. beyazıdın türbesi hangi külliyesindedir?

İstanbuldaki külliyesinde

22. süleymaniyye külliyesini hangi sultan yaptırmıştır?

Kanuni sultan Süleyman

23.mimar sinanın ustalık eserim dediği esre hangi eserdir?

Süleymaniye

24.süleymaniye külliyesinde kimlerin türbesi vardır?

Mimzr Sinan *. kanuni sultan Süleyman * Hürrem sultan

25.şehzadebaşındaki küliiye kimin için yapılmıştır?

Kanuni sevgili oğlu şehzade mehmed için yaptırmıştır.

26.üsküdar atik valide külliyesi hangi devirdendir?

İstanbulda Sinan devrinde yapılan serlendendir.

27.selimiye külliyesinin özellikleri?

*daha dar bir programa sahiptir * merkezde dünyanın en başarılı mimari örneği olan Selimiye camii vardır.* 2 medrese mektep ve darulkurradan oluşur.

28.sultan ahmed külliyesinin mimarı?

Sedefkar mehmet ağa

29.ulu camii tipi hangi gelenekte görülür*

Bursa ve Edirne geleneği

30.iki minare ve iki şerefe yaptırabilme ayrıcalığı kime aittir?

Sadece sultanlara.

31.osmanlı camilerinde dış dünyayla ilişki nasıl sağlanmıştır?

Neredeyse zemine kadar inen alt sıra pencereler ve 2.-3. sıra pencerelerdeki renkli camlar

32. çok büyük merkezli tekkelere ne ad verilir?

Asitane

33.büyük asitane örnekleri?

Konya mevlevihanesi * İstanbul Mevlana kapıdaki Mevlevihane*seyyidgazi Makedonya- kalkandelendeki Bektaşi tekkesi

34.şahide nedir?

Kabir taşı.taş işleme sanatının en güzel örnekleri.

35.osmanlı medreselerinin yapı özellikleri nelerdir?

* kapalı avlulu Selçuklu medreselerinin açık avlulu hale dönüştürülmüş halidir.* üstü açık önü açık veya kapalı ve 8 kenarlı çeşitleri de vardır.

36.medreselerin ortak özelliği nedir?

Öğrenci odalarının yanında dershane bulunması.

37.ikinci katıda medrese olan camii hangisidir?

Bursa murat hüdavendigar camii.

38. uygulamalı hastane birimi olan medreselere örnek?

Edirne 2. beyazıd külliyesindeki Bimarhane – akıl hastanesi * Süleymaniye tıp medresesi ve darüşşifası

39.sıbyan mektepleri kaç bölümden oluşur?

Ocaklı ve dolaplı olan kışlık (şitaiye ) ve etrafı açık yazlık havadar yazlık(sayfiye)olarak 2 bölümdeür.

40.ilk Osmanlı hastanesi?

Bursa yıldırım darüşşifası

41. istanbuldaki ilk hastane?

Fatih külliyesindeki hastane.

42.tabhane nedir?

Misafirhane

43.osmanlı su yapıları nelerdir?

Hamam-kaplıca-ılıca-su bendleri-kemerler-çeşme-şadırvan-sebiller.

44.hassa mimarları ocağında mimarbaşından sonra gelen rütbe hangisidir?

Su nazırlığı

45.hamamlar kaç ana unsurdan oluşur?

* camekan veya soğukluk * ılıklık *sıcaklık *külhan ve sıcak su haznesi

46.su kemerlerinden mühendislik ve mimarlık harikası olan eser?

Moğlova kemeri

47. Şadırvanın en güzel örneği ?

Ayasofya şadırvanı

48.kıymetli malların saklandığıve satıldığı yapılar nedir?

Bedesten

49.bedestenlar şehirlerde kaç tanedir?

Her şehirde 1 tane bulunuryalnızca istanbulda fatih 2 tane yaptırmıştır.

50.istanbuldaki en eski han ?

Fatih devrinde yapılan kürkçü hanı

51.en belirgin kervansaray örneği?

Sultan Süleyman kervansarayı

52.mostar köprüsünün mimarı?

Mimar hayrettin

53.mimar sinanın bilinen 8 köprüsünün en meşhurları ?

Sultan süleymanın Büyükçekmece deki köprüsü

*Sokullu Mehmet paşanın drina suyu üzerindeki vişegrad köprüsüdür.

54.evliya çelebi istanbulda kaç sary olduğunu söyler?

Elliüç hanedan ve vezir sarayı

55.lk Osmanlı sarayı?

Bursada kaleiçinde ikincisi ise dimetokada

56.istanbuldaki ilk saray?

Fatih tarafından İstanbul üniversitesinin yerindeki “eski saray”

57.daha çok hanım sultanların kullandığı saray?

Üsküdar sarayı

58.vezir saraylarının en ednası hangisidir ve şimdi ne olarak kullanılmaktadır?

İbrahim paşa sarayıdır.şimdi türk ve İslam eserleri müzesidir.

59.dolmabahçe sarayını kim yaptırmıştır?

19.yy da abdülmecid

60.günümüze ulaşan en eski yalı?

Kandillide amca Hüseyin yalısı

61.osmanlı mimarisi üslup ve karakter olarak kaça ayrılır?

Dört döneme ayrılır:*1.bursa ve Edirne dönemi ( 1299-1447)

*2.klasik dönem(1447-1700) ( 1.sinan öncesi 2.sinan dönemi*Sinan sonrası)

*3.Yabancı etkilerdönemi(1700-1890)(1.barok dönemi 2.ampir – art nouvea

*4.milli mimarlık dönemi ( 1890-1930)

62.tek veya iki kubbeli merkezi camilerin ilk örneği?

Orhan camii ve edirnede klasik çağın habercisi üç şerefeli camii

63.sinan öncesi dönemi mimarları?

*atik Sinan * mimar ayas * Yakup şahb.sultan şah *acem ali*hayrettin*kemaleddin

64.mimar sinanın ilk büyük külliyesi?

Kalfalık eseri olan şehzadecamii

65.sinanın çırakları kimlerdir?

*Davut ağa*dalgıç Mehmet ağa*sedefkar Mehmet ağa

66.sinan sonrası döneminin eserleri?

* yeni camii * yeni valide camii

67.barok döneminin en önemli eseri?

Nuruosmaniye külliyesi

68.barok dönemi eserleri?

Yeni fatih camii* laleli külliyesi *ayazma camisi *Mustafa paşa köşkü *Selimiye kışlası

69.barok döneminin önemli mimarları?

Kayserili Mehmet ağa * mehmet Tahir ağa

70.türk ampir dönemi eserleri?

Nusretiye * 3. selimin yaptırdığı Selimiye*hırkai şerif * Dolmabahçe ve Ortaköy camileri

* 2. Mahmut türbesi *Dolmabahçe ve beylerbeyi sarayı

71.ampir devrinin mimarları?

Mehmet emin ağa * abdülhalim efendi *balyan ailesi

72.türk ampir üslubunun özellikleri nelerdir?

Sade görünüşlü cepheleri vardır.barok unsurları da vardır yapılarda.antik çağ sanatından alınan biçim ve moifler yer alır.

73..milli mimari devrinin mimarları?

* mimar Vedat * mimar kemaleddin * mimar muzaffer *mimar Talat

4.ÜNİTE HAT SANATI SORU CEVAP

1.Hat sanatkarlarına ne ad verilir ?

Katip muharrir verrak hoşnuvis hattat

2.cahiliye devri arap yazısı nereye dayanır?

Fenike alfabesine dayanan nabati yazısı

3.cahiliye dönemi arap yazısına ne ad verilir?

El cezm

4.islamın doğuşunda kaç çeşit yazı biliniyordu?

Meşk ve cezm

5.ilk vahiyler hangi yazıyla yazılmıştır?

Biçimsel ve kurallı olduğu için geometrik cezm.

6.geometrik yazı hangi adları almıştır?

Mekki medeni kufi

7.geometrik yazı nerelerde kullaılımış?

Özellikle Mushaf yazımında taş üzerine hakkedilen kitabe ve parşömene yazılan mühim belgelerde.

8.yumuşak ve kavisli harflerin hakim olduğu meşk hattı nerelerde kullanılmış?

Devlet kurumlarında günlük işlerde ve mektuplarda

9.emeviler devrinde hüsnü hatla yazdığı mushafla öne çıkan kimdir?

Halid bin ebul heyyac

10.halidin özellikleri?

İlk celi yazı hattatıdır.mescidi nebevinin kıble duvarına şems suresinden kur’anın sonuna kadar altınla ilk abidevi yazı yazan hattattır.

11.emevi sarayında ücretle çalışan ve de Mushaf yazan kimdir?

Malik b.dinar

12emeviler devrinde yetişen ilk büyük yazı ıslahatçısı kimdir?

Kutbe el muharrir.

13.tumar nedir?

Parşömen ve papirüsten hazırlanmış büyük boy yaprak.

14.emeviler devrinde muhtelif boy kağıtlar ve bunların kalemlerini tesbit eden kimdir?

Kutbe el muharrir

15.mevzu ve asli hatlar hangi yazı tarzından gelişmiştir?

Yuvarlak müstedir

16.okuma güçlüğünü giderme noktasında ilk ciddi çalışmayı yapan kimdir?

Ebul esved ed düeli

17.ebul esved ed düelinin seslendirme sisteminasıldır?

Fetha için üste nokta kesre için alta nokta zamme yerine de harfin önüne nokta.tenvin için de 2 şer nokta.

18.arap alfabesinde harekelemeyi yapan?

Halil b. Ahmed

19.islam hattının şekil ve ölçülerinde kesin kuralve düzenlemeler getirip 11 yazının kurallarını belirleyen kimdir?

Memunun güçlü saray hattatı ahvel el muharrir

20.aklamı site hangi yazı grubunun ayıklanması sonucu ortaya çıkmıştır?

Abbasi veziri ibni mukle nin mevzun hatları sınıflandırmasıyla.

21.aklamı sitte yi güzelleştiren kimdir?

İbnül bevvab

22.kufi hattının Mushaf yazımında önemi ne zaman azalıp yokolmuştur?

Aklamı sitenin çıkışıyla önemi azalıp neshi yazını öne çıkmasıyla da kullanılmamıştır.

23.verraki yazısını güzelleştirenler?

Emeviler bilhassa Abbasi zamanındaki verraklar.

24.bu tarza ne isim verilmiştir?

Nesih ten ayırmak için neshi denilmiş ve nesih ve reyhani hatlarının çıkmasına zemin hazırlamıştır.

25.ibnül bevvabdan sonra en önemli sanatkar kimdir?

İbnül bevvabdan sonra sülüs nesih muhakkak reyhani tevki rikayı belirleyen yakut el müstasimidir.

26.kıbletül kküttab diye anılan kimdir?

Yakut

27.yakut ve 6 talebesine ne ad verilmiş?

Esatizei seb’a ( 7 üstat)

28.kufi yazının kaç türü vardır?

3.çeşit. 1)cahiliye devri kufisi (cezm) 2.Asrı saadet kufisi (mekk medeni) 3.celi küfi

29.celi kufin en güzel öreği nerededir?

Kurtuba camii . abdulmelik bin mervan zamanındaki paralarda da bu yazı vardır.

30.cahiliye devri kufisi nerde doğmuştur?

Enbarda doğuğ geometrik özelliğini müsned yazının etkisiyle hirede kazanmıştır.

31.tezyini ve çiçekli kufinin örnekleri hangi eserlerde görülür?

Nayin cami ve sultan hasan medresei

32.örgülü kufi örnekleri nerelerde görülür?

Karatay medresesi sırçalı medrese sivasta 1. keykavusndarüşşifası

33.tevki yazı nerelerde kullanılır?

Sultanlara ait belgelerde sülüs kalemei kalınlığında yazılır.

34.satır sonuna doğru yükselen yazı hangi hattadır?

Tevki

35.tevki yazının gelişmesini ilk tamamlayan yazı olmasının sebebi nedir?

Divanül inşada çok kullanılması.

36.hattı icaze deilen yazı hangisidir?

Rika

37.rika yazısının özellikleri?

Tevki yazının kurallarından çıkmıştır.küçük kağıt ve parşömenlere süratle yazılabilir.

38.tevki yazının sülüsten ne farkı vardır?

Harfler daha yuvarlaktır.

39.muhakkak yazın sülüsten ne farkı vardır?

Harfleri dah büyük ve yayılma istidadı vardır.

40.reyhani yazının özellikleri nedir?

Muhakkak tarzınınnesih gibi ince ve küçük yazılanıdır.

41.reyhaninin nesihten ne farkı vardır?

Nesihe göre bazı harfleri büyük ve geniştir.

42.sülüs yazısı nerelerde kullanılır?

3mm.kamış kalemle yazılan kıta beyit kaside Mushaf yazımında kullanılanen eski yazı türü.

43.ümmül hat olan yazı nedir?

Sülüs…hat öğretimine sülüsle başlanır.

44.kaideleri kırılarak yazılan nesihe ne denir?

Nesih kırması

45.islam aleminde kitap yazısı olarak tercih edilen yazı?

Okunması ve yazılması kolay olduğundan nesih.

46.pirinç tanelerinin üzerine yazılan küçücük yazı türü nedir?

Gubari (ince toz anlamındadır)

47.celi yazı nedir?

Her yazının büyük yazılmış türü.

48.fatih nakkaşhanelerin başına kimi getirmiş?

Baba nakkaş

49.anadolunun yedi büyük üstadı (estaziei rum) kimlerdir?

Hayreddin maraşi* celal amasi *cemal ve celalzade muhyiddin amasi *Abdullah amasi *şeyh Hamdullah * ve oğlu Mustafa dede

50.osmanlı hat sanatını esasları kim tarafından belirlenmiştir?

Şeyh Hamdullah

51.şemsül hat veya yakutı rum diye bilinen kişi kimdir?

Ahmed şemseddin karahisari

52.hafız Osman hangi padişahlara hocalık yapmıştır?

2. Mustafa ve 3. ahmed

53.hilyei şerif düzenleyen ilk hattat kimdir?

Hafız Osman

54.mustafa rakımın üslubu nasıl gelişmiş?

Hafız osmanın sülüs yazısını celi sülüse uyarlamıştır.

55. Osmanlı celi sülüsün en güzel örnekleri hangi eserlerdedir?

Nakşıdil sultan türbesi *zevki kadın sıbyan mektebi *nusretiye camii kuşak yazısı

56.sülüs ve nesihten sonra İslam dünyasında en çok kullanulan yazı?

Ta’lik veya Nestalik

57.osmanlı nestelik ekolünün kurucuları vetakipçileri?

Yesari mehmed esad efendi Yesarizade Mustafa izzet sami efendi ve talebeleri

58.osmanlı talik ekolünün örnekleri?

Nusretiye camii ve sebili * 2.mahmut türbesi * Babıali*alay köşkü*beylerbeyi sarayı kitabeleri

59.osmanlı devletinin resmi yazısı nedir?

Divani yazı

60.hangi yazıların hususiyetlerini taşır divani yazı?

Tevki ve talik

61.osmanlı devletinin kurduğu nizam ve ihtişamı hangi yazı gösterir?

Divani yazı

62.divani yazının en meşhur hattatı kimdir?

Matrakçı Nasuh

63.divani hattının bugünkü şeklini oetaya koyan kimdir?

Taceddin

64.ilk tuğra kime aittir?

Sultan Orhan

65.süratli ve kolay yazma ihtiyacından doğan yazı hangisidir?

Rika

66.kaç çeşit rika vardır?

Babıali memuru mümtaz efendi tarafından geliştirilen eski rika veya Babıali rikası diğeri izzet efendi üslubudur.

67.tenasüp nedir?

Kalem kalınlığına göre harf bünyelerinin en ve boylarıile incalik kalınlık arasındaki orandır.harflerin diğer harf ve kelime içinde uyumu ve yakışmasıdır.

68.terkip nedir?

Harf ve kelimelerin düzenli biçimde birleşmesi.

69.kompozisyon usüle uygun yapılmışsa buna ne ad verilir?

Teşrifatlı.

70.celi yazıları yazmak için nasıl kalem kullanılır?

Kargı veya tahta

71.mushaf ve değerli kitapların yazımında nasıl kalem kullnılır?

Cava kalemi

72.makta nedir?

Kamış kalemlerin uçlarının kesilerek düzeltildiği kemik fildişi sedef gibi maddelerden yapılmış yazı aleti.

73.kağıt yüzeyindeki pürüzleri gidermek için cam veya çakmaktan yapılan malzeme?

Mühre

5.ünite

tezhip sanatı soruları:

1.bilinen en eski tezhip örneği nedir?

Makasidül elhan

2.tezhip hangi padişah zamanında çok gelişme göstermiştir?

Fatih sultan Mehmet

3.en parlak devri hangi yüzyıllardır?

15.-16.yy

4.gerileme devri hangi devirdir?

19.yy

5.tezhibi tekrar eski güzelliğine kavuşturan sanatçılar?

Necmettin okyay.Feyzullah dayıdil Süheyl ünver Muhsin demironat rikkat kunt

6.tezhibin başlıca aleti nedir?

kılkalem

7.motiflerin dış sınır kısmına çizilen çizgilere ne denir?

tahrir

8.tezhibin yapıldığı kağıt nasıl olmalıdır?

Uçuk renkli ve aharlı

9.üsluplaştırma nedir?

Sanatçının kendi zevk ve görüşlerini katarak motifi çizmesi

10.bitki kaynaklı motifler?

Hatayi ; yaprak penç goncagül hatayi

11.yaprak motifinin vazifesi?

Farklı çizgi değerleriyle motife hareket katar

12.penç nedir?

Bir çiçeğin kuşbakışı görüntüsünün üsluplaştırılması

13.hatayi ve goncagül nedir?

Çiçeğin dikine kesitinin üsluplaştırılması

14.üsluplaştırılmayan çiçeklere ne ad verilir şükufe

15.hayvan motifleri?

A)efsanevi hayvanlar (ejder simurg ki’lin)- B)üsluplaştırılmış hayvanlar(aslan pars tavşan

16.hayvan motifleri daha çok hangi dönemde görülür?

Orta Asya ve Selçuklu minyatürleri ve Türk bezemeleri

17.çintamani motifin özelliği?

Sembolik düşünce mahsulüdür.2si altta 1i üstte 3 yuvarlak ve 2 dalgalı çizgiden oluşur.

18.güç kuvvet ve saltanat motifi hangisidir?

çintemani

19.münhani ve ruminin en belirgin özelliği?

Nüans verilmeden çizilmesi

20.taş işçiliğine en uygun motif? rumi

21.temel sanat anlayışı çizimi hangi şekildir?

helezon

22.helezonda bitki ve hayvan kaynaklı motifler bir arada olur mu?

Olmaz.aynı desende kullanılmak isteniyorsa ayrı bir helezon çizilir.

23.nihayetsiz genişleme özelliği olan desenler?

Ulama (report)

24.klasik tezhipte en çok kullanılan tarz?

Zemini boyalı klasik tezhip

25.zemini boyalı klasik tezhibin başarısı nerden anlaşılır?

1-tahrirlerin inceliği 2)zemin rengi dalgasız olmalı

3)sap helezonları aynı kalınlıkta 4) altının güzel parlaması

26.zerenderzerin anlamı nedir?

Altın içinde altın

27.halkari nasıl yapılır?nasıl daha zengin gösterilir?

Sulu altınla gölge verilip koyu altınla tahrirlenerek …farklı renkte altın kullanaılarak

28.halkari deseninin zor tarafı nedir?

Motiflere verilen gölgenin derecesinin desenin her yerinde aynen korunması

29.zerşikaf nedir?

Boya ile altının halkaride beraber kullanılması

30.lal mürekkebinin üstüne boya sürülmesiyle yapılan desen?

Foyalı halkari

31.zahriye tezhibi nerede kullanılır?

Esas metnin başladığı ilk sayfanın arkasındaki sayfada

32.metnin başladığı tezhipli sayfaya ne denir?

Serlevha veya dibace

33.ünvan tezhibi nedir?

Tezhipli kısım metnin başladığı ilk sağ sayfada ve sadece yazının üstündeyse buna unvan tezhibi denir

34.durak çeşitleri nelerdir?

Şeşhane(altıgen) mücevher(geçmeli) helezon pençhan e

35.hattat imzası hangi bölümdedir?

hatime

36.ferman’ı diğer eserlerden ayıran özellik?

Yazılı alanın çerçeve içine alınmamasıdır.

37.hilyeleri ilk kim tertib etmiştir?

Hafız osman

38.timur devrinin sanatçıları?

Hacı ali et tebrizi Hüseyin baykara

39.timur devri hangi renk ve deseni kullanır?

Altın ağırlıklı bedahşi laciverdi kırmızı siyah.motif;münhani

40.en eski mesnevi sanatçısı?

Muhlis b.abdullah el-Hindi

41.osmanlı tezhip uslubunun temelleri ne zaman atılmıştır?

Beylikler devri tezhibinde

42.şahnamei firdevsi hangi devrin eseridir?

akkoyunlu

43.karakoyunlular dönemi eseri?

Divan-ı Katip

44.iri ve detaylı hatayi motifi hangi üsluptadır?

Baba Nakkaş üslubu

45.sazyolu üslubunu kim bulmuş?

Tebrizli şahkulu

46.sazyolunun en önemli özelliği?

Zengin yaprak ve hatayi motiflerinin yanında hayvan motifleri kullanılması

47.sazyolu üslubun diğer en belirgin özelliği?

Aharlı kağıt üzerine sadece altın ve is mürekkebiyle yapılır

48.sazyolunun sanatkarları?

Tebrizli şahkulu ve Tebrizli veli can.

49. peri figürleri hangi üsluptadır?

sazyolu

50.kara memi üslubunun eseri?

Muhibbi divanı

51.ali üsküdari hangi tekniği kullanmış?

rugani

52.atayolu üslubunu kim bulmuş?

Hezargradizade ahmed Ataullah

53.rokokoyu Osmanlıya uyduran?

Rokoko üslubunu Osmanlı Türk zevkiyle yoğuran Hezargradizade ahmed ataullah

54.pesend üslubunu 20.y.y da uygulayan?Muhsin demironat

55.memluk devri kahiredeki Kuranı Kerim’i yazan?

İbrahim el Amidi

56.safevi devrinin meşhur sanatkarları?

Abdullah şirazi ve Hasan-ı Bağdadi en meşhurlarıdır..ruzbihan müzehhip nakkaş bihzad ibrihimi sadedin müzehhib

6.ÜNİTE MİNYATÜR SORU – CEVAP

1.minyatür sanatını yapan kişi?

Musavvir- nakkaş

2.islam dünyasında sistemli el yazmasıüretimi kiminle başlar?

Abbasi halifesi me’mun

3.İslam minyatürlerinin asıl etkileyen düşünce nedir?

Maniheizm

4.İlk Türk minyatür üslubu hangi yy ?

11. – 12. yy Selçuklu minyatür üslubu

5.günümüze ulaşan en eski minyatür örneklerin isimleri?

Artuklu kitabül haşaiş ve kitabüt tiryak

6. Anadolu Selçuklu dönemi minyatür örneği?

Varka ve Gülşah adlı mesnevide yer alır

7. varka ve Gülşah ‘da hangi teknik kullanılmış?

Minai tekniği Selçuklunun en olgun örneğidir

8.Uzakdoğu ve Çin sanatının etkisiyle ortaya çıkan tarzın eserleri?

İbni buhtuşi’ ni Meafiul Hayevan ve de Biruni’ nin El asarul bakıyye

9.ilhanlı üslubu devletin yıkılmasından sonra hagi eserlerle devam etmiş?

Ahmed Musanın Miracname Kelile ve Dimne Şahname

10.islam minyatürlerinin en önemli eserleri hangi dönemdedir?

Timurlular dönemi

11. 14. -15. yy karakoyun ve akkoyunlular dönemi üslubuna ne ad verilir?

Türkmen üslubu

12.Karakoyunlu figürlerinin özlelikleri?

İri başlı ve tıknaz.Tabiat kayalık bir ufuk hattındadır sade manzara açık renkler.

13. Karakoyunlu eserleri?

Feridüddin attar’ı Mantıküt tayr’ı ve Nizamin Hamse’si

14.Safevilerin eserleri?

Sadi Şirazi’nin Külliyat ve Firdevsi’nin Şehname

15.Erken Osmanlı minyatürü eserleri?

Dilsuzname Külliyatı katibi Ahmedi iskendernamesi

16.Türkmen üslubu ve batı hristiyan sanatının kaynaştığı eser?

Kelile ve dimne emir husrevi dııhlevi’nin Hamse

17. Türkmen ve batı hristiyan kaynaşmasının olduğu 2. beyazıd dönemine ait ilginç eser?

Bursalı uzun firdevsi’nin Hz.Süleymanı anlattığı Süleymanname

18.Sultan 2. beyazıd devrini anlatan resimli manzum eser?

Şehnamei Melik Ümmi

19.dönemin tarihi konulu tek eseri olan bu eser kim tarafından resimlendirilmiştir?

Abdullah nakkaş

20.Osmanlı minyatür sanatı hangi sultanlar devrinde özgün üslubuna doğru yol almıştır?

Yavuz s. Selim ve Kanuni s. Süleyman

21.osmanlı minyatürlerin belirgin özellikleri?

*iri sarıklı zayıf yapılı figürler * çiçek kümeleri * yeşil yapraklar * serviye benzer tepesi kıvrık ağaçlar

22. Kanuni döneminin nakkaşı?

Matrakçı Nasuh

23. eserleri?

tarihi sultan beyazıd mecmuai Menazil süleymanname

24. İstanbul tasviri hangi eserin başında yer alır?

Mecmuai menazil

25. Osmanlı padişahlarının manzum tarihleini resmeden eserlere ne ad verilir?

Şehname

26.şehname eserlerine öncülük eden eser?

Şehnameci arif fethullah Çelebinin Tarihi osmanı ali eserinin 5. cildiolan Süleymanname- 5 ayrı nakkaş minyatürlerini yapmıştır.

27.Kanuni döneminin portre sanatçısı?

Nigari mahlasıyla da bilinen Haydar reis

28. Osmanlı klasik tasvir üslubu ne zaman başlar ve sanatçısı kimdir?

16. yy.’ın 2. yarısı – Nakkaş Osman

29. nakkaş osman’ın kişisel üslubuyla resimlendirdiği eseri?

Nüzhetül esrar-ı ahbar der seferi sigetvar- Kanuni’nin Macaristan seferi ve zigetvardaki vefatını anlatır.

30.Sünnet düğünlerini anlatan eserlere ne ad verilir?

Surname

31.ilk kez hangi sultan devrinde yapılmıştır?

3. murat

32.Nakkaş osmanın eserleri?

Zafername Şehnamei selim han şehnamei murad hünername 1 – 2 ve genel İslam tarihi türündeki zübdetüd tevarih sürnamei hümayun

33. Osmanlı padişahlarının dizi halinde portrelerinin yer aldığı eser?

Şemailname veya Kıyafetül insaniye fi şemailül osmaniyye

34.eseri kim yazmış kim resimlendirmiştir?

Seyyid lokman yazıp nakkaş Osman ve diğer nüshayı da nakkaş ali resmetmiştir.

35.doğuya yapılan seferleri anlatan eserlere ne ad verilir?

Gavazatname

36. bu türe örnek eserler?

Nusretname kitabı gencinei fethi gence şecaatname tarihi fethi yemen.

37.safevi kazvin üslubunun etkileri görülen eser?

Mustafa ali nin nusretnamesi

38.Safevi kazvin üslubunun özellikleri?

*resim çerçevesini aşan doğa kesitleri * yuvarlak ince uzun yüzlü figürler * dikey hatlar

39.Siyeri nebi kim tarafından resimlenmiştir?

Nakkaş hasan yönetiminde nakkaşlar ekibi ve nakkaş Osman

40. nakkaş hasanın eser özellikleri nelerdir?

* canlı renkler * figürler kalın siyah kaşlı tombul çehreli * dairesel kompozisyonlar

41.osmanlı eyalet üslubu nedir?

Bağdatta hazırlanan tasavvuf ve peygamberler tarihi konulu el yazmalarının safevi minyatür okulunun etkilerini de taşıyan canlı renkli abartılı ifadeli resim uslubudur.

42.osmanlı eyalet üslubunun eseri?

Camius siyer

43.Murakka hangi sultan devrinde öem kazanmıştır?

sultan 1 . ahmed

44. murakka nedir?

Tek yaprak resim ve minyatürülerin belli bir düzene göre içine yerleştirildiği el yazması formatındaki albümler.

45.murakkaya örnek?

Kalender paşa tarfından yapılan 1 . ahmed albümü

46.1. Ahmet döneminin tarihi konulu tek eseri nedir?

Hoca sadedinin tacüt tevarih

47. Osmanlı minyatür üslubundan ayrılma kimle başlar?

Nakşi

48. nakşiin figür özellikleri?

* figürlerin başları ve sarıkları vücutlarına oranla çok iri * yan ve arkadan tasvir edilenlerde vücutlar çarpık * deforme edilmiş figürlerle resme mizah katmıştır.

49.Batılılaşma dönemi Osmanlı tasvir üslubunun ilk eseri?

Levni’nin Kebir musavver silsilenamesi

7.ÜNİTE SORU CEVAPLARI

1.En eski kitap malzemeleri nedir?

Papirüs terbiye edilmiş deri ( parşömen) son olarak ta kağıt.

2.cilt sanatı uygulamasına ne denir?

Teclid

3.cilt sanatını meslek edinenlere ne ad verilir?

Mücellit

4.kap üstlerine kalıp yardımıyla basılan bölümlerden ortadaki yumurtamsı beyzi bölüme neadverilir?

ŞEMSE

5.şemse ismi nerden türemiş olabilir?

Eski kitaplar kare şeklindeydi.şemse bölümü de uyum için yuvarlaktı.şekli dolayısıyla güneşe benzediğinden bu ismi almış olabilir denmektedir.

6.salbek nedir?

Kitap şekli dikdörtgene döndükten sonraşemsenin şekli beyzi olmuş ve alttaki ve de üstteki boşlukları doldurmak için buralara eklenen parçalara denir.

7. dört köşeyi bağlayan bölümlere ne ad verilir?

Köşebend

8.şemse salbek ve köşebendin kenarları nasıldır?

Önceleri düz bırakılırken zamanla DENDAN adı verilen yuvarlak çıkıntılarla cazip hale getirilmiş çukurlara zermürekkeple tığlar çekilmiş.

9.kenar suyundaki desenler kesintisiz işlendiyse hangi adı alır?

YEKPARE SU

10.yuvarlak veya mekik biçimli şekillerle bölündüyse hangi adı alır?

Parçalı veya paftalı su

11.desen yerine hat kullanılırsa hangi adı alır?

Kitabeli su

12.zencerek şeklinin kabın üstündeki çerçeveye çıkması nasıl sağlanır?

Kenar suyunun iki tarafına zencerek demiriyle vurularak bunun ucundaki kabartma zencerek şekli çıkar.

13.takoz nedir?

Normal ölçülerden büyük kitaplar taslanırken 1 yerine 2 kenar suyukonulabilir.kitap yüksekliğinde hala fazlalık varsa üst ve alta TAKOZ adı verilen ek kenar suları konularak bu boşluk kapatılır.

14.miklep nedir?

Alt kaba bağlı olan beşgen şekilli kısım.

15.miklep ne işe yarar?

Eskiden numara konulmayan sayfaların arasına yerleştirilerek ayraç görevi yapar.ayraç olarak kullanılmadığı zamanlarda ise üst kapla kitap gövdesi arasına yerleştirilir.

16.miklep şemsesi nedir?

Miklebin üstünde de kaptaki desen aynen uygulanır.fakat şemse sığmayacağı için ya aynı ya da bir başka yuvarlak kalıp basılır.buna denir.

17.miklebin sağlıklı ölçüsü nedir?

Üst kabın üzerine kapatıldığı zaman çıkıntısı şemsenin tam ortasıyla örtüşmelidir.

18.sertab nedir?

Miklebi alt kaba bağlayan genişliği kitabın boğaz adı verilen kalınlığı ölçüsünde olan kısımdır.

19.Sertabın görevi nedir?

Kitabın boğazını dış tesirlerden korur.

20.sertabın rahat hareket etmesi için ne yapılmıştır?

Her iki uzun kenara deriden yapılmış dudak isimli kısımlar bırakılmıştır.

21.mushaflardaaki sertabın dışına ne basılır?

Desenli kalıp veya “ ona ancak temizlenenler dokunabilir (vakıa 56) “ ayeti kerimesi yazılıp kalıpla basılabilir.

22.batı ciltlerinde kabın sırt dışındaki 3 tarafından birkaç mm lik taşkınlık göstermesinin sebebi nedir?

Batı ciltleri rafa dik olarak konulduğundan kitabın gövdesinin sürtünüp deforme olma riski yüksektir.bu yüzden böyle yapılmıştır.

23.doğu ciltlerinde kitap gövdesiyle üst ve alt kapağın boylarının aynı olmasının sebebi nedir?

Kitaplar rafa yatık durumda birkaç tanesi üst üste birbirine ağırlık vermeyecek şekilde yerleştirildiğinden.

24.şiraze doğu ve batı ciltlerinde nasıldır?

Doğu ciltlerinde ÖRME batı ciltlerinde şerit halinde hazır alınıp yapıştırılır.

25.batı ciltlerinde üst ve alt kap nasıl hazırlanır?

Üst ve alt kaplarla sırt birlikte hazırlanır kitap gövdesi “yan kağıt” yardımıyla kap içine yapıştırılır.

26.doğuda üst ve alt kaplar nasıl hazırlanır?

Üst ve alt kaplar ayrı ayrı taslanır sırt için geniş bırakılmış deri uzantıları ( MUHAT PAYI ) buraya yapıştırılarak tutturulur.

27. muhat payı nedir?

İçine alma payı

28.batı kitap cildi sırta yapışık mıdır?

Hayır bombeli olarak bırakılır.

29.doğuda nasıldır?

Deri sırt kitap gövdesine yapışık ve düzdür.herhangi bir desen veya yazıya ender rastlanır.

30.batı ciltinde üst ve alt kaplar aynı mıdır?

Evet aynıdır.fakat Doğu da alt kaba bağlı Sertab ve mikleb de vardır.

31.kitap ciltlemede ilk iş nedir?

Sahtiyan (keçi derisi) veya MEŞİN ( koyun derisi)nden hangisi isteniyorsa debbağhanede önceden temizlenip kahverengi siyah vişne çürüğü veya ördek başı yeşili bir renge ılık banyoda boyanır.

32.klasik mücellitlikte ilk öğrenilmesi gereken nedir*

Kap için seçilen deri mermer üzerinde “BIÇKI “ yardımıyla iç tarafından yanlamasına traşlanarak kağıt gibi inceltilir.bu çok önemlidir çünkü bir yırtık tüm emekleri yakar.

33.traş esnasında neye dikkat edilmelidir?

Kitabın açılıp kapanan yerine rastlayan derinin daha kalın bırakılmasına dikkat edilmeliki kap çabuk yıpranmasın.

34.kullanılan tutkal neyle yapılır?

Çiriş tozu

35.eskiden mukavva nasıl elde edilirdi?

Kağıtlar bir büyük ahşap levha üzerine usülünce yapıştırılır bu “ murakka germe” işleminin sonunda mukavva elde edilirdi.

36.gömme şemse için kullanılacak kalıpların hazırlanmasına neyle başlanır?

“TARRAH” adı verilen sanatkarların deseni çizmesiyle.

37.eskiden desenler nereye aktarılırdı?

Üst üste yapıştırılarak sertleştirilmiş “manda köselesi” ne aktarılır ve hakkaklar tarafından oyulurdu.

38.sonraları bunun yerini hangi malzeme almıştır?

Sarı pirinç madeninden kalıplar.

39.hangi desenler nerelerde kullanılmıştır?

Hatayi grubu çiçekler rumi çeşitleri bulut gibi tezyini unsurlar şemse salbek köşebend kenar suyu bölümlerine yerine göre uygulanmıştır.

40.forma türü cüzleri üst üste bağlayarak dikmek için hangi malzeme kullanılır?

İbrişim (ipek iplik)

41.şiraze çeşitleri nelerdir?

*geçmeli * tek baklava * çift baklava * sağ sol yolu * sıçan dişi * alafranga

42.şiraze nasıl yapılır?

Her bir cüz içinden bir ibrişim atılır.bütün cüzler bitene kadar bu işlem sürer.son cüzün içinden de geçirilip sırtta düğümlenir bundan sonra da kitabın sırtına DİP KÖSTEĞİ denilen deri yastık yapıştırılır.

43. cendere nerde kullanılır?

Önceden hazırlanmış kaplar dipteki uzantılarından kitabın sırtına önce alt kap sonra üst kap sırasıyla bağlanır.bu işlem için cendere kullanılır..

44.yazma kap nedir?

Zermürekkep ile deri ile kaplanmış kabın üzerine fırçayla desenler işlenip parlatılır.buna denir.(yazma cilt te denir)

45.YEKŞAH kap nedir?

* masif altınlanmış desenlerin üzerinde yekşah demiri yürütülerek çukurlaştırılan ince kanallar açılırsa buna yekşah kap denir.

46.açılan kanallar ne işe yarar?

Altınlı saha üzerinde açılan kanallar buraların daha parlak görünmesi sağlar.

47.ZİLBAHAR kap nedir?

Zermürekkeple kabın üstüne kafes tarzı çizgiler çizilip kesişen yerler nokta demiriyle çukurlaştırılırsa buna denir.

48.zilbahar hangi yy da moda olmuştur?

19 . yy da.

49.şükufe cilt nedir?

19. yy da zermürekkep ve gerekirse başka renklerin de ilavesiyle batı tarzı çiçeklerin yer aldığı yazma kitaplara denir.

50.motifler altın rengi sürülmeden deri renginde kalırsa hangi ismi alır?

SOĞUK ŞEMSE

51.alttan ayırma şemse nedir?

Kalıp basmakla çökertilmiş yerlere altın sürülüp kabartma yerler deri rengi kalırsa buna alttan ayırma şemse denir.

52.üstten ayırma şemse nedir?

Kabartma desenlere altın sürülür çökük kısımlar deri rengi kalırsa buna denir.

53.mülemma şemse nedir?

Hem girintili hem çıkıntılı kısımlara zermürekkep sürülürse buna mülemma şemsedenir.

54.mülemma kaplarda cazibe nasıl sağlanmıştır?

Altın kullanımında sarının yanında yeşil de kullanılır parlak ve mat tonlar yan yana kullanılırak cazibe sağlnmıştır.

55.kitap kabında deri renginden başka bir vey birkaç renk yer alıyorsa bu kaplara ne ad verilir?

MÜLEVVEN şemse

56.desenler kabın tamamını kaplıyorsa buna ne ad verilir?

SIVAMA veya YEKPARE

57.yekpare kapların kalıbı nasıldır?

Kabın yarısına basılacak şekildedir.sonra da diğer yarısına basılır.

58.Murassa kap nedir?

Desenin belirli yerlerine çakma yoluyla kıymetli taşlar yer alıyorsa buna murassa kap denir.

59.zerduz ve simduz kap neye denir?

Desenler mukavvaya heüz yapıştırılmadan deri üzerine altın iplikle işlendiyse zerduz gümüş iplikle işlendiyse simduz adını alır.işlem tamamlanınca deri mukavvanın üstüne gerilerek yapıştırılır.

60.müşebbek şemse nedir?

Kabın iç tarafında kullanılan deri üzerinde desenler oygu şekliyle işlenmişse ve sonra zemini zermürekkep veya boya ile renklendirilmiş mukavvaya yapıştırıldıysa buna müşebbek şemse denir. katıa şemse de denir.

61.ebru kap nedir?

Kabın etrafı 1 cm. lik deriyle çevrilip ortası ebru kağıdıyla kaplanmışsa buna denir.

62.ebru kağıdı yerine kadife kumaşla kaplanmışsa buna ne ad verilir?

Kumaş kap..bu kumaş zerduva denilen bi hayvanın kürküne benzediğinden buna zerduva kap ta denir.bunlara nedense çarkuşe de denir.

63.çarkuşe kap nasıl olur?

2 dış köşenin sağlamlaşması için buralara üçgen köşebent deri yapıştırılarak yapılır.

64.rugani kap nasıl yapılır?

Etrafı ince deri üstü kağıt ile kaplanmış kabın zeminine üstübeçle astar çekilir.sonra altın vs. boyalarla çiçek bazen hayvan ve günlük hayattan manzaralar işlenir.rugan (lak) maddesi ince tabakalar halinde akıtma ve fırçayla sürme yoluyla kabın üstüne sürülür.

64.rugani nasıl daha cazip hale getirilir?

İçine arusenkli sedef kırıntıları konarak.

65.rugan ne işe yarar?

Hem işlenen nakışlara albeni kazandırır hem de dış tesirlerden korur.

66.rugani nin diğer adı nedir?

17-18. yy.larda edirne’de çok kullanıldığından EDİRNEKARİ KAP adı da verilir.

67.kitap kabı çeşitleri içinde kalıp kullanmadan yapılanlar hangileridir?

*yazma *yekşah * zilbahar *Şukufe * ebru * müşebbek *rugani * kumaşi kaplar.

68.cönk nedir?

Sırt yüksekliği az sayfa genişliği çok olan kitaplara cönk veya sığır dili denir.

69.İslamiyete giriş öncesi kitap ciltleri hangi eserlerde görülmüş?

Doğu türkistandaki Uygur Türklerinden kalma eserlerde.

70.önceleri kitap kabı olarak ne revaçtaydı?

Üstü altılanmış deriyle kaplı sedir ağacı.

71.Tolunoğulları ve memluklular gibi mısır’daki Türk devletleri kitap kaplarında neler kullanırdı?

Geometrik desenler soğuk damga ısıtılmış aletlerle deri üzerine baskılı şekiller kitabeli kuşaklar.

72.asyadaki unutulmayacak örnekler hangileridir?

Timurluların bıraktığı Herat ciltleri

73.bu sanatın en yüksek seviyesi ne zaman yaşanmıştır?

Timurun oğlu şahruh Herat ve horasan daki valilik döneminde Suriye ve mısırdan gelen mücellitler en yüksek seviyeye çıkarmıştır.

74.kitaphane isimli sanat atölyesi kuran kimdir?

Timurun torunu baysungur (1397-1433)

75.Herat’taki en güzel ciltler hangileridir?

Rugani (lake) ve içi oymalı (müşebbek) ciltler

76.safevi devrinde hangi şehirlerde ne tür kitap cildi önemlidir?

Tebriz Şiraz ve isfaha da kalıpla basılan kitap kapları ve rugani

77.Anadolu Selçuklu devrinin cilt örnekleri?

Günümüze ulaşan çok örnek yoktur.koyu kahve ve vişne çürüğü renk kullanılır * geometrik desenler pek yok * kalıp basmak yerine yürütme demiri * üst ve alt kap desen olarak farklılık gösterebilir.

78.osmanlının ilk örneklerinde hangi tesir vardır?

SELÇUKLU

79.fatih devrinde hangi tesirler görülür?

Timurlu akkoyunlu Karakoyunlu tesirleri…deri rekleri çeşitlenmiş kalıp yerine yürütme demiriyle harika eserler verilmiştir.

80.hangi sultanlar devrinde güzel örnekler vardır?

Kanuni 2.beyazıd 3.murad

81.osmanlı mücellitlerin tarzları nasıldı?

Kabın üstünün tamamen desenli olması yerine arada boşluk bırakmayı tercih etmişler.* şemse * salbek köşebend* kenar suyu bölümlerinin yer aldığı kaplar farklı ve bol desenli kalıplar kullanılmış.

82.şemse köşebend arası boşluğa ne işlenmiştir?

Zermürekkep ve fırçayla havalı veya çifttahrir denile ince motifler işlenir.

83.kitap kaplarındaki duraklama n zamandır?

17.yy

84.Batı tesiri ne zaman görülür?

27 yıl tahtta kalan 3.ahmed Topkapı sarayında müstakil bir kütüphane yaptırmıştır.bu dönemde batı tesiri görülmekle beraber kimliğini koruyan şaheserler de vardır.RUGANİ kaplar önemlidir.

85.klasikle münasebeti ne zaman kopmuştur?

19.yy

86.hangi tarz kaplar yaygındır bu dönemde?

Kolaya kaçıldığı için yazma kaplar.zilbahar ve şükufe ye de çok rastlanır.gömme şemse arasıra yapılsa da eski asaleti yoktur.

87.klasik tarzının yaygınlaşması için hangibirim açılmıştır?

1936 da devlet güzel sanatlar akademisine bağlı türk tezyini sanatları şubesi.

88. cemaati mücellidan-ı hassa nedir?

Padişaha mahsus mücellitler topluluğu

89.hangi rütbeler vardı?

Sermücellit * serbölük * seroda * serkethüda * kethüda

90.16.yy sermücelitleri?

Yedikuleli alaattin * mehmed çelebi * Süleyman çelebi

91. 17. yy sermücellitleri?

Karamehmed * abdi *Mehmet yadigar * pir Davut * Cafer eyyubi *ali Yusuf * Süleyman

92.18.yy sermücellitleri?

Hasan * Mehmet halife * hatif Ali

93.önemli rugani kap yapanlar?

Yusuf mısri * ali üsküdari * ahmed hazine * çakeri ( 18.yy)

94.kayda değer diğer Osmanlı mücellitleri?

*solak Süleyman * Hüseyin çelebi * Mustafa çelebi * hacı said * aşık Osman * Kasımpaşalı hafız * Kasımpaşalı tosun * Salih * Ragıp * hacı ahmed * Tevfik * hidayet * nureddin * kadri

95..son yy da ki ustalar?

Devlet güzel sanatlar akademisinde öğreten Bahattin TOKATLIOĞLU Necmeddin Okyay Sacid Okyay İslam Seçen

7. ÜNİTE DEVAM EBRU

1.ebru ne sanatıdır?

kitreli su üzerine serpilen boyalarla bezenmiş kağıt ve bunu hazırlama sanatıdır.

2.menşei hakkında ne söylenebilir?

8.asırda çin’de liu 12.yy da japonya’da suminagashi adlı sulu çalışmalar çağatay lehçesiyle ebre adını alıp türkistanda ortaya çıkan bi sanattır.

3.ebru farsçada ne demektir?

kaş

4.ebruculuğun irandaki adı nedir?

Ebrbad

5.”türkkağıdı” veya “Türk mermer kağıdı” tabiri nasıl oluşmuştur?

Avrupalı seyyahlar istanbuldan alıp kendi memleketlerine götürdükleri ebru kağıtları önce Almanya sonra Fransa ve İtalya da bu adı alarak benimsenmiştir.

6. toprak boyaların özelliği nedir?

Tabiattaki renkli toprak ve kayalardan elde edilir yağ barındırmaz ve suda erimezler.

7.ebru teknesinin özellikleri nelerdir?

Kağıdın en ve boyuna göre 6 cm. derinliğinde çinko veya galvanizden hazırlanmış dikdörtgen tekne.

8. kitre neden kullanılır?

Teknedeki suya kıvam vermek ve serpilen boyaların çökmesini önlemek amacıyla kullanılır.

9. kitre nerden elde edilir ve yapısı nasıldır?

Geven isimli çalı sınıfıdan bir Anadolu bitkisinin salgısıdır…krem renginde düzgün olmayan şeritler ve plakalar halindedir.

7. üNİTE CİLT VE EBRU SANATI

1. En eski kitap malzemesi olarak papirüsten sonra terbiye edilmiş deri (parşömen) ve nihayet kağıt kullanılmıştır

2. Sanatın uygulanmasına Türkçe de teclid mesleğe ciltcilik bunu meslek edinenlere de mücellid denir.

3. Osmanlı Türklerin de kitabın başladığı sayfaların önündeki kaba ‘’ üst kap’’ bittiği yerdekine de ‘’alt kap’’ adı verilir

4. Ortadaki beyzi (yumurtamsı) şekilli bölüme şemse denir.

5. Kitap boyu kareden dikdörtgene dönüştükten sonra şemsenin şekli yumurtamsıya çevrilmiş olsada üstünde ve altında kalan boşlukları doldurmak için buralara eklenen parçalara salbek (selbek) adı verilmiştir. Bunun Sadberk ( yüz yaprak ) kelimesinden doğduğunu söyleyenler vardır.

6. Bir kapta şemse ve salbekin dışında tabii deri olarak bırakılan boşluktan sonraki dört köşeyi bağlayıcı nitelikte yer alan bölümlere köşebend denir. Şemse salbek ve köşebend bölümlerinin kenarları önceleri düz bırakılırken zamanla dendan denilen yuvarlak çıkıntılarla daha cazip hale getirilmiştir.

7. Alt kaba bağlı olarak pek çok kitap kabından görülen beşgen şekilli kısım Mikleb adıyla bilinir. Mikleb eskiden numara konulmadan bırakılan sayfaların arasına katlanıp yerleştirilerek, okuma sırasında nerede kalındığına işaret oluşturur.

8. Kitab ciltlenirken ilk iş olarak sahtiyan (keçi derisi) veya meşin (koyun derisi ) hangi deri cinsi tercih edilecekse debbağhanede önceden temizlenip kahverengi siyah vişneçürüğü veya ördekbaşı yeşili bir renge ılık banyoda boyanmış olmalıdır. Kap için seçilen deri mermer üzerinde ıslak vasatta bıçkı denilen alet yardımıyla iç tarafından yanlamasına tıraş edilerek kağıt gibi inceltilir.

9. Deri yapıştırılmasında çiriş tozuyla hazırlanan bir tutkal kullanılır.

10. Fırçayla zermürekkep kullanılarak deri üzerine işleme tarzında gerçekleştirilen yazma kapların ön hazırlığı bu usuldedir.

11. Murakka germe işlemiyle mukavva elde edilir.

12. Gömme şemse için kullanılacak kalıpların hazırlanmasında tarrah deniken sanatkarlar tarafından desenlerinin çizilmesiyle başlanır.

13. Evvelden hazırlanmış olan kaplar dipteki uzantılarından kitabın sırtına önce alt kap sonrada üst kap sırasıyla bağlanır. Bunun için cendere denilen alet kullanılır.

14. Ezilip jelatinli suyla karıştırılarak elde edilen zermürekkep ( altın mürekkebi ) ile deriyle kaplanmış kabın üzerine fırçayla desenler işlenip parlatılır.Bunlara yazma kap veya yazma cilt denir.

15. Sayfa 154-155 oku.

16. Türklerde cilt sanatının 2 safhası vardır. İslamiyete giriş öncesi – İslamiyet sonrası

17. Dericiliğin kitap kaplarından kullanılışı Mısırlı Hıristiyan Koptlarla başlamıştır.

18. İslamda böyle sanatlara önem verilmesinin sebebi Kur’an ın en güzel şekliye Mushaf haline getirilebilmesi içindir.

19. Kitaphane ismiyle kurulan sanat atolyesini Timurun torunu baysungur kurmuştur.

20. Sair sanatları da içine alan ehl i hiref(sanat ehli) teşkilatına ‘’Cemaat – i Mücellidan – ı Hassa ‘’ (padişaha ait mücellitler) adıyla anılan mücellitler, şakirdler (çırakları) ile sanatlarını icra ederlerdi.

21. Sermücellit = Mücellitbaşı . Bazı sermücellitler : Yedikuleli Alaeddin , Mehmet çelebi , Süleyman çelebi(xvı yüzyıl ) – Karaahmet , abdi , Mehmet yadigar , pir davud , Cafer eyyubi , Ali Yusuf Süleyman(xvıı yüzyıl) , hasan , mehmed halife(xvııı yüzyıl)

22. Rugani kap yapanlar: Yusuf mısri , Ali Üküdari , Ahmed Hazine , Çakeri xvııı yüzyıl

23. Ebru kitreli su üzerine serpilen boyalarla bezenmiş kağı ve bunu hazırlama sanatıdır.

24. Çin de liu – Japonya da suminagashi – İran da ebrbad adıyla anılır.

25. Kitreli suyun üstüne serpilen renklerin birbirine karışmadan yayılması için sığır ödü kullanılır.

26. Her yeni atılan renk, içindeki öd miktarına göre daha evvel atılanları itip sıkıştırarak kendisine yer, bu tarzdaki ebruya ‘’ battal ebrusu’’ denir.

27. Aynı tarzın somaki mermerini hatırlatan renkle yapılan cinsine ‘’ somaki ebrusu denir ‘’

28. Sayfa 162 oku.

29. Eski yazma kitaplarda kağıttaki yazı sahasının ayrı etrafının ayrı renge boyanmasına akkase böyle kağıtlara akkaseli kağıt denir.

30. Yazılı ebruyu ilk bulan Şebek Mehmet Efendidir.

31. Hatib ebrusu sunun isim sebebi Hatib Mehmed efendi dir.

32. Hazarfen İbrahim edhem efendi hazarfen(bin sanat sahibi) lakabıyla anılır.

8. ÜNİTE TÜRK ÇİNİ SANATI

1.toprak evani veya çini evani neye denir?

pişmiş topraktan yapılan çanak ve çömleğe eskiden verilen isim.

2.günümüzde topraktan yapılma kullanım eşyalarına ne ad verilmektedir?

Seramik veya keramik

3.seramiği meydana getiren maddeler nelerdir?

Kaolin kuvars veya silika

4.bunların bileşim miktarı ve pişme derecelerine göre aldıkları isimler?

Toprak evani * çini * porselen * cam

5.tümü killi topraktan yapılan en sert seramiğe ne ad verilir?

Porselen

6.cam hangi maddelerin karışımından oluşur?

Silisyum asidi alkali toprak alkalili oksitlerin karışımından.

7.cam nasıl oluşur?

Cam kumu soda veya potas kireç ve renk verici veya ağartıcı maddelerden oluşan karışımın eritilip yüksek ısıda eritilmesiyle.

8.kaşi veya çini nedir?

Daha çok levha halinde mimari tezyinatta kullanılan duvar kaplama malzemesi.

9.topraktan yapılan kullanım eşyası?

Seramik toprak evani veya çini evani

10.çanak çömlek sanatı kimlere dayanır?

Asurlular

11.Türkler kaçıncı yy dan beri bu sanatı bilmektedir?

Orta asyadaki araştırmalara göre 8.yy.dan itibaren

12.çini sanatı kitabelerde ve binalarda yapı malzemesi olarak kullananlar?

Uygurlar karahanlılar gazneliler

13.İslam öncesi Türk topluluklarından hangilerinde görülmektedir?

Göktürkler ve Kırgızlar

14.Bizanslılar çiniyi tercih etmişler midir?

Hayır. Çini yerine mozaik kullanmışlardır.

15.bizanstan etkilenerek mozaik kullanan?

Emeviler

16.levha halindeki çini üretimi ilk defa nerde üretilmiştir?

Samerrada

17.mimari yüzeydeki ilk örnek?

Kayverandaki sidi Ukbe camiinin mihrabında

18.Abbasiler kullanmış mıdır?

Evet. Çini ve toprak evaninin yanı sıra duvar kaplamalarında kullanılan levha halindeki çinilerde de gelişme göstermişlerdir.

19.Müslümanları perdahlı çini veya seramik üretimine sevk eden nedir?

Ortadoğu da porselen yapımının bilinmemesi ve yeterli hammaddenin olmaması.

20.böylece nasıl kaplar yapılmıştır?

Topraktan kalaylı veya altın kaplanmış görünümü veren evaniler

21.perdahlı çinilerin en erken tarihli örnekleri nerdedir?

Abbasiler devrinde 9. yy da Samerrada rastlanmıştır.

22.bu çiniler nasıldır?

Sarımtırak beyaz renkli iri gözenekli hamurdan yapılmıştır.

23.11. yy dan itibaren tek renkli çinileri kullananlar?

Karahanlılar……günümüze Özkent te bulunan örneklerin azı ulaşmıştır.

24.ilhanlılar döneminde ki çini özellikleri nelerdir?

sırlı tuğla ve firuze renkli çiniler ayrıca siyah beyaz ve kobalt mavisi de kullanılmıştır.

25.Mısırda fatimilerden sonra sanatkarlar nereye yönelmiş?

İrana…rey cürcan kaşan ve sava da perdahlı çini üretimini canlandırmışlardır.

26.kabartma tek renkli sır altı çinilerin ilk örneğine nerde raslanır?

Sultan 3.mesud sarayında.12. ve 14. yy da da sultaniye ve sultanabadda revaç bulmuştur.

27.timurlular neye hız vermişlerdir?

Seramik evani de duraklama görülürken kaşi üretimine hız vermişlerdir.

28.cephe kubbe ve minareleri firuze laciverd yeşil renkli çinilerle bezenmiş eserler?

Semerkand bibi hanım camii (1404) guri emir türbesi ve Tebriz gökmescid (1465)

29.hangi teknik ilk olarak Timurlularda görülür?

Cuerda seca.. eski kaynaklarda lakabi denilen renkli sır tekniği.

30.safeviler döneminde dini yapılar nasıl süslenmiş?

Çini mozaik tekniğiyle adeta tepeden tırnağa giydirilmiş.

31.hakim renkler?

Firuze mavi laciverd…..siyah beyaz yeşil kahverengi ve mora çalan renkler de vardır.

32.iranda kaçarlar döneminde çini yerini ne almış?

Renkli sır tekniği

33. hindistanda kullanılan nedir?

13. yy dan sonra sırlı tuğla

34.delhi ve Babür döneminde renkli sırlı tuğla üretiminin en önemli merkezi?

Mültan

35.anadoluda en eski sayılabilecek örnekler nerdedir?

Siirt ulu camii ve minaresi * Divriği kale camii nin taç kapısı * Konya 2. Kılıçaslan türbesi

* tokattaki n.yağıbasanın yaptırdığı çukur medrese * kayseri ulu camiinin minaresi

36.şerefe altlarındaki mukarnas bezemelere hangi yy da rastlanır?

13. yydan itibaren

37.anadolu Selçuklularında nasıldı?

Yapı dışında renkli sırlı tuğla ve kaşigeri (çini mozaik) kullanılmıştır…ancak irandaki gibi yapı dışında çini mozaike çok yer verilmemiştir.

38.en güzel örnekleri?

Sivastaki gök medrese ve battalgazideki eski Malatya ulu camii çini mozaikleri

39anadolu Selçuklularında çini mozaik nerelerde kullanılmış?

Kubbe içi kasnakta geçiş unsurlarında kemerlerde eyvanlarda mihraplarda sandukalarda pencere üstlerinde

40.çini mozaik tekniğinin en iyi örnekleri?

Konya alaaddin camii * Ankara ahi şerafeddin camii * Sivas gökmedrese mescidimihrapları

41. çini mozaikte Selçukluların ulaştığı en yüksek seviyeyi gösteren yapı?

Konya Karatay medresesi

42. Selçukludaki sivil yapı ve dini yapılarda kullanılan çini tekniklerinde ne gibi farklılıklar vardır?

Sivilde : perdahlı çiniler ve insan hayvan figürleri…dini yapılarda düz renkli çinilerde kesilerek düzenlenmiş geometrik kompozisyonlar yazı ve ileri derecede üsluplaştırılmış rumi bezemeler.

43.türk oturuşu adı verilen figürlerin olduğu yapı?

Alaaddin keykubadın yaptırdığı KUBADABAD SARAYI.ayrıca çift kartal çift ejder balık tavus kuşu insan hayvan karışımı mitolojik yaratık motifleri

44.beylikler döneminin en iyi eserleri?

Beyşehirdeki EŞREFOĞLU camii

45.renkli sır tekniğiyle üretilmiş çinilere anadoluda lk nerede rastlanır?

Bursa YEŞİLCAMİİ ve ÇELEBİ MEHMET TÜRBESİ nde

46.çini mozaik sanatının Osmanlıda son olarak görüldüğü yapılar?

Edirne şah melek camii * istanbulda fatih’in Çinili Köşk’ü * Mahmud paşa türbesi

47. mavi beyazlı sır altı tekniğinin en güzel örnekleri?

İstanbul Fatih camiive Manisa valide sultan camii …17.yyın sonunda bu tarzda gerileme olmuş.

48.türk çini sanatında bu tekniğin en son görüldüğü eser?

Hürrem sultan türbesi

49.osmanlı en önemli çini üretim merkezi?

İZNİK

50.çinide esas heyecan verici gelişme ne zaman görülmüş?

16. yyın 2. yarısı çok renkli (elvan) sıratlı tekniğinin gelişmesiyle İznik çinilerinde yaşanmış.bundan sonra da diğer tüm teknikler terkedilmiş.

51.türk çini sanatının zirvesine ilk defa ne zaman ulaşılmış?

İstanbul Süleymaniye camiinde hafif kabarık mercan kırmızısı renkli İznik kaşileriyle ulaşılmış.

52.çini sanatına kaynak olabilecek tüm desenlerin işlendiği eser?

Rüstem paşa camii

53.türk çini sanatı klasik devri eserleri?

İbrahim paşa camiinin çinileriyle başlar * Süleymaniye * Rüstem paşa * Sokullu Mehmet paşa * Üsküdar atik valide camii çinileri izler.

54.edirne Selimiye camiin çinileri nerede üretilmiştir?

1572 tarihli fermandan anlaşıldığı üzere özel siparişle İznik atölyelerinde.

55.dönemin gözde yapıları?

* İstanbul atik valide * ramazan efendi * Mehmet ağa * takkeci İbrahim ağa camileri* haseki Hürrem sultan türbesi

56.İznik çinisi son sözünü hangi eserle söylemiştir?

1600 tarihli Sultan Murad türbesiyle

57. en parlak dönemin sonlarına ait en çok örneğin bulunduğu son büyük yapı?

Sultan Ahmet camii

58.çok büyük ölçülü yekpare çini levhalar nerede görülür?

Topkapı sarayında 1640 tarihli sünnet odasında

59. Osmanlı çini sanatında duraklamanın görüldüğü eserler?

Topkapı sarayındaki Bağdat ve revan köşkleri * Üsküdar çinili camii * yeni valide camii

60. kütahyanın başarısı gösteren yapı?

Çinili camii

61. 17. yy da kabe tasvirli çini levhalar hangi yönden önemlidir?

Usta kitabesi bulundurmaları yönünden

62. İznik çiniciliği tarihteki yerini ne zaman almıştır?

18. yy ın başlarında

63. İstanbul tekfur sarayındaki çini atölyesi kimin gayretleriyle kurulmuş?

Sultan 3. Ahmet ve Damat İbrahim paşa

64.hangi eserler bu atölyenin çinileriyle süslenmiş?

Sultan 3. ahmed çeşmesi ve hekimoğlu ali paşa camii

65.bu atölyede üretime neden son verilmiştir?

İstenilen netice alınamamıştır..sırlrı mavimtrak bir renk almış sırda çatlaklar belirmiş renklerde akma ve solmalar görülmüş

66.hangi teknikle üretim yapılıyordu bu atölyede?

Sıraltı tekniğiyle.arı ve turuncu renklerde ilk kez burada yapılmış

67.ülkemizi çini ihtiyacı nerden karşılanmaktadır?

18. yy dan günümüze Kütahyadan karşılanmaktadır.

68.çini ve seramik yapımında kullanılan malzemeler nelerdir?

* ana hamur * boya veya madeni oksit * sır tabakası

69.çini hamuru hangi karışımdan oluşur?

* kaolin (arıkil) * kuvars *feldspat grubu hammaddeler

70. bunların haricinde hangi malzemeler kullanılabilir?

*dolomit * talk *boksit * şamot * mermer tozu

71.türk ismiyle bütünleşmiş her devirde en çok beğenilen renk?

Firuze ( turkuvaz)

72.sır nedir?

Seramik hamurunun üzerine sürülen pişince eriyerek hamurun üstünü kaplayan ona camsı görüntü kazandıran koruyucu şeffaf tabaka.

73.sır nelerden meydana gelir?

Silis kuvars kurşun oksit

74. seramik sırlarında aranan en büyük özellik?

Üzerine çekildiği hamurla fiziki ve kimyevi olarak uyumlu çalışmasıdır.

75. parlak sır nasıl elde edilir?

Çini düşük sıcaklıkta ve uzun süre pişmeli

76.mat ve renkli sırlar nasıl yapılır?

Sır içine çinko katılırsa mat maden oksitler katılırsa renkli sır elde edilir

77.çini sanatının başlangıcı neyle olmuştur?

Sırlı tuğlanın ortaya çıkmasıyla

78.çini mozaiklerin büyük levhalara göre avantajı nedir?

Büyük levhalar daha çok düz yüzeylerde kullanılırken mozaikler hem düz hem eğri yüzeylerde kullanılabilir.

79.en eski çini bezeme tekniği nedir?

Çini mozaik tekniği

80. kaynağını nereden almıştır?

Sırlı tuğla süslemeden

81. düz renkli levhalardan kesilen parçalar nasıl bir araya getirilir?

Kesilen parçalar arka kısma doğru hafifçe pahlandıktan sonra sırlı yüzeyler alta gelecek şekilde belli kalıplar içerisine muntazaman yerleştirilir arkasına harç dökülür.harç kuruyunca kalıbın şeklini alan parçalar duvara yapıştırılır.

82.ince ayrıntıların işlenmesinde ve usta imzalarında hangi teknik kullanılır?

Düz renkli çinilerin üzerine desen çini üzerindeki sırlı tabaka kazınarak ve kazınan kısımlara başka malzeme doldurulup tesviye edilerek işlenir…bu durumda düz çiniler çini mozaik görünümü kazanır.işte bu teknik kullanılır.

83. perdahlı çini (luster tekniği) nerede ortaya çıkmıştır?

Samerrada

84.çini üzerinde madeni bir pırıltı elde etmek için hangi tekitken yararlanılır?

Perdahlı çini

85.perdahlı çini daha çok nerelerde kullanılır?

Sivil yapılar ve kap kacak yapımında

86. nerelerde yaygındır?

Suriye ırak iran ve Anadolu

87.mertabani batılı kaynaklarda hangi adla geçer?

Selahaddini eyüzyılubi ye nisbetle SELADON adını alır.

88.mertabani nerelerde kullanılır?

Duvar kaplama çinilerinde değil evani yapımında

89.özelliği nedir?

Zehirli yiyecekler karşı duyarlı olduğu söylenir.suikast girişimlerine karşı saraylarda rağbet görmüştür.

90.. ne renktir?

Yeşilimtrak

91.sıraltı tekiği kimlerce kullanılmıştır?

13. yy da Anadolu Selçukluları ..esas gelişmesini 16.yy ın 2. yarısında Osmanlıda tamamlamış en yaygın çini tekniğidir.

92. sıratlı ve sırüstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli satıh oluşturma tekniği nedir?

MİNAİ

93. bu tekniğe neden helf reng denilmiştir?

sıraltı ve sırüstüne 7 rengin bir arada tatbik edilebilmesinden.

94.örneklerine nerede rastlanır?

Anadoluda sadece Konya alaaddin köşkünde rastlanır.daha çok İranda kulanılır.basra rakka ve kaşan’da çok görülür.

95.renkli sır tekniğinin diğer adları?

Çağdaş yayınlarda CUERDA SECA ( aslında cuerda seca lakabinin yanında çok kaba ve ilkel kelmaktadır.yanlış tercüme sonucu bu adı almıştır) eski kaynaklarda ise LAKABİ

96.ilk kez nerede kullanılmış?

Timurlularda

97.bu teknikte ne tür nakışlar yapılır?

İnce ve kıvrımlı nakışlar

98.lakabi tekniğinde renkler birbirinden nasıl ayrı tutulur?

Cuerda seca da iplik yöntemiyle ayrı tutulurken lakabide iplik kullanılmayıp desenlerin etrafı balmumu veya nebati yağ ve manganez karışımıyla tahrirlenerek renkler birbirinden ayrı tutulur.

99.çok renkli ( elvan ) tekniğinin ayırıcı özelliği?

Yarım asır kadar varlığını sürdürecek MERCAN KIRMIZISI nın kullanılmasıdır…bu teknikte sarı renk devre dışı bırakılmıştır.

100.bu tekniğin en üst seviyesi hangi yapıda görülür?

Sultan 3. Murad türbesinde

101.anadoluda çini mozaik süslemenin görüldüğü ilk önemli yapılardan biri ve ustası?

Sivastaki Keykavus 1. darüşşifasında bulunan İzzeddin Keykavusun türbesi..ustası MARENDLİ AHMED tebrizden gelmiştir

102.eski Malatya ulu camide usta imzasını nerede görüyoruz?

Kubbesi eyvanı ve orta avlusunun duvarlarındaki çini mozaiklerde …en dikkati çeken yakub b. Ebubekir el malati….bu isme hem merkez kubbenin orueduğu ana mekanı eyvana bağlayan kemer içinde hem de eyvanın orta avluya bakan kemer başında rastlanıyor.

103.osmanının son devir çinilerine en güzel örnek hangisidir?

Hafız emin ustanın elinden çıkan eyüpteki Sultan Reşat Türbesi

8. Ünite

türk çini sanatı

1. Kelime anlamı Çin e ait demek olan çini , günümüzde pişmiş topraktan yapılan sırlı duvar kaplamalarına verilen bir addır. Eski kaynaklarda buna ‘’ sırça’’ veya ‘’kaşi’’ denmiştir.

2. Bir veya birden fazla ****lin ****l olmayan elementlerle birleştirilerek pişirilmesi sonucu oluşan inorganik bileşiğe seramik denir.

3. Tümi killi topraktan yapılan veya yüksek oranda kil ihtiva eden ham maddelerden üretilmiş , yüzeyi parlakça ve en sert seramik grubuna ‘’ porselen’’ adı verilir. Eski kaynaklarda fağfur denir.

4. Pişmiş topraktan çanak çömlek yapma sanatının Asurlular zamanına kadar uzadığı bilinir.

5. Pişmiş topraktan yapılan duvar kaplamalarına kaşi denilir.

6. Mimari yüzeyde günümüze kadar ulaşan çini kullanımı ilk olarak Kayrevan daki Sidi Ukbe Camii’nin mihrabında görülmektedir.

7. Perdahlı çinilerin en erken tarihli örneklerine Abbasiler devrinde Samerra da rastlanmıştır.

8. Yayınlarda cuerda seca adıyla anılan eski kaynaklarda lakabi denen renkli sır tekniği il defa Timurlular devrinde çıkmıştır.

9. Delhi Sultanlığı ve Babürler döneminde renkli sırlı tuğla üretiminin en önemli merkezi Mültan şehridir.

10. Anadolu Selçukluları nın büyük sultanı Alaeddin Keykubad tarafından yaptırılan Kubadabad sarayı, zengin figürlü çinilere bezenmiştir.

11. Renkli sır tekniğinde üretilmiş çinilere Anadolu da ilk olarak Bursa Yeşilcami de ve Çelebi Mehmet Türbesinde rastlamaktayız.

12. Renkli sır tekniğinde çini üzerine nakışlar, içine sır maddesi katılan boyalarla işlenir.

13. Bu yeniliklerde Al b İlyas Ali , Mehmet el mecnun ve Tebrizli ustaların payı büyüktür.

14. Edirne Şah Melek Camii nden sonra İstanbul da Fatih Sultan Mehmet in Çinili Köşk ü ve Mahmud Paşa Türbesi çini mozaik sanatının Osmanlıda son defa görüldüğü yapılardır.

15. Mavi- Beyazlı sır altı tekniğinin güzel örneklerine İstanbul Fatih Camii nde ve Manisa Valide Sultan Camii nde de rastlanmaktadır.xvıı yüzyılın sonlarında mavi beyaz çinilerde bir gerileme görülmektedir.

16. Türk Çini sanatının da bu tekniğin en son görüldüğü yer Hürrem Sultan Türbesidir.

17. Osmanlı döneminin en önemli çini üretim merkezi İzniktir.

18. XVII yüzyılın 2. Yarısında çok renkli (elvan) sıratlı tekniği gelişmiştir.

19. Türk çini sanatının zirvesine ilk defa İstanbul Süleymaniye Camii nde görülen hafif kabarık mercan kırmızısı renginin kullanıldığı, İznik kaşileriyle ulaşılmıştır.

20. Osmanlılar tarafından İznikte meydana getirilen ilk seramikler kırmızı hamurlu ve tek renkli sırla yapılmış olup bunlara birinci dönem İznik çinileri denmektedir.

21. Yakın zamana kadar Milette te üretildiği düşünülerek Milet işi denen bazı kırmızı hamurlu çinilerinde yapılan kazı ve araştırmalar sonucunda XIV yüzyılın 2. Yarısından XV yüzyılın başlarına kadar tarihlenen ikinci dönem İznik çinileri olduğu anlaşılmıştır.

22. İznik seramiklerinin üçüncü devresinde Selçuklu seramiğinden bazı etkiler taşıyan tek veya iki renkli motiflerle işlenmiş basitçe bir teknik kullanılarak ileri düzeydeki İznik çini sanatının parlak devresi hazırlanmıştır.

23. Dördüncü dönem İznik çini ve seramikleri Milet işi adlandırılmasında olduğu gibi , yine Şamda üretildiği için Şam işi adı verilen mavi beyaz çini grubunu oluşturur.

24. İznik atölyelerinin büyük bir teknik zaferi olan hafif kabarıkça parlak mercan kırmızısının kullanıldığı çiniler beşinci ve en son aşamayı gösterir ki bu renk klasik devir Osmanlı çini sanatının öne çıkan ayrıca vasfı olmuştur.

25. Osmanlı çinicilik sanatı tarihteki en yüksek seviyesine XVI yüzyılın ikinci yarısında erişmiştir. Türk çini sanatının klasik devri olarak kabul ettiğimiz bu dönem, Silivrikapı daki İbrahim Paşa Camii nin çinileriyle başlar.

26. Klasik üsluptaki İznik çinisi son sözünü 1600 tarihli Sultan III. Murat türbesiyle söylemiştir.

27. XVII yüzyılda yaygınlaşan Kabe tasvirli çini levhalar usta kitabesi bulundurmaları açısından önem arz etmektedirler.

28. XVIII yüzyıldan günümüze ülkemizin çini ihtiyacını Kütahya merkezli çini atölyeleri karşılamaktadır.

29. Çini ve seramik yapımında kullanılan malzemeler : Hamur – Boya – Sır

30. Sır : seramik hamurunun üzerine sürülen pişince eriyerek hamurun üzerini kaplayan ve ona cam ve camsı görünüm kazandıran, koruyucu ince şeffaf tabakaya sır denir.

31. ÇİNİ TEKNİKLER :

32. Renki sır tuğla : İnşa malzemesi olarak kullanılan tuğlaların bir yüzü şeffaf renksiz veya renkli sıra batırılarak pişirilmek suretiyle bina cephelerinde ışıltılı bir satı elde edilmiştir.

33. Düz çini (kaşi) ve çini mozaik (kaşigeri) : bu teknik XIII yüzyılda Anadolu Selçuklu çini sanatına kişiliğini kazandırmıştır.

34. Perdahlı çini : Batı kaynaklarından Luster tekniği olarak bilinen perdahlı çini ilk okarak Samerrada ortaya çıkmıştır. Dha çok sivil yapılarda veya kap kacak yapımında kullanılmıştır.

35. Mertabani : Batılı kaynakların Selehaddin i Eyüzlibi ye nisbetle ‘’ seladon ‘’ adını verdikleri bu teknik duvar kaplama çinilerinde değil evani yapımında kullanılır. Bu değerli çanak çömlek türünün zehirli yiyeceklere karşı duyarlı olduğu söylenir.

36. Sır üstü tekniği:desenler önceden sürülmüş sırlı tabakayla kaynaşarak zemine yerleşir.

37. Sır altı tekniği : En yaygın çini tekniğidir.

38. Minai (helf reng ): sır altı ve sır üstü tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla çok renkli bir satıh elde etmeye yarayan tekniğe minai denir. En çok Basra rakka ve kaşandır.

39. Renkli sır(lakabi) : ilk defa Timurlular döneminde ortaya çıkmıştır.

40. Mavi Beyaz : bu çiniler Uzakdoğu çağrışımı yapar.

41. Çok renkli ( elvan ) sır altı tekniği:Sadece sarı renk kullanılmaz ve İznikte üretilmiştir.

42. Klasik tarzda sır altı çinide şekil verilmiş parçalar 1200-1300 derece ısıda fırınlanarak pişirilir.

43. Selçuklu döneminde Konya çini süslemeciliğin merkezi durumundadır.

44. Osmanlı nın son devir mimarlarının başlattığı milli mimari hareketi yapılarının dış cephelerinde bilhassa pencere alınlıklarında ve kemer koltuklarında çini kullanımı son defa revaç bulmuştur.

45. İzzeddin Keykavus un türbesinin çinileri Marendli Ahmet e aittir.

46. Malatya ulucammi nin çinilerini Yakub b Ebubekir el malati yapmştır.

47. Sırçalı medresenin ustası Mehmed b mehmed b Osman el benna et tusi dir.

48. İstanbul yavuz sultan selim cami çinileri: Tebrizli Habib usta

49. Osmanlu nın son devir çinilerine en güzel örnek Hafız Emin Ustanın elinden çıkan Eyüt teki Sultan Reşat Türbesi çinileridir.

9. ÜNİTE DİĞER SANATLAR

1.Türk ahşap sanatının seçkin örnekleri nerelerdedir?

İstanbul Topkapı Sarayında *Türk ve İslam eserleri müzesinde * Ankaradaki Etnoğrafya Müzesinde

2. ahşap sanatında kullanılan ağaçlar nelerdir?

Ceviz sedir abanoz gül ıhlamur kestane meşe ve çam

3.ağaç işleme teknikleri ?

Oyma kabartma ve kakma olarak özetlenebilen teknikler : * düz satıhlı ve yuvarlak satıhlı derin oyma * eğri kesim * şebekeli oyma ( ajur ) * düz satıhlı ve kabartmalı kakma

4. düz satıhlı oyma tekniği nasıl uygulanır?

Sanatçının yüzeyden zemin içlerine doğru bıçağını dik tutarak çalışmasıyla oluşur

5.yüzeydeki kabartmanın yuvarlaklığını sağlayacak biçimde serbest hareketlerle çalışması hangi tekniktir?

Yuvarlak satıhlı derin oyma

6.şebekeli derin oyma ( ajur ) nasıl uygulanır?

Yüzeyi daha içten oymak ve bazı fazlalıkları dışarı çıkarmak suretiyle

7.türklerin ahşapla mazisinin çok eskilere dayandığını ortaya çıkaran?

Arkeolojik kazılarda Radloff’un 1865 te Altay Kurgalarında ve rudenkonun 1947-1949 yıllarındaki Pazırıkta buldukları ahşap eşyalar.

8.günümüze ulaşmış erken dönem İslam ahşap sanatı örneklerinde etkili olan?

Dönemin mimari eserlerinde kullanılan KABARTMA TAŞ tezyinatı

9.bunun örnekleri?

Berlin İslam eserleri müzesinde teşhir edilen Müşetta sarayı kabartmalı taş duvarlarındaki akantus ve asma yaprakları erken ve müteakip dönem ahşap eserlerinde OYMA tekniğiyle uygulanmıştır….fatimi dönemi el ezher camiinin ahşap kapısı da örnektir…

10.Selçukluda kullanılan teknikler nelerdir?

* oyma / kabartma *şebekeli oyma * çatma (kündekari) boyama

11 Selçuklu dönemi ağaç oyma işçiliğini yansıtan örnekler nelerdir?

Türk ve İslam eserleri müzesinde üzerinde sultan Keykavus b.Keyhüsrevin adı bulunan RAHLE ve Konya Mevlana müzesindeki rahle…

12.Konya Mevlana müzesinde sergilenen 1278 tarihli Selçuklu rahlesi hangi tekniğin örneğidir?

Esasını oyma tekniğinden alan yüzeydeki desenin oyulan yuvası içine başka bir ağaç parçasının tutkalla yerleştirilmesi tekniğinin örneğidir.

13.kündekari tekniği nasıl uygulanır ?

Bir ahşap iskelet üzerindeyan yana getirilen geometrik ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ve çivi kullanılmadan iç içe geçirilerek uygulanır.

14. kündekarin özelliği nedir?

İklim şartları ve zamanın getirdiği eskimeile parçalar kuruyup ufalsa da yerinden düşüp ayrılmaz

15.kündekari tekniğiyle yapılmış örnekler?

* Konya Alaaddin camiinin Ahlatlı bir ustaya ait 1155 tarihli Siirt Ulu camiinin Abdülfettah isimli ustaya ait 1191 tarihli Divriği ulucamiinin Tiflisli Ahmede ait 1241 tarihli minberleri

16.derin oyma tekniğindeki örnekler nelerdir?

12 – 14. yy llara ait Alaaddin Camii Malatya ve Kayseri Ulucamii Ankara Aslanhane Camii minberleri * Birgi ulucamii pencere kanatları * Ankara Hacı Bayram Türbe kapısı * Ahi şerafeddin sandukası

17.Beylikler ve erken Osmanlı devri örnekleri?

* 1306 Ankaralı davuda ait Çorum ulu camii minberi

*1320 Muzafferüddin e ait Birgi ulucamii minberi

*1367 Kastamou kasabaköy Camii kapı kanatları

*1376 Antepli Hacı Mahmad Fakihe ait Manisa ulucamii

*1399 Bursa Ulucamii minberleri

18.olağanüstü incelikte işlenen derin oyma tekniğiyle meydana getirilen eserler?

Konya Sadreddin Konevi Camii ve Bursa yeşil camiinin pencere kanatları Karaman imaret camii nin kapı kanatları

19.minber kürsü aksamı rahle ve korkuluklarda kullanılan teknik?

Şebekeli oyma tekniği

20.şebekeli oyma tekniğinde nasıl kompozisyonlar oluşturulmuş?

Çevresi oyulan palmet lotus ve kıvrık dallardan oluşan desenlerin en ince uçlardan birbirine bağlandığı zengin kompozisyonlar meydana getirilmiş.

21. Osmanlı döneminde ortaya çıkan yeni teknkler?

Tasarlanan desenin çeşitli malzemelerden kesilip hazırlanan parçaları uygun bıçaklarla oyularak hazırlanan çukur zemine yapıştırılır…ayrıca kesilip kullanıma hazır hale getirilen sedef fildişi v.b. malzemenin Çukur açmadan tutkalla mozaik biçiminde yan yana getirildiği uygulama da vardır…

22.osmanlı devrine ait en eski fildişi kakmalı eser?

2. beyazıd dönemine ait 1505 tarihli Kur’an mahfazasıdır.ayrıca Sedefkar Mehmet Ağa tarafından Sultan 1.ahmed için hazırlanan sedef bağa zebercet yakut ve zümrüt kakmalı taht ta gözalıcıdır.

23.ağaç ve kemiğin de kakma sanatında kullanıldığını gösteren eserler?

Fatih ve Yenicamii ile Beylerbeyi Hamidi Evvel camilerindeki 3-4 asır evvelinden kalma vaaz kürsüleri.

24.boyama dahil pek çok farklı tekniğin bir arada kullanıldığı Saltanat kayıkları nerededir?

İstanbul deniz müzesinde

25.15. ve 16. yy en güzel ahşap örnekleri?

Edirne 2. beyazıd camii Topkapı hazine dairesi kapları Bağdat ve revan köşkü kapıları

26. bu dönemde devreye giren teknikler?

Çiçekli bezemenin yanında Rumiler benek motifi fildişi kakma tekniğive bazı yazı frizleri

27.barok ve rokoko üsluplarının da etkisi altında kalarak yaygınlaşan teknikler?

17. ve 18. yy da sedef bağa ve fildişi kakma ve özellikle sedef mozaik teknikleri

28.Edirnekari boyama teknikleri uygulanan eserler?

19. yy da dolap kapakları çekmeceler lambalık ve kavukluklar ile tavan göbekleri

29.ahşap camilerin e eski örneklerine hangi yy da rastlanır?

13.yy

30.osmanlı öncesinden kalma ****l eşyalar hangi malzemeden yapılır?

Tunç veya pirinçten

31.madeni eşya yapımında kullanılan teknikler?

Dökme ve dövme

32. eserin tezyini değerini belirleyen nedir?

Obje üzerindeki kabartma desenler

33. kabartma desenler neyle sağlanır?

Alet yardımıyla yüzeyden derine inerek ya da ****l parçanın tersinden dövülmesiyle sağlanır.bazen de yüzeyde oluşturulan çukurların çeşitli maddelerle doldurulmasıyla…

34.osmanlıda görülen diğer teknikler nelerdir?

Oyma kakma çalma kazıma vidalama altın kaplama (tombak)savatlama zincir işi takı ve tören eşyasında kullanılan telkari ve mine.

35.bu tekniklerin uygulamasında hangi aletler kullanılır?

Ayak çarkı mengene demirci makası pense eğe ve kalem

36.maden sanatının eserleri nerelerde sergilenmektedir?

Topkapı sarayı askeri müze Türk ve İslam eserleri müzesi

37.halı sanatının Türk menşeili olduğu nu teyit eden?

Rudenko tarafından kazılarda bulunmuş olan m.ö.5-3. yy lara ait PAZIRIK halısı ve doğu türkistanın eski şehirlerinde ve turfanda 1900 lü yılların başında ortaya çıkan halı parçaları.

38.Pazırık halısının özellikleri?

1 89 x 2 m. Boyutlarında kareye yakın desimetreküpü 36 bin düğüm içeriyor…eser LENİNGRAD ERMİTAJ müzesinde sergilenmektedir.bubüyüklüğe bu kadar ince ve çok sayıda Gördes/ Türk düğümü o devir için çok şaşırtıcıdır.

39.Konya Alaaddin Camiindeki halılar kim tarafından fark edilmiştir?

1905 te Alman konsolosu LOYVED tarafından…üçü bütün 5 i parça halindeki bu halılar şu an İstanbul Türk ve İslam sanatları müzesinde bakım ve korumaya alınmıştır…

40.bu halıların özellikleri nelerdir?

En büyüğü 15 metre kare…koyu mavi ve kırmızı zemin üzerindeki desenler bu renklerin açık tonlarıyla oluşturulmuş.geometrik şekiller egemen ancak yeryer bitkisel motifler de var.etrafında kufi tarzı süslemede güzellik katmaktadır.

41.1930 da fark edilen 3 Anadolu Selçuklu halısı nerde fark edilmiştir?

Beyşehir Eşrefoğlu camiinde..konya müzesi koleksiyonlarında yerini almıştır…

42.15. yy ın sonlarında görülen halılar?

Daha çok geometrik desenlerin hakim olduğu HOLBEİN halıları

43.bu halılar ismini nerden alır?

Ressam holbeinin resimlerine konu olduklarından bu ismi almışlardır…batı Anadolu ve Uşakta dokunmuşlardır…

44.16. yy dan 19. yya kadar bu bölgede üretilen halıların özellikleri?

Renk ve desen olarak fevkaladedir…madalyonlu ve yıldızlı şeklinde iki tiptir..motif tasarımında biçim tekrarları yoluyla SONSUZLUĞA dikkat çekilir…

45.osmanlı saray halılarında görülen tesirler?

Bir dönem uygulanan düğüm sistemi ile İRAN tesiri Mısırın fethi ile de Memluk etkisi …

46.etkilere rağmen kendi özgün üslubunu kaybetmen bu halılar hangi halıların şekillenmesinde rol oynamıştır?

İngiltere İspanya ve Portekiz halılarının

47.seccadelerin üretimleri nerelerde olmuştur?

Konya Bergama Gördes kula Ladik Milas ve Kırşehir

48.anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme nedir?

Taş

49.taş nerelerde kullanılmıştır?

Eserlerin taç kapılarında büyük bir ustalık ve ince bir zevkle yoğurup anadoluya has bir üslup oluşturmuşlardır…

50.taç kapıların şekillendirilmeleri nasıldır?

Dikdörtgen çerçeveye göre şekillenen kapı üst kısmında sivri bir kemerle başlar etrafı yoğun süsleme yazı kuşaklarıvb. Tezyini öğelerle bezenmiş dikdörtgen niş ile tamamlanmaktadır.bu özellikleri ile benzersiz bir ihtişam ifade ederler…

51.müslüman sanatkarın ruh inceliği gösteren eserler?

Erzurum çifte minareli medrese Sivas gökmedrese Divriği ulu camii Konya ince minareli medresenin taç kapılarındaki tezyinat.

52.taç kapılarda kullanılan motifler?

Bitkisel motifler geometrik desenler geçmeler çokgenler yıldızlar rozetler…..y assı ve işlemeli olanlar kadar kabarık ve içi boşaltılmış olanlar da vardır…

53.kale görünümlü anıtsal yapıların özellikleri?

*Duvarlar yontulmuş taşlarla sade şekilde yapılır.

*pencereleri az ve küçüktür.

*bu sade yapıların ihtişamını ince işçilikleriyle TAÇ KAPILAR temsil eder.

54.taç kapıların özellikleri?

Hayranlık uyandıran mimarileri karakteristik süslemeleri dikkat çeker..çok büyüktürler.bazen duvardan bile yüksektirler.her kapı kendi dekor ile tektir.mimarileri tek renkli ve geometrik dekore edilmiştir…

55.divriği ulu camiinin kuzey kapısında hangi süsleme vardır?

Açılmış durumda betimlenmiş büyük lotus yaprakları

56.hurma ağaçları nerelerde kullanılmıştır?

Sivas gökmedrese Erzurum çifte minareli medrese

57.bu süslemelerin yanında ayrıca kullanılan süslemeler?

Bazı hayvan figürleri sadeleştirilerek kullanılmıştır.örneğin bir yılan bir çok eğri ve doğru çizgilerin birleşmesiyle bir sürü silme ve küçük sütunlara dönüşmüştür.

58.taş üzerine oymalarda örneklerine çok rastlanan motifler?

RUMİ….kufi ve sülüs yazı da kullanılmıştır.

59.selçuklu taş yapılarda görülen figürler?

İnsan ve hayvan figürleri sırt sırta vermiş kartal kuş kadın ve erkek insan başları…KAYSERİ DÖNER KÜMBETTE ise aslan resimleri vardır.

60.kubbelerde ne kullanılmış?

Tuğla

61. tuğlaları farklı dizilerek hangi motifler yapılmış?

şerit motifleri baklavalar döne döne giden hareketler..bazılarının ise kubbe içi parlak renkli çinilerle kaplanmıştır.

62.erken dönem Osmanlı mimarisinde Anadolu Selçuklu geleneğini sürdüren yapı?

Bursa yeşil camii taç kapısı

63.osmanlı sonrasında bu ihtişam yerini neye bırakmış?

Zamanla daha mütevazi kapılara…kapı yerine yapı iç hacim genişliği ve yüksekliği itibarıyla büyütmüşlerdir.

64.osmanlıda mukarnas taş işçiliğinin gözdeleri?

Mihraplar minberler cümle kapıları şerefeler….sütun başlıkları da kendine özgüdür…şerefe ve mahfil şebekeleri mermerden oyma geometrik geçmeleriyle dikkat çeker.

65.kitabeler nasıl yazılardan oluşur?

Sülüs ya da talik celisi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan.

9. ÜNİTE AHŞAP SANATI

1. Ağaç işleme teknikleri arasında şunları sayabiliriz : Düz satıhlı ve yuvarlak satıhlı derin oyma, eğri kesim , şebekeli oyma , düz satıhlı ve kabartmalı kakma.

2. Bazen de yüzeyi daha da içten oymak ve bazı fazlalıkları dışarı çıkarmak suretiyle ajur denen şebekeli derin oyma tekniğine başvurulur.

3. Selçuklularda ahşap işlerde daha çok oyma kabartma , şebekeli oyma , çatma ve boyama teknikler kullanılmış

4. Kündekari tekniğinde bir ahşap iskelet üzerinde yan yana getirilen geometrik mahiyetteki ahşap parçalarla bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler tutkal ya da çivi kullanılmaksızın iç içe geçirilmek suretiyle eser tamamlanır. Dolayısıyla iklim şartları ve zamanın getirdiği eskime ile bu parçalar kuruyup ufalsada yerinden düşüp ayrılmaz. Bu tekniğe kündekari diyoruz.

5. Ahşap sanatçısı = nahhat , sedefkar.

6. İbn Battuta ve Evliya çelebi gibi ünlü gezginler seyahatnamelerinde Anadolu nun ilgili bölümlerini gezerken buralardaki maden kaynalarından ve üretilen eserlerde uygulanan işcilikten bahsederler. Mesela Erzincan ve Tokat bakır , Gümüşhanede gümüş memleketidir.

7. Osmanlı öncesinden kalma üzerinde işcilik olan ****l eşya , altın yada gümüş olmayıp daha çok tunç ve pirinçtendir.

8. Madeni eşyanın yapımında dökme ve dövme teknikleri kullanılır. Obje üzerindeki kabartma desenler eserin tezyini değerini bilir.

9. Türk coğrafyasında maden sanatı alanında yüzyıllar içinde meydana getirilmiş sayısız eser İstanbulda ki Topkapı Sarayı , Askeri müze ve Türk ve İslam Eserleri Müzesi ile pek çok dünya müzesinin koleksiyonlarında sergilenmektedir.

10. Halı kelimesi Farsça olduğuda söylenen ‘’kali’’ den gelme bir kelimedir.

11. Birçoğu yabancı olmak üzere yakın dönem araştırmaları , halı sanatının Asya ve Türk menşeli olduğunu ortaya koymuş bulunmaktadır. Rus arkeolog Rudenko tarafından kazılarından bulunmuş olan milattan önce VIII yüzyıllara ait pazırık halısıda Doğu Türkistan şehirlerinde bulunmuştur..

12. 1,89 x 2 m. Boyutlarında kareye yakın pazırık halısının desimetreküpü 36000 düğüm içermekte olup eser Leningrad ertimaj müzesinde teşhir edilmektedir..

13. Düğümlü halıların İslam coğrafyasındaki yayılışı Türklerin batıya doğru ilerlemesi ile ilgilidir.

14. XV yüzyılın sonuna doğru daha çok geometrik desenlerin hakim dolduğu holbein halıları karşımıza çıkar. Ressam holbein in tablolarına konu olduğu için bu adla anılırlar.

15. Madalyonlu ve yıldızlı şeklinde 2 tiple ele alınabilecek bu halıların motif tasarımında biçim tekrarları yoluyla sonsuzluğa dikkat çeker.

16. Anadolu Selçuklu mimarisinde ana malzeme taştır.

17. Osmanlı döneminde mihraplar mimberler cümle kapıları ve minare şerefeleri mukarnaslı taş işciliğinin gözde alanları olarak karşımıza çıkar.

18. Cami medrese türbe gibi yapıların girişlerinde yer alan yapının inşa ya da tamiri ile ilgili veya mensur bilgiler içeren sülüs yauh ta lik celisi ile kabartma tekniğinde işlenmiş yazılardan oluşan kitabeler de Osmanlı taş işciliğinin bir başka hüner alanını teşkil eder.

10.ÜNİTE TÜRK DİN MUSİKİSİ SORU CEVAPLARI

1.musikiyi birbirine benzemeyen çeşitli seslerden meydana gele icra” olarak tanımlayan kimdir?

PİSAGOR

2.ibni sinaya göre musiki nedİr?

Birbiriyle uyumlu olup olmadığı yönünden sesleri ve bu sesler arasındaki zaman sürelerini araştıran matematiksel bir ilimdir.

3.sesleri kulağa hoş gelecek şekilde düzenleme sanatı olarak taımlayan düşünür?

JEAN JACQUES ROUSSECAU

4.musikiyi sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatı olarak tanımlaya? EMMANUEL KANT

5.Ana hatlarıyla musiki nasıl tarif edilebilir?

Bir duygu bir düşünce veya tabii bir olayı tarif etmek gayesiyle ahenkli seslerin belli bir sanat anlayışı içerisinde ritimli/ritimsiz şekilde estetik olarak bir araya getirilme sanatı.

6.bir milletin ahlaki yönüyle nasıl idare edildiğini anlamak istiyorsanız o milletin musikisini inceleyiniz sözü kime aittir?

FİLOZOF KONFİÇYUS

7.” Müzik yerle gök arasındaki her varlığı hiç kimsenin dayanamayacağı bir kudretle sarsar “ sözü kime aittir?

İngiliz edebiyatçısıWİLLİAM SHAKESPCARE

8.mevlana musikinin önemini hangi sözlerle belirtmiştir?

Allah aşıkları için ruhun gıdasıdır.Zira musikide gerçek sevgiliye kavuşma ümidi vardır.

9.müzik insanı Allah’a en fazla yaklaştıran şeydir ve bütün felsefelerin üstündedir” sözü kime aittir?

Alman besteci LUDWİG VAN BEETHOVEN

10. “ musiki doğrudan doğruya ruha hitab eder ruh da kendisini ancak musikinin desteğiyle en iyi şekilde ifade edebilir” sözü kime aittir?

Alman edebiyatçı JOHANN WOLFGANG VAN GOETHE

11.musikinin seslerin doğal taklidinden doğduğunu iddia eden kimdir?

LUCRECE

12.arapların sesle yaptığı nağmeye ne ad verilirdi?

Terennüm

13.şiirle söylediklere nağmeye ne ad verilirdi?

GINA

14.arap musikisinde Hz.Osmana kadar hangi formlar icra edilirdi?

HUDA ve NASB

15.DAHA SONRA HANGİ FORMLAR İCRA EDİLMEYE BAŞLANDI?

SİNAD ve HEZEC

16.hicaz’da profesyonel okuyucular ( MUGAANNİLER) hangi dönemde çıkmıştı?

Hz.Osman devri

17.dört halife devrinin sonlarında düzenlenen form ve özellikleri?

EL GINAÜ’L MUTKAN (veya gınaür rakik) adlı form….o zamana kadar icra edilen musiki formlarından sanat değeri yüksek aruza dayanan ve ağır ritmle seyreden bir formdur.

18.musiki halife saraylarına hangi dönemde girmiştir de bu sayede devlet adamlarının musikiye ilgisi artmıştır?

EMEVİLER devri

19.bu devirde meşhur olan okuyucular?

* tuveyz * azzetül meyla * gariz * said b. Miscah * ibni muhriz * ebu said cemile * ibni süreyc * mabed ve delal

20. İslam aleminde ilk musiki nazariyesini yazan kimdir?

YUNUS EL KATİB

21. yunus el katip arap musikisinin 4 temel taşı olarak kimleri söyler?

*said b. Miscah * ibni muhriz * gariz *ibni süreyc

22.greklere ait nazari musiki eserlerinin tercümesine ne zaman başlanmıştır?

ABBASİLER DÖNEMİNDE

23.bu tercümeler nerede yapılmıştır?

Bir tür İslam üniversitesi olan BEYTÜLHİKME De

24. Beytülhikme kim tarafından yaptırılmıştır?

830 da halife MEMUN tarafından

25.abbasiler döneminde bestecilik yönüden zengin repertuvarın oluştuğu nasıl anlaşılabilir?

Musikişinas Yahya el mekki nin kaleme aldığı KİTABÜL EGANİ nin 12 bin besteyi içine aldığından.

26.bu dönemin önemli musikişinasları?

*Yahya el mekki * ibn cami * İbrahim el mevsıli * ishak el mevsıli * İbrahim b. Mehdi *ziryab *barsüma

27.musiki teorisi üzerinde çalışan ilk İslam filozofu?

YAKUB BİN İSHAK KİNDİ..

28.kindi’nin çalışmaları?

* musikiye dair 10 risale yazmıştır * arap musikisinde ilmi ekolün kurucusudur. * ebced harflerine dayalı nota sistemi kurmuştur. * musikiyi felsefe mantık geometri aritmetik ilimleriyle birlikte değerlendirmiştir.

29. Kindiden sonra çalışmaları günümüze ulaşan İslam filozofu kimdir?

FARABİ

30.iyi bir icracı olan farabinin yazdığı üç eserden en genişi ?

EL MUSİKAL KEBİR ( batı ve İslam dünyasında musiki teorisi ve felsefesi hakkında yazılmış en sistemli eserlerden biridir)

31.eserde nelerden bahsedilmiş?

* Greklerin bu konularda ileri sürdüğü fikirler açıklanmış *onlardan eksik olarak ulaşan bilgiler düzenlenerek tamamlanmış * musiki aletleri konusunda da en kapsamlı eser

32. musiki konusunda farabiden sonra ki en ciddi çalışmalar?

Muhammed b. Ahmed el Harizmi nin MEFATİHUL ULUM * trigonometrinin kurucusu Ebul Vefa el Buzcani nin “ika” ya dair eserleri

33. X. yy da Basrada dini siyasi felsefi ve ilmi amaçlarla ortaya çıkan İHVANI SAFA nın bu konulardaki düşünceleri nerde yer alır?

İhvanı safa risaleleri adlı külliyatın musiki bölümünde

34.ibni sina hangi eserlerinde musikiye uzun yer vermiştir?

* eş-şifa * an necat * danişname i Alai

35.bu alanda eser verenler?

İbni sinanın talebesi ibni zeyle fahreddin er razi *nasiruddinii tusi

36.musikişinasların hayatlarını anlatan eserler?

Mesudinin miracüz zeheb *ebul ferec el isfahaninin el egani

37.13. yy da musiki alanında yeni bir dönem başlatan?

Fizik alimi safiyuddin el urmevinin yazdığı Kitabul etvar fi marifetin nagam vel evtar eseri

38. eski Türklerdeki dini nitelikli 3 büyük ayin?

1- avlarının bereketli olması için düzenlenen ve sığır adı verilen sürgün av ayinleri

2-şeylan şilan şölen çeşn yahut toy denilen kurban ayinleri

3-ölen kişinin ruhunu n dinlenmesini sağlamak amacıyla düzenlenen ve yuğ adı verilen umumi matem ayinleri

39.Türklerin musiki aletleriyle icra ettikleri terennümlere ne ad verilir?

GÖK veya KÖK

40.sesli okunanlarına ne denirdi?

IR ve DULE

41.şiirle beste yapma hangi halife devrindedir?

HZ.Ömer devrinden itibaren

42 Hz.Peygamber efendimizin “ sana Davuda verilen mizmarlardan biri verilmiş” buyurdukları sahabe kimdir?

Ebu musa el eşari

43.güzel ses Kuran’ın metninin önüe geçmeye başlayınca hangi ilimler ortaya çıktı?

Tecvit ve kıraat ilimleri

44.önceden bestelenmemiş eserlere ne denir?

İrticali veya doğaçlama

45.dini musiki kaç bölümde incelenmiş?

2 bölümde.1- cami musikisi 2- tekke (tasavvuf) musikisi

46.cami musikisinin icracıları kimlerdir?

İmam ve müezzin

47.imam ve müezzinlerin birbirini takip eden okumalarda dikkat etmeleri gereken?

Aynı makamları veya birbirine uyuşan makamları ve dizileri kullanmaya özen göstermeleri

48.bütün müezzinlerin katılımıyla icrs edilen müezzinlik faaliyeti?

Cumhur müezzinliği

1. Pisagor musikiyi ‘’birbirine benzemeyen çeşitli seslerden meydana gelen icra’’ olarak tarif eder. Filozof be tıp bilgini İbn Sina ya göre musiki ‘’ birbirleriyle uyumlu olup olmadığı yönünden sesleri ve bu sesler arasındaki zaman sürelerini araştıran matematiksel bir ilim’’ dir. Yazar ve düşünür Jean-Jacques Roussecau (Ruso) musikiyi ‘’ sesleri kulağa hoş gelebilecek şekilde düzenleme sanatı ‘’ , filozof Emmanuel Kant ise ‘’ sesler aracılığıyla birbirini takip eden güzel hisleri ifade etme sanatı’’ dır.

2. Filozof konfiçyus : Bir milletin ahlaki yönüyle nasıl idare edildiğini anlamak isterseniz o milletin musikisini inceleyiniz.

3. William Shakespcare : müzik yerle gök arasındaki her varlığı hiç kimsenin dayanamayacağı bir kudretle sarsar.

4. Mevlana : Musiki Allah aşıkları için ruhun gıdasıdır.Zira musikide gerçek sevgiliye kavuşma ümidi vardır.

5. Ludwing van Beethoven : Müzik insanı Allah a en fazla yaklaştıran şeydir ve bütün bilgilerin bütün felsefelerin üstündedir.

6. Goethe : Musiki doğrudan doğruya ruha hitabeder, ruh da kendisini ancak musikinin desteğiyle en iyi şekilde ifade edebilir.

7. İnsan duygularını ifade edebilmek için iki önemli vasıta kullanır. Söz ve Ses

8. Arapların sesle yaptıkları nağmelere terennüm , şiirle söyledikleri nağmelere gına denir.

9. Arab musikisinde hz Osman dönemine kadar huda ve nasb adı verilen iki basit form icra edilmekteydi.daha sonra sinad(senad) ve hezec adlı formlar icra edilmeye başlandı.Hz Osman devri Hicazda profesyonel anlamda okuyucuların (muganniler) ortaya çıkmaya başladığı dönemdir.

10. Dört halife devrinin sonlarında o zamana kadar icra edilen musiki formlarından sanat değeri yüksek aruza dayanan ve ağır ritimle seyreden el-gınaü l mutkan adlı bir form düzenlendi.

11. İslam aleminde ilk musiki nazariyesi eseri yazan Yunus el Katip , Said b Miscah , İbn Muhriz Gariz ve İbn Süreye in Arap musikisinin dört temel taşı olduğunu söyler.

12. Musikişinas Yahya el Mekki nin kaleme aldığı Kitabü l Egani nin 12000 besteyi içine aldığı söylenir.

13. İslam dünyasındaki ilk nazari musiki çalışmalarının ürünleri VIII yüzyıldan itibaren alınmaya başlanmıştır.

14. Yakub b İshak Kindi musiki teorisi üzerine çalışan ilk İslam filozofudur. Musikiye dair on risale yazmış olan Kindi Arap musikisinde ilmi ekolün kurucusu kabul edilir.

15. Farabinin musiki konusunda yazdığı 3 eserden en genişi el-Musika’l kebir

16. XIII yüzyılda fizik alimi safiyüddin el urmevi kaleme aldığı kitabül edvar fi marifetin nagam ve vel evtar adlı eseriyle musiki alanında yeni bir dönem başlatmıştır.

17. Kutbünnayi Osman dede yine bir nota sistemi icat etmiş, Rabt-ı tabirat-ı musiki adlı bir musik kitabı yazmıştır. Daha sonra Yenikapı mevlevihanesi şeylerinden abdülbaki nasır dede, III Selim in isteği üzerine yeni bir nota sistemi düzenlemiş ve ayrıca Tedkik u tahkik adlı bir musiki nazariyatı ele almıştır.

18. Ermeni kilisesi mugganilerinden Hamparsum Limonciyan kendi adıyla anılan bir nota sistemi geliştirmiş ve bu siste geniş ölçüde benimsenmiş , Batı notası yerleşinceye kadar XIX. Yüzyıl boyunca kullanılmış.

19. Salih Murat Uzdilek in çalışmalara katılmasıyla bugün Arel – Ezgi –Uzdilek olarak adlandırılan ses sistemi ortaya çıktı.

20. Tonguzların şaman Altay Türklerinin kam Kırgızların bahşı Oğuzların ozan adını verdiği kişiler Türklerin en eski çalgısı olan kopuz eşliğinde şiirler okurlardı..

21. Hz Ömer devrinden itibaren şiirlere besteler yapılmaya başlandığı söylenir.

22. Kur an okuyuşunda yardımcı unsur olan güzel ses, sanki Kur an ın metninin önüne geçmeye başladı bunun üzerine tecvid ve kıraat ilimleri ortaya çıktı.

23. Zikir meclislerinde asıl olan zikirdir.Musiki ise zikrin devamlılığını sağlayan bir araç görevini üstlenmiştir.

24. Musiki 2 ana bölümde incelenir : – Cami musikisi – tekke (tasavvuf) musikisi

25. Cami musikisini icracıları imamlar ve müezzinlerdir.

26. Cumhur müezzinliği namaz kılınırken bütün müezzinlerin faaliyet etmesidir.

27. Ezanın minarede okunmasına dış ezan Cuma namazının farzından önce içeride okunmasına ise iç ezan denir.

28. Tesbih: Subhanallah kelimesini söylemek suretiyle Allah(c.c) ın bütün kusurlardan ve eksikliklerden uzak bulunduğuna inanmak onu yüceltmek anlamında olan tesbih , bu maksatla her vakit namazının sonunda otuz üçer defa sübhanallah , elhamdülillah , Allahü ekber, sözlerini teremmüm etmekten ibarettir.

29. Ramazan ayında ve mübarek gecelerde sabaha doğru müezzinler tarafından okunan ve sübhane l melikü l Mevla veya sübhane l melikü l a la sözleriyle başlayan eserlere de tesbih ilahisi adı verilmiştir.

30. Temcid: Minarelerde ezandan ayrı olarak Allah a yapılan dua ve münacatlardır. Üç aylarda recebin ilk gecesiyle başlayarak ramazanın teravih kılınan ilk gecesine kadar yatsı namazının ardından ramazanda ise sahurdan sonra müezzinler ve cemaatin katılımıyla minarede okunurdu.

31. Tekbir: herhangi bir dini merasimin heyecanı içersinde topluca belirli bestesiyle okunan Allah ın yüceliğinin ifade eden cümlelerdir.Tekbirin bestekarı Buhirizade Mustafa Itri dir.

32. Tekke musikisi formları : Mevlevi ayini , durak , şuğul ve nefes

33. Kuud zikri : diz çöküp oturularak başı sağa sola çevirmek. Yapan kişi : kuudi

34. Kıyam zikri : ayakta beline kadar eğilip kalkmak. Yapana kıyami

35. Devran zikri: ayakta kolkola veya el ele tutuşarak düzenli tempo ile dönmek.yapan devrani

36. Zikirdeki dini musiki eserlerini zakirbaşı idare ederdi.

37. Tekke zikirlerinde mahzar halile kudüm bendir nevbe gibi vurmalı sazlar – Mevlevi ayinlerinde ney ve Türk musiki sazlarının hemen hepsi. Bektaşi de ise bağlama ailesi kullanılmıştır.

38. Mevlevi semaı kısaca aşk meclisi olarak ifade edilir.mevlevi ayini kıyamet gününü , sema insanın miracını simgeler.

39. Semazenin başındaki sikke mezar taşı – tennüre kefen – hırka kabir. NEY insan ı kamili – ney üflemesi ölümden sonra sur sesiyle dirilmeyi anlatır.

40. Her birine selam adı verilen 4 bölümden oluşur Mevlevi ayini. Ayini icra edenlere mutrip. Ayin okuyanlara ayinhan denir bunları kudümzenbaşı yönetir.

41. Durak: Mevlevilik ve Bektaşilik dışındaki tarikatların hemen hepsinde zikrin 1. Bölümünü teşkil eden kelime i tevhid den sonra ism i celal zikrine geçilmeden önce verilen arada bir veya 2 zakir tarafından okunan eserlerdir.usulsüz olarak bestelenen durakların güfteleri Türkçedir.

42. Şuğul: Türk bestekarları Türk musikisi makam ve usulleriyle bestelenmiş Arapça güfteli ilahilere verilen isimdir.

43. Nefes: Çoğunlukla Bektaşi tarikatına bağlı şairler tarafından kaleme alınmış tasavvufi güftelerin bu tarikat çevresinde düzenlenen sazlı sözlü toplantılarda okunan şeklidir.ağır usulle söylenirse oturak yürük usullerle söylenenlerine ise şahlama denir.

44. İlahi : dini tasavvufi içerikli çoğunlukla Allah ve peygamber sevgisiyle tanınmış din büyüklerinin üstün vasıflarını dile getiren manzumelerin Türk musiki makam ve usulleri çerçevesinde bestelenmiş şeklidir.

45. Na’T : Hz Peygamber (sav) ın isim ve sıfatlarının örnek ahlakının üstün özelliklerinin mucizelerinin konu olarak alınıp ondan şefaat dileklerinin dile getirildiği manzumelerin Türk musikisi makam ve kaideleri çevresinde iricalen veya bestesi ile okunmasıdır.camilerde na’than tarafından okunurdu. Tekkelerde ise zakir ve zakirbaşları tarafından icra edilirdi.

46. Na’t ı Mevlana = Mustafa ıtri efendi

47. Sala : Arapçada dua ve namaz anlamlarına gelen sala hz Peygamber (sav) e Allahta rahmet ve selam temenni eden nu metheden onun şefaatını dileyen aile fertlerine ve yakınlarına dua ifadeleri içeren belirli bestesiyle veya serbest olarak okunan güftelerin genel adıdır.

48. Sabah selası : eserin bestekarı Itri dir görüşü yaygın ise de hatib zakiri hasan efendinin bestelediğini söyleyenlerde vardır.

49. Cuma ve bayram salası : Bayati makamındaki eserin bestekarı hatib zakiri hasan efendidir.

50. Cenaze salası: vefat haberi duyurmak için ve cenazeden sonra okunan sala olarak 2 çeşittir.

51. Minarelerde okunan cenaze salası: belli bir vakti olmayan cenaze namazının kılınacağını haber verir. İlk defa mısırda fatimiler zamanında başlamıştır.

52. Cenaze namazından sonra okunan sala hüseyni makamındaki bu eser hatib zakiri hasan efendi tarafından bestelenmiştir.

53. Salat ı Ümmiye Hz Peygamber (sav) e aile fertlerine ve yakınlarına dua ifadelerinden ibarettir. Sagah makamındadır. Itri tarafından bestelendiği öngörülsede Suphi ezgi, Hatib zakiri hasan efendiye ait olduğunu söyler.

54. Tevşih: Mevlid ve miraciye gibi hacimli eserlerin bahirleri arasında okunmak üzere bestelenmiş , güfteler her yönüyle hz Peygamber i konu alan ilahilerdir. Okuyana tevşihan denir.

55. Mevlid: hz Peygamber (sav) ın doğum yıldönümünde yazılan eserlerdir. İlk mevlid mısırda fatimiler devrinde Muiz lidinillah döneminde başlar. İslam edebiyatının ilk mevlid kitabı : et tenvir fi mevlidi s siraci l Münir – ibn dihye.

56. Osmanlıda ilk resmi mevlid merasimleri sultan III MURAD zamanında başlar.

57. Vesiletü n necat (kurtuluş yolu) – Süleyman çelebi

58. Mevlidin bestekarı : Bursa lı Sekban adı musikinaş.

59. Mevlidin her bölümü (bahir) mevlidhan denilen bir kişi tarafından bahirler arasındaki tevşihler grubunca okunur..

60. Miraciye: Mi rac ı ifade etmek için yapılır. Musiki formu olarak işlenmesi sadece Osmanlılar a aittir.

61. Miraciye bestekarı : Osman dede

62. Mersiye: dar çerçevede hz Hüseyin ve diğer Ehli beyt mensuplarının Kerbela da şehid edilmeleri üzerine yazılan eserler için kullanılmıştır.

63. Saygı için enstruman kullanılmaz.

64. Kaside: Allah (c.c) Hz Peygamber (sav) ve diğer din büyüklerinden İslam dinini ibadet ahlak ve çeşitli yönleriyle tasavvufi meselelerinden söz eden bu arada bazı düşünce fikir ve nasihatları içeren dini – tasavvufi şiirlerin bir kişi tarafından herhangi bir enstrümanın eşliği olmaksızın okunmasıdır. Kasidehanlar okur.

İslam Ahlak Esasları
1.Ünite

*islam ahlakı, islam dininin bir parçası mütemmim cüzüdür.Yani tamamlayıcı

parçası.

*Hz.Peygamberin insanlığa öğrettiği hayat düzenine DİN denir.

*Arapçada din kelimesi ile borç anlamındaki “deyn” kelimesinin yazılışı

aynıdır.

*Klasik ahlak eserlerinde 3 sorun ele alınmıştır.

-Ahlaki davranışın kuralları zikredilmiştir.

-Bu kuralların uygulanış şekli, yaşanmış örnekler üzerinden

gösterilmiştir.

-Ahlaki eğitimin amacı ahlaklı davranmayı bir meleke haline getirmektir.

*İki türlü ahlak anlayışı söz konusur.

-faziletlerin kazanışması ve faziletli olma olarak ahlak..

-kurallı yaşama ve kurallara uygun davranma olarak ahlak…

*zevi’l ukul: Akıl sahipleri demektir.

*ihtiyar:hayrı iyiyi varlığa yakın olanı tercihe yatkınlık

*hüsn-ü ihtiyar:kendisindeki hayır cihetini keşfetmesi.

*mütemim cüz:tamamlayıcı parça..

*Ahlaki terim ve kavramlar ile ahlaki önermelerin anlamı ve birbiri ile

irtibatını bunların nasıl temellendirildiğini inceleyen bilim dalına AHLAK

FELFESİ denilir.

*Ahlak kavramının değerlendirme alanına giren alanlar:

-insan davranışları

-meslek ilkeleri

-genel hayat tarzı

-davranışlar üzerinde yapılan felsefi araştırmalar.

*insanın ahlaki seçimlerini yaparken göz önünde bulundurduğu değer ile

ilkelerin oluşturduğu çevreye zihinsel çevre denir..

2.Ünite

*Davranış düzenleri arasında makul bir tercih yapılamayacağını, iddia eden

insanların bütün kararlarının nihai olarak eşdeğer olduğunu savunan bu

tavra AHLAKİ GÖRECELİK/AHLAKİ RÖLATİVİZM denir.

*İslam ahlakının temelinde Kuranı kerim hz.peygamberin uygulamaları ve

sahabelerin buna fiili ve kavli şahadetinin muhtelif cihetinden kaynak

değeri vardır.

*Kaynak kavramı:bir varoluş düzeni olarak islam ahlakının kökeni aslı ve

varlık sebebini ifade eder.

*İnsan yetiştirme sürecinde sadece şeyleri ve nesneleri değil aynı zamanda

neyin nasıl yapılacağıda öğrenilir.

*İslam ahlakının kaynağı vahiydir.

*Ahlak alanın ilim haline getirilme süreci.

-rivayetlerin tasnifi

-buradan kuralların çıkarılması

-rivayetler ile kurallar arasındaki irtibatı kurmanın makul yolu-yönetmini

müzakere edilerek ortaya konulmasıdır..

*Ahlak ilminin vazifesi..

-bütün rivayet ve veriler önce TASNİF edilir

-Sonra bunlar fasıllara ayrılarak TAFSİL edilir.

-Rivayet ve verilerin anlaşılması aşamasınada TAHSİL denilir.

*İslam ahlakının ana kaynağı akıl ve nakildir.

3.Ünite

*Ahlakın temel kavramlarını ilkelerini ve kurallarını temellendiren

düzenli ve tutarlı açıklamalara AHLAK TEORİSİ denir.

*İslam Ahlak teorileri 3 kısma ayrılır.

-Kuralcı ahlak teorileri

-Karakterci ahlak teorileri

*Nassi Ahlak teorisinde nasslarda doğru ve yanlış için pek çok terim

kullanılır. hayır , birr kıst iksat adl hakk ma’ruf ve takva…doğru

fiiller genelde salihat yanlış ve günah fiillerde seyyiat olarak

isimlendirilir…

*Mutezile öğretisindeki 5 esas prensib.

-tevhid -emir bil maruf/nehiy anil münker

-adalet -vaad ve vaid (Allahın iyilk yapanları mükafatlandırma kötülük

yapanları cezalandıması zorunludur)

-menzile beynel menzilleteyn:büyük günah işleyenler ne müslüman nede kafir

sayılırlar.bu ikisi arasında bir konumdadırlar.Ahirette ne cennete ne

cehenneme giderler Araf denilen yerde ikisi arasında kalırlar.

*Mutezileye göre bilgi 2 ye ayrılır.

-zaruri bilgi

-müktesab bilgi

*İstitaat: bir fiili yapma yada terk etme gücünü ifade eder.

*Ebul hasan ek elari mutezileye 3 ana melekede karşı çıkmıştı

-halkul kuran-kuranı kerimin yaratılması

-ruyetullah:Allahın görülmesi

-kulların fiileri

*Eşariye göre insan fiilerin yaratıcı değildir .Hayır ve şerrin yaratıcısı

Allahtır.

*Eşariye göre fiil failin yoktan kasıtlı olarak varoluşa geçirdiği şeydir.

bunu gerçekleştiren failde Allahtır.

*Eşari insanın ahlaki sorumluluğunu önce yaratılmış olan kazanma gücü yani

KESB ile açıklamaktadır.

*mutezileye göre insan kendi fiillerinin yaratıcısıdır.Eşariliğe göre

değildir insan Allahın yarattığı fiillerin kesbeder.

*Mutezileye göre insan aklının ahlaki değerler hakkındaki bilgisi

zorunludur.Bilgiler grubuna girer. yani insan aklıyla iyi ve kötüyü bilir.

eşarilikte ise insan ahlaki değerleri sadece vahiy yoluyla bilebilir.

*maturudi mezhebine göre Ahlaki olanlarda dahil insan fiileri bir yönden

Allaha ait diğer yöndende insana aittir.İnsan fiillerini Allah yaratır

insanda bu fiileri kesbeder yani kazanır.

*maturudi ahlak teorisinde ahlak fiileri ikiye ayrılır.

-kendinde iyi veya kötü olanlar

- bir ihtiyaca duruma başlangıç yada sonuca göre iyi veya kötü olanlar

*Ahlak islam filozofların göre 3 ana konu üzerinden açıklanır.

-tedbirül menazil siyasetül müdün

*filozoflara göre iyi 3 gruba ayrılır.

-kendiliğinden iyi mesela mutluluk gibi..

-başka bir şey için yani vasıta olarak iyi servet gibi..

-hem vasıta hemde gaye olarak iyi mesela bilgi gibi…

*tasavvufta fakr insanın hiçbirşeye sahip olmaması değil hiçbirşeyin

insana sahip olmamasıdır.

*hürriyet anlayışı filozof ve kelamcılara göre hürriyet ahlakın hareket

noktası sufilere göre ise ahlakın gayesidir.

4.Ünite

*Kuranı kerimde yerküreyi ifade etmek için ARZ kelimesi kullanılır..

*İnsanların sorumlu ve özel bir varlık haline getirildiğini ifade eden

kavramlar eşref-i mahlukat (yaratılmışların en şereflisi) ve halifetullah

fil arz (yeryüzünde Allahın halifesi) tabiri kullanılır.

*İnsan kendi kendine zulmedebilir.

*İnsan Allahın isim ve sıfatlarının tecelligahı olması demek insanın bu

dünyada düzen kurarak arzı imar edebilme gücüne sahip olması anlamına

gelir.

*İslam dininde mekasidü’ş şeri’a olarak ifade edilen 5 maksad hep

muhafazaya işaret eder..

bunlar:

-aklı muhafaza

-dini muhafaza

-nefsi muhafaza

-nesli muhafaza

-malı muhafaza

*ahlakın EN TEMEL kavramı iyi ve kötüdür.

*Kuranı kerimde iyiyi ifade eden tabirler :birr , hasene , maruf

*Kuranı kerimde kötü ifade eden tabirler: ism, seyyie, münker

*kelam eserlerinde iyi ve kötü hüsün ve kubuh olarak bazende hayr ve şer

olarak ele alınmıştır.

*Hz.peygamberde en güzel örnek vardır cümlesi islam ahlakının bir

ilkesidir.

*İnsan yeryüzünde Allahın halifesidir.

5.Ünite

*fazilet ve rezilet kavramları gerçekte iyi ve kötü kelimelerine tekabül

etmektedir

*İnsanın muhtelif kabiliyetleri vardır ve bu kabiliyetler doğuşta KUVVE

olarak yani potansiyel olarak mevcutturlar.

*İnsan müslüman filozoflara göre 3 ayrı nefsi birbirinden ayırırlar.

-nebati/bitkisel nefis

-hayvani nefis

-insani nefis

*insanın sırf nutuk/konuşma ve düşünme cihetini dikkate alarak insani

nefsin bu cihetine MELEKİ NEFİS denilir.

*bilme/öğrenme kabiliyeti olarak isimlendirilen konuşma /düşünme

kabiliyetine NATIK NEFİS denir.

*İnsanda 3 nefis birlikte bulunur.

-nebati

-hayvani

-meleki

* – nebati nefis:şehevi kuvve

-hayvani nefis:gadabi kuvve

-meleki nefis:nutuk kuvve

*insani nefsin 2 gücü vardır

-idrak gücü

-hareket ettirici güç

*idrak gücünün 2 görünümü vardır

-nazari güç

-ameli güç

*nazari güç itidalli olursa HİKMET meydana gelir…

*Ameli güç itidalli olursa ADALET meydana gelir…

*Hareket ettirici gücün 2 görünümü vardır..

-arzu gücü /şehvet

-saldırgan güç/gazap

*Arzu gücü / şehvet itidalli olursa İFFET meydana gelir.

*Saldırgan güç itidalli olursa CESARET meydana gelir.

*Hikmet eşya hakkın bilgi edinme gücüne özgü erdemdir.

*Adalet ve vahdet kavramı arasındaki derin bağlantoya işaret eden islam

ahlakçısı İBN MİSKEVEYH’Tir.

*İbni rüşd’e göre erdem ve adalet aynı noktada kesişir.

*ülfet:uzlaşma kaynaşma demektir.

*islam ahlakında adalet erdeminin zıddı ZÜLUM ‘dür.

*İslam ahlakında erdemlerin temel amacı SAADET’tir.

*Yusuf Has Hacibin mutluluk bilgisi olarak kaleme aldığı eserin adı

KUTADGU BİLİG’dir.

6.Ünite

Dört temel erdemin zıddı rezilet olarak görülebileceği gibi; onların

aşırısı ve azlığı da rezilet olarak değerlendirilmektedir. Böylece asıl

varlık, tam olana yani esasa verilmektedir. Varlıktan eksiklik bir tür

yoksunluk yani rezilet olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak bazı islam

ahlâkçıları faziletlerin zıddının değil de, onların eksikliği ve

aşırılığının rezilet olarak değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürerler.

Rezilet sahibi kişilerin bulunduğu toplulukta fitne ve fesat çıkar. Bütün

faziletler güzel iş ve davranışlardan ibarettir. Bu islam getirdiği

prensiplerle Müslümanları faziletli insanlar yapmaya çalışmış böylece

onlardan insanlığa örnek ve önder bir topluluk vücuda getirmek istemiştir.

Erdemli şehir ve erdemli toplum anlayışının temelinde de bu ahlâk

düşüncesi yatmaktadır. Yine erdemsiz toplumlar, rezilet özelliğini haiz

yönetici ve bireylerden müteşekkildir.

Bedensel hastalıklar bedensel tıp ile tedavi edildiği gibi nefisten ve

nefsin alışkanlıklarından kaynaklanan hastalıklar ahlâk ilmi yani ruhanî

tıp ile tedavi edilmelidir.

Adalet erdemi ile “tevhid” ve ibadetler arasındaki ilişki reziletlerin

tedavisi konusunda da ipucu verebilir. İman ruhun aydınlanması için en

önemli ışıktır. İbadetler de sınırları bulmada, orta yolu tesis etmede,

kısaca adaleti gerçekleştirmede en önemli kılavuzdur.

7.Ünite

I. Peygamberimiz, evlenecek olan şahıslara evlenecekleri adaylarda zenginlik, asalet ve güzellikten önce, ahlak güzelliği ve dindarlık aramalarını tavsiye etmiştir. (Buhari Nikah 16)

II. Dinimize göre, bir erkek bir kıza talip olduğunda, o sonuçlanmadan o kıza başka birinin talip olması doğru değildir.

III. Nişanlılık, tarafların birbirini daha iyi tanımalarına yönelik, evliliğe hazırlık dönemidir.Bu dönemde nişanlılar evli gibi yaşayamazlar.Aralarında dini nikahta kıyılması doğru değildir. Nişanlı iken ayrılmaları durumunda bu nikah dini ve ahlaki problemlere neden olur. Doğrusu; dini nikahın resmi nikahtan sonra yapılmasıdır.Ülkemizdede uygulama bu yöndedir.

IV. Peygamber efendimiz evlilik konusunda evlenecek olanların birbirine denk olmasını tavsiye etmiştir. (Tirmizi mevakit 13 ; Ahmet b. Hanbel, Müsned 1, 105)

V. Nefsin üç gücü : Arzu(şehvet),öfke(gazap) ve düşünme gücü

VI. Dinimizde ibadetlerin amacı Takva dır. Takva, genelde Allah korkusu olarak tanımlanır. Aslında Takva yı ‘’ bir müminde Allah ın sevgisini kaybetme korku ve endişesi olarak’’ şeklinde tanımlamak daha doğrudur.

VII. ‘’(Ve o kullar):Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler bağışla ve bizi takva sahiplerine önder kıl! Derler.’’ (Furkan/25:74) Görüldüğü gibi ayetin sonu bizi takva sahiplerine önder kıl şeklinde bitmektedir. Yani bu evlilik bu beraberlik sayesinde bizi takva sahiplerine önder yap. Bu ifadeden, tıpkı diğer ibadetler gibi evliliğin amacının ‘’TAKVA’’ olduğu anlaşılmaktadır. VIII. Aile bağına Neseb denir

IX. Dinimiz doğum anında vefat eden bir kadını Şehit kabul etmiştir

. X. Durkheim ailenin ‘’ahlaki bir temele dayanan beraberlik’’ olduğunu ifade eder.

XI. Toplumun çekirdeği olan aile ahlak mektebidir

. XII. Ailenin üzerine kurulduğu ahlaki değerler : Karşılıklı sevgi ve saygı – Paylaşım – Namus ve iffet – Sorumluluk bilinci – Sadakat ve vefa – Samimiyet ve iyi niyet

. XIII. ‘’ Hele bir deneyelim bakalım anlaşabilirsek devam ederiz’’ yaklaşımı samimi ve iyi niyetli bir yaklaşım değildir. Böyle bir düşünceyle aile yuvası kurulmaz

. XIV. Kur’an-ı Kerim’de hiçbir yerde çocuklarınızı seviniz şeklinde bir buyruğa raslanmaz. Ama anne babaya saygı emri farklı bağlamlarda tekrarlanır

. XV. Peygamber (sav) efendimiz, büyük günahların en büyüğünün ‘’ Allah’a şirk koşmak ve ana-babaya isyan etmek’’ olduğunu söylemiştir. (Buhari ‘’Edeb’’,6)

XVI. Çocukların anne baba üzerindeki hakları: Güzel bir isim sahibi olmak- Eşit muamele görme hakkı- Maddi ihtiyaçların karşılanması- Manevi ihtiyaçların karşılanması- Eğitim hakkı- Çocuk önünde pratik örnekler bulabilme.

XVII. Kardeşlerin birbiri üzerindeki hakları: Sevgi saygı,koruyup gözetmek ve birbirlerinin hakkına riayet etmek – Kıskanmamak – Büyük kardeşler küçük kardeşlere örnek olmalı – Aralarında dayanışma, birlik ve beraberlik.

8.Ünite

1. Felsefi antropoloji insanı biyopsişik bir varlık olarak niteler

. 2. Ahlak Kant olmak üzere birçok ahlakçıya göre bir görevler ilmidir.

3. Üns ; ünsiyet etmek, başkalarıyla ilişki kurmak, insanlarla beraber yaşamak demektir. İnsan kavram olarak bile üns kökünden türemiştir

. 4. Aristoya göre insan iyi geçinmeye yetenekli yani yaratılıştan medeni bir varlıktır.Ona göre insan nisyan(unutma) kökünden değil üns kökünden olduğunu söyler.

5. İnsan sorumluluklarını bilip başkalarıyla iyi geçindiği oranda yetkin insandır

. 6. Temeddün kavramı da çeşitli mesleklere mensup insanların ihtiyaçlarını yardımlaşarak karşılamak suretiyle bir arada yaşadıkları yer anlamındaki Medine den türemiştir.

7. Toplumsal hayatta da insan ilişkilerini düzenleyen din hukuk ve ahlaktır.Üç kişinin oturduğu bir masaya iki bardak çay geldiğinde o iki bardak masanın üzerinde kişilerin önünde birkaç defa gider gelir. Üçü de çayı birbirine ikram etmekte arkadaşını kendisine tercih etmektedir: ‘’ Buyurun siz için ben biraz sonra gelecek olanı alırım . ‘’ İsar dediğimiz şey işte budur.

8. İslam ın özel anlamıda ‘’sırat-ı müstakim’’ (doğru yol) dir

. 9. Kant da ahlaki emirleri ‘’ şartlı (hipotetik ) ve şartsız (katagorik) emir ‘’ şeklinde ikiye ayırırken , ahlakta şartsız emrin önemli olduğunu vurgulamıştır.

10. Vakıflar devlet elinin uzanamadığı konularda devletin yükünü hafifletmek sosyal yapıyı güçlendirmek ve sosyal adaleti gerçekleştirmek gayesiyle kurulmuş hayır kurumları kamu hizmetinin ve yatırımlarının tamamlayıcısı olan sivil yapılanmalardır.

11. İslam kavramının kökü olan silm huzur barış esenlik ve güvenlik demektir.

12. İslam kardeşliği, Kur’an-ı Kerim in ve Hz Peygamber in daha özel vurgu yaptığı ve üzerinde ısrarla durduğu ‘’ inanç kardeşliğidir’’.

13. Kur’an-ı Kerim in Hucurat suresinde bir

bakıma İslam kardeşliğinin ilkeleri özet olarak ortaya konur.

14. Akrabalarımızla olan ilişki , İslam dini litaratüründe ‘’sıla – i rahim ‘’ kavramı ile ifade edilir. Akrabalık bağı demektir.

15. Aile ve akrabalarımızdan sonra yakın ilişki içinde bulunduğumuz kişiler komşularımızdır.

16. Kindi ve ibn miskeveyn e göre dost kavramı : Sen demek olan bir başkası dır

17. Aristo ‘’insan iyi durumda da kötü durumdada dosta ihtiyaç hisseder.

9.Ünite

1. Batı dünyasında 1960 lardan itibaren özellikle önemsenmeye ve sadece dini ve felsefi bağlamında değil özellikle iktisadi ve idari bilimler alanında bağımsız bir araştırma konusu ve hatta disiplin olarak gelişmeye başlamıştır.

2. Ülkemizde de 2000 lerden itibaren işletme ve benzeri fakultelerde iş ahlakı dersleri okutulmaya ve bu konuda değerli eserler verilmeye başlanmıştır.

3. TEDMER tarafından şirketlerin üst düzey yöneticileri üzerinde yapılan Etik Barometre Araştırması na katılanlardan % 49,4 ü Türk iş dünyasının etik olmadığına inanmaktadır. Etik konusunda en fazla yol katetmiş sektörler olarak bankacılık ve finans % 63 ile ilk sırada yer alırken inşaat ve tekstil %1,2 lerde kalmaktadır.Etik konusunda yerli ve yabancı firmaların karşılaştırılmasında da üzücü bir sonuç ortaya çıkmakta, katılanların %81,3 ü yabancı firmaları daha etik bulmaktadır.

4. Etik kelimesi köken olarak Eski Yunan’a kadar gider Ahlak, ahlakla ilgili demektir ama aralarında farklar vardır. Ahlak ve Etik arasındaki fark : Etik daha çok ahlak üzerinde konuşur, sorgular, tartışır, düşünür, yargılar, Ahlak yöresel, Etik evrenseldir. Evrensel kabul gören kurallardır.( kitapta yazmıyor m.e.b sayfasından alıntı)

5. Gazali çalışma ticaret yapma kazanç sahibi olma gibi hususları epey övdükten sonra şöyle der : biz ticaretin mutlak şekilde her şeyden üstün olduğunu söylüyor değiliz.Ancak ticaret : a- Ya geçim için b- ya servet edinmek için c- yada geçimin biraz üstünde bir gelir sağlamak amacıyla yapılır.Hayır hasenat düşünülmeden sırf malı çoğaltmak ve mal biriktirmek için ihtiyaç fazlası mal teminie çalışmak yerilmiştir.

6. Önemli olan malın tam anlamıyla iyi niyetle ve helal yoldan kazanılmış olması ve kazandıktan sonra yapılması gereken zekatını sadakasını verme gibi hukuki ve ahlaki gereklerinin de yerine getiriliyor olmasıdır.

7. Hz Adem çiftcilerin, Hz Nuh marangozların , Hz Yusuf ekonomistlerin, Hz Davut el sanatçılarının Hz İsa tabiplerin Hz İbrahim ve Hz Muhammed (sav) tüccarların piri ver öerneği idi. Hz Ebu Bekir hububat maddeleri satarak geçinir Hz Ömer dericilikle uğraşırdı

8. İslam ahlakını özetleyen iki temel kavramın haramdan sakınmak ve helal kazanç kavramları olduğunu söylemek mümkündür.

9. İslam iş ahlakında aldatmama ve aldatılmamaya yönelik öğütlerden biride alış veriş esnasından yemin etmenin hoş görülmemesidir.

10. Gazalinin de belirttiği üzere ticaretle uğraşan kişiye dünyevi çalışmaları ahreti unutturmamalıdır.

11. İbn Haldun ‘ un işcilerde bulunması gereken erdemlerle ilgili en fazla liyakat ve güven üzerinde durduğu anlaşılmaktadır.

12. İbn Miskenveyn e göre eğer toplum halinde yaşayan insanlar birbirlerini seven kişilerse birbirlerine karşı adaletli davranırlar ve aralarında hiçbir anlaşmazlık ortaya çıkmaz.

13. Nasuriddin tusi ye göre de sevgi adaletten üstündür hatta adalete ihtiyaç insanlar arasındaki sevgi yoksunluğundandır.

14. Kınalızadeye göre hizmetçiler veya işciler içinde sevgi her şeyden önce gelir.

15. Gazaliye göre insanlar 3 sınıfa ayrılır : 1- Dünya için çalışırken ahretini tamamen unutanlar. Bunlar helak olanlar arasında değerlendirilir. 2- Ahiret kaygısı yüzünden dünya geçimini umursamayanlar, Bunlar kurtuluşa erenler gurubuna girer. 3- Ahireti elde etmek için dünya geçimini dikkate alanlardır ki ölçülü davranan grup olup orta yolu izleyenler arasında mütalaa edilirler.

16. Aristotales e göre insanın erdemi insanın iyi olmasını ve kendi işini iyi gerçekleştirmesini sağlayan huy olmalıdır.

17. İfrat ve tefirt i İslam dini ve dolayısıyla ahlakın da da klasik dönemin felsefi ahlakında da yanlış olan ve ahlaki bulunmayan tutum ve davranışlardırç

18. Erdem ekonomi ilişkisinde minimum düzeyin pusulası kendin için istediğini kardeşin/başkası içinde iste kendin için istemediğini kardeşin / başkası içinde isteme buyruğudur. En öncelikli erdemler hak ve adalettir.

19. Erdem ekonomi ilişkisinde mutedil düzey in ana ilkesi faydalılık ilkesi faydalı olma kuralıdır.en öncelikli erdemleri güven ve iyilik severliktir.

20. Erdem ekonomi ilişkisinde maksimum düzey için arzu edilen şey işcinin işvereni, işverenin işcisini ver her ikisinin de yaptıkları işi ve iş arkadaşlarını azami derecede sevmeleridir.en Önemli erdemleri merhamet ve sevgidir.

10.Ünite

Çevre ahlakının ele aldığı konularla ilgili yaklaşık 500 ayet vardır. İbn Miskeveyn in Ahlakı olgunlaştırma adlı eserinde ‘’Bitkiyi cansızlardan üstün kılan özellik ‘’ ve ‘’ hayvanların dereceleri ‘’ gibi bölüm başlıklarına rastlanırken , Ahmet Hamdi Aksekini ‘nin Ahlak ilmi ve İslam ahlakı adı kitabında ‘’Hayvanlara şefkat’’ gibi bölüm başlıkları vardır. Çevre konusunun bağımsız bir ahlak disiplini haline gelmesinin çevre sorunlarının küresel bir kriz halini aldığı 20. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren başladığı bilinir. Çevre sorunlarının kaynağı çevre değil insandır. Yüzeysel ekolojiye göre bitki ve hayvan türleri gibi doğal çeşitlilik insanın kullanabileceği bir kaynak olarak yararlı görülürken ve korunması gerektiği savunulurken, derin ekolojiye göre doğal çeşitliliğinin her bir öğesinin insana sağladığı yarardan bağımsız olarak kendi özsel değeri vardır ve onlar bundan dolayı korunmalıdır. Yine örneğin çevre kirliliği, yüzeysel ekolojiye göre ekonomik büyümeyi tehdit ediyorsa azaltılmalıdır ; oysa derin ekolojiye göre çevre kirliliğinin azaltılması ekonomik büyümeden daha önce gelir ve buna bakılmaksızın azaltılmalıdır.

YARARLILIK (MENFAAT) KURAMI : İnsanın yarar ve zararıdır. Bu kuram büyük ölçüde insan merkezi (antroposentrik ) denilebilecek bir kuramdır. 2 temel ilkesi nimet ve ayet tir. NİMET İLKESİ ’ ÇEVRE NİMETTİR ‘ :çevremizdeki varlıklar bizim için birer nimet ihtiyaçlarımızı karşılamaya ve kendilerinden istifade etmemize yönelik birer kaynaktır. Yerdeki gökteki bu nimetlerin sadece insanlar için değil, bütün canlılar içindir. En önemli nimetlerin başında su gelir.Buyrukları: Kirletme-İsraf etme. AYET İLKESİ ‘ÇEVRE AYETTİR’: Ayet ilkesi her şeyden önce insanları çevreyi gözlemleyip düşünmeye (taakkul) ve bu derin düşünceden değerli ve doğru dersler çıkarmaya (tefekkür) çağırmaktadır.Buyruğu düşün-Ders al.

SORUMLULUK (MESULİYET) KURAMI : Çevremizdeki varlıklara bizim faydamıza olup olmamaları açısından ziyade onların hakları ve bizim de onlara karşı ödevlerimiz görevlerimiz yükümlülük ve sorumluluklarımız açısından bakmayı esas alır. 2 temel ilkesi emanet ve hilafettir. EMANET İLKESİ ‘ÇEVRE BİZE EMANETTİR ‘ : Çevre insana emanettir; yani insan çevrenin asıl saibi değildir, onu sadece emaneten kullanmaktadır. Özellikle ona zarar vermemek asıl sorumluluktur.Buyruğu hıyanet etme- koru.

HİLAFET İLKESİ ‘ Biz yeryüzünün halifeleriyiz’ : Hilafet ilkesinin gerektirdiği en önemli sorumluluklardan birincisi çevreyi imar etme ve geliştirme, ikincisi de çevreyle olan imtihanımızı denenmemizi sınanmamızı kazanmaktır.Buyruğu imar et- imtihanı kazan. ERDEMLİLİK (FAZİLET) KURAMI : herhangi bir şeye yada çevreye gönüllülük ve erdemlilik açısından bakmaktır. 2 temel ilkesi merhamet ve muhabbettir.

MERHAMET İLKESİ:Çevreyle ve özellikle de çevremizdeki canlılarla ilişkimizde riayet etmemiz gereken en önemli erdemlerden biri merhamettir. Merhamet salim olmamak zulüm etmemek merhametsiz olmamaktır. Buyruğu zalim olma- merhametli ol MUHABBET İLKESİ ‘ MUHABBET TÜM VARLIĞI KAPSAR ‘ : Muhabbet veya sevgi birçok erdemsizliğin önleyen birçok erdemi de kapsayan ve gerektiren en yüksek erden yada en yüksek erdemlerden biridir. Gerçek sevgi sevilene karşı yapılabilecek bütün kötülükleri de önler.Sevgi ile ilgili bu hususlar çevre sevgisi içinde geçerlidir. Sevgi canlı cansız tüm varlığı kapsar. Buyruğu sev – iyilik et BİLGELİK (HİKMET) KURAMI : Bilgelik erdemli davranışlarında da ötesinde bir derinlik , sıradan insanlar bir yana , sorumluluğunu yerine getiren erdemli insanların bile kavrayış gücünü aşan biçimde , varlıklar , olaylar ve olguların arka planına vukufiyet ve bunun gerektirdiği gibi davranabilme, ama aynı zamanda bilgisinin sınırı konusu dan sıradan insandan bile daha mütevazi olabilme gibi üstün niteliklerin ortak adıdır.2 temel ilkesi ubudiyet ve kutsiyettir.

UBUDİYET İLKESİ ‘HER VARLIK ABİDTİR’ : Ubudiyet ilkesi canlı cansız bütün varlıkları abid olarak görmek gerektiğini çağrıştıran bir ilkedir. Çünkü Kur’an-ı Kerim de defalarca çevredeki bütün varlıkların Allah’ ı tesbih ettiği ve O’na secde ettiği gibi hususlar açıkça belirtilmektedir. Buyruğu Abid olarak gör – takvada yarış.

KUTSİYET İLKESİ ‘HER VARLIK KUTSALDIR’ : Kutsiyet ilkesi doğadaki tüm varlıkların abit olmalarının da ötesinde kutsal bir değer taşıdıklarının kabulü anlamına gelir.Her yerin Allah ın olması ve Allah ın nurunu yansıtması her yere kutsalın yansıması ve ondan bir şeylerin taşıyıcısı olarak bakmanın mümkün meşru ve hatta makbul olduğunu göstermektedir. Bu da İslam çevre etiğinin en üst düzey ilkesidir. Buyruğu mescit bil – kutsal say Not: 209-210 sayfadaki kuram 8 ilke ve 16 buyruk şemasına bak.

Temel Bilgi Teknolojileri
1.ünite

*bilgi işlem süreçleri 10 tanedir bunlar; sınama saklama sıralama çoğaltma sınıflandırma özetleme erişim iletme hesaplama kaydetme *Bilgi teknolojileri 2 ye ayrılır-maddi cihazlar-kavramsal araçlar *Eğer soruda bir örnek veriliyorsa bu örnektede eskiye oranla düşüş varsa bunun sebebi SEÇENEKLERİN ARTMIŞ OLMASIDIR. *Girilen veriler üzerinde işlem yapan bilgisayar birimine İŞLEMCİ denir. *Bilginin öneminin artmasının sebebi BİLGİ İŞLEM TEKNOLOJİLERİNİN gelişmesidir. *Bilgi işlem sürecinin HAMMADDESİ VERİDİR. *bir başarı değerlendirilmesi sorusu varsa zorunlu olan işlem HESAPLAMA olur. *Bilgisayar kullanımını zorunlu kılan neden Bilgisayarın tekrarlı işlemleri sıkılmadan ve hatasız yapmasıdır. *Toplumsal dönüşüm sırası AVCI TOPLAYICI-TARIM-SANAYİ-BİLGİDİR. *bilgi toplum çoğunluğu geçimini sembol işleyerek kazanır. *bilgi işlem sürecinin sonunda elde edilen mamule BİLGİ denir.

2.ünite

*bilgisayarın temel kurallarının kaydedildiği ve işlemci tarafından okunabilen ancak değiştirelemeyen verileri içeren bellek ROM bellek denir. *girilen veriler üzerinde işlem yapan pc birimine İŞLEMCİ denir. *ana bellek işlemcinin ne yapacağını ve yapacağı işi hangi verilerin üzerinden gerçekleştireceğinin saklandığı birimdir. *Giriş çıkış birimleri giriş birimleri klavye giriş birimleri:fare çıkış birimleri:yazıcıçıkış birimleri :ekran *kullanıcının bilgisayara komut ve veri girişi yapmasını bilgisayardan kullanıcıya uyarı yada sonuçları iletmesini sağlayan birimlere genel olarak verilen adın adıdır GİRİŞ ÇIKIŞ BİRİMLERİ*top biçimindeki parçasının elle döndürülmesi sayesinde bilgisayara veri girişini sağlayan bilgisayar birimine iz topu denir. *yazıcılar 3 kısma ayrılır.-satır yazıcı: bir satırı bir kerede basar-nokta vuruşlu yazıcı:bir sütun halinde dizilmiş olan iğnelerin mürekkep şeklinde vurmasıyla oluşur-sayfa yazıcı:adından belli olduğu üzere sayfa halinde yazdırır. *bilgisayar bileşenlerin eşgüdümünü sağlamak için gereken bilgiler DENETİM YOLU aracılığıyla sağlanır *yardımcı bellek / komut yada sonuçları saklarlar… bunlar sabit disk, disketler, cdler, dvdler, teyp, kartuş…bir GB 1000 MB’tan büyük bir cd kapasitesi 700 MB En yüksek kapasite DVD LERE aittir. Buda CDlerin ortalama 20 katı. onlardan önceki büyüklük kapasitesi sabit diske aittir. en küçük kapasitesi olan yardımcı bellek diskettir türü KB ‘dir. *Pcye belirli bir işi gerçekleştirebilmesi için verilen komutların toplamına Program denir. *merkezi işlem birinde bulunan bellek türüne ANA BELLEK denir..(L.Y)

3.Ünite

*Bilgisayar sistemi 2 temel bileşenden meydana gelir. biri donanım diğeri yazılım… *pc programcılarının hayatını kolaylaştırmak amacıyla gelişmiş özel bilgisayar proggramlarına birleştirici dil denir. *kullanıcı açısından öğrenilmesi daha kolay olan ve bütün bilgisayar sistemlerinde geçerli olan terimlerle program yazımını sağlayan sistem yorumlayıcı ve derleyiciler olur. *birleştirici dil yorumlayıcı ve derleyiciler birer PC programıdır.kullanıcının yazdığı programın bilgisayarın diline tercüme edilmesini sağlarlar. *yazılım bir bilgisayar programıdır. *işlemcinin işleyeceği komutlar ana belleğe işlemci tarafından yerleştirilir. *bilgisayarın en temel yazılımı işletim sistemidir. *derleyici bir yazılımdır.. *programcının yazdığı programı birleştirici dil makine diline çevirir. *programlama dili bilme ihtiyacının azalmasının nedeni paket programların yaygınlaşmasıdır. *hazır bordro programları bir uygulama yazılımıdır. *işletim sistemi bir tür yazılımdır. *işletim sisteminin görevlerinden biri çevre birimlerini denetlemek.. *bilgisayar kaynaklarını yöneten birim işletim sistemidir….

4.Ünite

*İşletim sisteminin görevi:kullanıcı olarak girdiğimiz tüm girdileri bilgisayarın ve kullandığımız programların anlayacağı şekilde yorumlayıp istediğimiz sonuçları üretmektir. *bir kitaplığın raf çekmece ve dolap gibi temel bölümleri bilgisayar sistemleri terimlerinden sürücüyü temsil eder. *bir işletmede aynı anda birden fazla kullanıcının bilgisayar kaynaklarından yararlanması için kullanılabilecek işletim sistemi türüne ÇOKLU KULLANICI İŞLETİM SİSTEMİ denir. *işletim sistemi bilgisayarın donanım ve yazılım kaynaklarını yönetir. *işletim sistemi uygulamalarla donanım arasındaki iletişimi sağlar. *işletim sistemi kullanıcıların girdiler pc’nin ve programın anlaacağı şekilde yorumlar. *işletim sistemi.ekran ve modem gibi harici öğelerin çalışmasını düzenler. *bilgisayarım simgesinde denetim masasında yer alır. *aynı anda farklı uygulamaların çalıştırıldığı bir masaüstü bilgisayarda tek kullanıcı çoklu görev işletim sistemi uygulanır. *ana bellek büyüklüğü ölçü birimi MB ‘tır. *açık olan pencereler arasında gezinmesini sağlayan tuşlar alt/sekme’dir. *gerçek zamanlı işletim sistemi:değişik makine birimlerini bilimsel çalışmalarda kullanılan araç ve gereçleri ve endüstriyel sistemleri kontrol etmek için kullanırlar. *tek kullanıcılar tek görev:avuç içi bilgisayarların işletim sistemi örneği olablir….

5.Ünite

*büro yazılımını açmak için sırasıyla:başlat programlar seç … *büro yazılımını kapatmak için ekranın sağ üstündeki (x)düğmesi yada dosya çıkış veya kapat. *kes kopyala yapıştır düzenin içindedir. *herhangibir yazılımı ilk açtığımızda karşımıza çıkan prtak araç çubukları standart-biçimlendirme-çizim… *standart:dosya ve düzen menüsüne ilişkin ortak düğmedir. biçimlendirme:biçim ve düzen menülerine ilişkin ortak düğmedir. çizim:Ekle ve düzen menülerine ilişkin ortak düğmedir. *standart araç çubuğundaki disket şeklindeki düğme dosyayı saklamaya yarar. *ekrandaki sürekli görünen ve çalışırken bazen kullanıcıyı rahasız eden araç şeklindeki animasyonun görünmemesi için yapılması gereken işlem yardım menüsünden ofis yardımcısını gizle komutunu tıklamak…..

6.Ünite

*Pc karakter unsurunu tanır.

*daha önce yaratılan bir metni geri çağırıp üzerinde işlem yapmak için

word programından dosya menüsü kullanılır.

*yazılan metindeki karakter ve parafraf özellikleri biçim menüsünden

düzenlenir.

*kelime işlemcilerin daktiloya göre üstünlükleri:

-metinleri sonradan kullanabilmek için saklamak

-yaratılan belgeye resim eklemek

-yazıları blok halinde sağa sola yaslamak

-karakterleri ve görünümlerini değiştirebilmek
*kelime işlemci programları yaratılan belgeleri genel olarak döküman

biçiminde saklar.

*yeni adla kaydet penceresi belge daha önceden kaydedildiğinde

kullanılmaz..

*kelimeleri bölmeden satır sonundan otomatik olarak diğer satıra geçiş

özelliğine kelimeleri kaydırma denir.

*kelime işlemci kavramını en iyi tanımlayan cümle:metin yaratmayı

düzeltmeyi ve saklamayı kolaylaştıran yazılımçç

*kelime işlemci programlarında metinlerin yazıldığı ve düzenlendiği alana

sayfa denir.

7.Ünite

*-örnek olarak ahmet bey bir önceki yıl dolardaki aşırı artışın

gerçekleşmediği ve doların aylık ortalama %5 arttığı durumda bu yıl ki

kazancının ne olabileceğini görmek için işlem tablosu kullanmıştır. Bu

durumda Ahmet bey işlem tablolarının EĞER TÜRÜ SORULAR SORMAK özelliğinden

yararlanmıştır.

*-işlem tablosunun genel özelliği

-sunmak

-eğer türü sorular sormak

-yorumlamaya yardımcı olmak

-hesaplamak

*B1′den B3′e kadar olan hücrelerdeki değerlerden A1′den A4 değerleri

çıkarmak için kurulan formül:

=(A1:A4)-(B1:B3)

=(A1+A2+A3+A4+A5)=? Formülünün yazılışı,

TOPLA((A1:A5):(A8: A11))

*herhangi bir veriyi girmek için yapılması gereken ilk işlem hücreyi aktif hale getirmektir.
*formül ve fonksiyonların işlem tablolarının karmaşık hesaplamaları ve işlemleri kolaylaştırmadan sonra kullanıcılara sağladığı en önemli  kolaylık KENDİLİĞİNDEN GÜNCELLEMEDİR.
*sütın genişliğini fareyi kullanarak arttırmak için yapılması gereken ilk

işlem sütın etiketinin yan kenarına imlecin getirilmesidir.

*hizalama:hücre içindeki değerlerin yerleşimlerini değiştirir.

 

 

(ALINTIDIR.)

About ilahiyatdersnotlari

Gayretli :)
Bu yazı 1. Sınıf, Güz Dönemi içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s